بررسی تلقی عرفا از نقش امامان(ع) و مقايسه امامت و ولايت از ديدگاه تشيع و عرفان
گروه انديشه: عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی از اجرای پروژه «امامت و ولايت از ديدگاه شيعه و عرفان» در پژوهشكده فلسفه و كلام اين پژهشگاه به منظور بررسی تلقی عرفا از نقش امامان(ع) و مقايسه امامت و ولايت از ديدگاه شيعه و عرفان خبر داد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) به نقل از پايگاه اطلاعرسانی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، محمد سوری، مدير پروژه «امامت و ولايت از ديدگاه شيعه و عرفان» به بيان مطالبی در معرفی و تشريح اين پروژه كه در پژوهشكده فلسفه و كلام اين پژوهشگاه در حال اجراست، پرداخت.
سوری توضيح داد: ديدگاه شيعه درباره امامت و ولايت كم و بيش روشن است و در آثار بسياری به آن پرداختهاند. ولی در عرفان اسلامی از قرن سوم هجری تا امروز بحث امامت و ولايت تطورات و تحولات بسياری پيدا كرده است. اين تطورات ناشی از نوع نگاه عارفان به ائمه اهل بيت(ع) و تصويری است كه از آن بزرگواران در منظومه فكری عارفان وجود داشته است.
عضو هيئت علمی پژوهشكده فلسفه و كلام اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: در متون مربوط به دوره نخستين عرفان اسلامی (حدود قرن 2 تا 4) ـ به دلايل مختلفی از جمله تقيه و شرايط سخت سياسی و اجتماعی ـ از ائمه(ع) كمتر نام و نشانی به چشم میخورد، ولی از قرن پنجم به بعد به تدريج نقش ايشان در متون عرفانی پررنگتر شده است.
سوری ادامه داد: اين مسئله در قرن هفتم با ظهور عارفان بزرگی همچون سعدالدين حمويه (ف. 649) و ابنعربی (ف. 638) بسيار برجسته شده و كمكم دوازده امام(ع) به عنوان «ولیّ خدا» و جانشينان رسول خدا (ص) در امور معنوی و باطنی پذيرفته شدهاند.
وی گفت: اين عده از عرفا معتقدند خلفا جانشينان ظاهری پيامبر(ص) هستند و صرفاً در اداره امور جامعه اسلامی صلاحيت دارند، ولی جانشينان باطنی پيامبر(ص) و وسائط فيض فقط دوازده امام(ع) هستند.
اين محقق و پژوهشگر در ادامه درباره اهميت اين پروژه بيان كرد: شناخت ما از اهل بيت(ع) عموماً از طريق منابع خودمان است، حال آنكه ائمه معصومين(ع) نقش فرامذهبی داشته و سيره و سخنانشان برای هدايت همه مسلمانان است. به همين دليل پيروان ديگر مذاهب اسلامی نيز به شاگردی نزد اهل بيت(ع) و توشهبرداری از تعاليم ايشان افتخار میكنند و گاه سخنانی از ايشان نقل كردهاند كه در منابع ما وجود دارد. در طی اين پروژه تصويری كه از اهل بيت(ع) در منابع عرفانی وجود دارد به دست میآيد و به شناخت بيشتر ما از ائمه(ع) كمك میكند.
سوری همچنين تأكيد كرد: از نتايج اين پروژه میتوان برای تقويت اتحاد اسلامی و تقريب ميان مذاهب اسلامی استفاده كرد، زيرا اهلبيت (ع) تنها افرادی هستند كه همه مسلمانان آنها را میپذيرند و به فضل آنها اعتقاد دارند.
مدير پروژه «امامت و ولايت از ديدگاه شيعه و عرفان» در رابطه با هدف اين پروژه گفت: هدف اين است كه در يك سير تاريخی از قرن دوم تا امروز همه متون عرفانی را بررسی شده و نقش امامان(ع) استخراج شود و در نهايت اين تصوير را با ولايت و امامتی كه در منابع شيعه برای ايشان ثابت شده است، مقايسه كنيم.
وی افزود: با توجه به گستردگی بحث، اين پروژه در سه بخش و هر بخش در يك مجلد ارائه خواهد شد. بخش اول تصوير امامان شيعه (ع) در متون زهد و عرفان از قرن دوم تا چهارم را در بر میگيرد، بخش دوم قرن پنجم تا هفتم را و بخش سوم قرن هشتم تا به امروز را شامل خواهد شد.
سوری در پايان متذكر شد: هم اكنون مراحل جستجو در منابع و يادداشتبرداری بخش اول اين پروژه به پايان رسيده و دو فصل از آن نيز نگاشته شده است و طبق پيشبينی، كار نگارش فصلهای بعدی تا پايان تابستان امسال به پايان خواهد رسيد.
سوری توضيح داد: ديدگاه شيعه درباره امامت و ولايت كم و بيش روشن است و در آثار بسياری به آن پرداختهاند. ولی در عرفان اسلامی از قرن سوم هجری تا امروز بحث امامت و ولايت تطورات و تحولات بسياری پيدا كرده است. اين تطورات ناشی از نوع نگاه عارفان به ائمه اهل بيت(ع) و تصويری است كه از آن بزرگواران در منظومه فكری عارفان وجود داشته است.
عضو هيئت علمی پژوهشكده فلسفه و كلام اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: در متون مربوط به دوره نخستين عرفان اسلامی (حدود قرن 2 تا 4) ـ به دلايل مختلفی از جمله تقيه و شرايط سخت سياسی و اجتماعی ـ از ائمه(ع) كمتر نام و نشانی به چشم میخورد، ولی از قرن پنجم به بعد به تدريج نقش ايشان در متون عرفانی پررنگتر شده است.
سوری ادامه داد: اين مسئله در قرن هفتم با ظهور عارفان بزرگی همچون سعدالدين حمويه (ف. 649) و ابنعربی (ف. 638) بسيار برجسته شده و كمكم دوازده امام(ع) به عنوان «ولیّ خدا» و جانشينان رسول خدا (ص) در امور معنوی و باطنی پذيرفته شدهاند.
وی گفت: اين عده از عرفا معتقدند خلفا جانشينان ظاهری پيامبر(ص) هستند و صرفاً در اداره امور جامعه اسلامی صلاحيت دارند، ولی جانشينان باطنی پيامبر(ص) و وسائط فيض فقط دوازده امام(ع) هستند.
اين محقق و پژوهشگر در ادامه درباره اهميت اين پروژه بيان كرد: شناخت ما از اهل بيت(ع) عموماً از طريق منابع خودمان است، حال آنكه ائمه معصومين(ع) نقش فرامذهبی داشته و سيره و سخنانشان برای هدايت همه مسلمانان است. به همين دليل پيروان ديگر مذاهب اسلامی نيز به شاگردی نزد اهل بيت(ع) و توشهبرداری از تعاليم ايشان افتخار میكنند و گاه سخنانی از ايشان نقل كردهاند كه در منابع ما وجود دارد. در طی اين پروژه تصويری كه از اهل بيت(ع) در منابع عرفانی وجود دارد به دست میآيد و به شناخت بيشتر ما از ائمه(ع) كمك میكند.
سوری همچنين تأكيد كرد: از نتايج اين پروژه میتوان برای تقويت اتحاد اسلامی و تقريب ميان مذاهب اسلامی استفاده كرد، زيرا اهلبيت (ع) تنها افرادی هستند كه همه مسلمانان آنها را میپذيرند و به فضل آنها اعتقاد دارند.
مدير پروژه «امامت و ولايت از ديدگاه شيعه و عرفان» در رابطه با هدف اين پروژه گفت: هدف اين است كه در يك سير تاريخی از قرن دوم تا امروز همه متون عرفانی را بررسی شده و نقش امامان(ع) استخراج شود و در نهايت اين تصوير را با ولايت و امامتی كه در منابع شيعه برای ايشان ثابت شده است، مقايسه كنيم.
وی افزود: با توجه به گستردگی بحث، اين پروژه در سه بخش و هر بخش در يك مجلد ارائه خواهد شد. بخش اول تصوير امامان شيعه (ع) در متون زهد و عرفان از قرن دوم تا چهارم را در بر میگيرد، بخش دوم قرن پنجم تا هفتم را و بخش سوم قرن هشتم تا به امروز را شامل خواهد شد.
سوری در پايان متذكر شد: هم اكنون مراحل جستجو در منابع و يادداشتبرداری بخش اول اين پروژه به پايان رسيده و دو فصل از آن نيز نگاشته شده است و طبق پيشبينی، كار نگارش فصلهای بعدی تا پايان تابستان امسال به پايان خواهد رسيد.
