اولويتبندی سنی در توليد تئاتر دينی كودك و نوجوان/5
تئاتر دينی ويژه نوجوانان به جای امر و نهی، صرفا بايد نمايشگر خوبی و زشتی باشد
گروه هنر: نوجوانان از امر به انجام كار نيك و برحذر داشتهشدن از كار ناشايست بيزارند و در توليد تئاتر دينی در قالب روايت يك داستان تنها مجاز به نمايش درآوردن آنها هستيم و بايد قضاوت را به خود مخاطب واگذار كنيم.
احمد سليمانی، نويسنده و كارگردان تئاتر كودك و نوجوان در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) گفت: قطعاً با اين فرضيه كه بايد موضوعات مطرح شده در تئاتر برای سنين مختلف متفاوت باشد موافقم اما در عمل بايد ديد كه اين موضوعات میبايست با چه روش و ابزاری بيان شود.
وی گفت: عمده مشكل ما در زمينه تئاتر كودك و نوجوان كه در سفر سال گذشته رئيس مركز بينالمللی استيژ به جشنواره تئاتر كودك و نوجوان همدان هم مطرح شد اين است كه ما اساساً تئاتری به اين معنا كه تعلق به سنين كودكی و نوجوانی داشته باشد نداريم و به صرف پرداختن به المانهايی چشمنواز و طراحی صحنههای رنگارنگ و بيانی همراه با شعر و آهنگ تصور میكنيم كه برای كودك و يا نوجوان تئاتر توليد كردهايم.
سليمانی ادامه داد: اين در حاليست كه با شركت در چند رويداد و جشنواره تئاتر كودك و نوجوان در كشورهای صاحب سبك به راحتی میتوان به اين نتيجه رسيد كه موضوعات طرح شده در توليدات آنها متناسب با سن مخاطب هدف در نظر گرفته شده است و از يك سنی به بعد آنچه كه عرضه میشود، ديگر جواب نيازهای آن مقطع سنی خاص را نمیدهد.
وی تصريح كرد: آنچه كه میگويم در بيان كليت موضوعی تئاتر برای كودك و نوجوان مطرح میشود و فرقی نمیكند كه ما خواسته باشيم با زبان تئاتر مجموعهای از دانستنیها و يا مهارتهای زندگی كردن را به او بياموزيم و يا هدفمان انتقال مجموعهای از مفاهيم اعتقادی و دينی باشد چرا كه در بحث موضوع و محتوای نمايشی مناسب كودك و نوجوان آن مقدار كه در ساختار و فراهم آمدن فرم اجرايی موفق بودهايم، توفيقی به دست نياوردهايم.
كارگردان نمايش«قصه تاج خروس، خاله و عروس» در ادامه گفت: تئاتر كودك و نوجوان در دنيا آنچنان به پيشرفت و بالندگی رسيده است كه در سنين خردسالی با استفاده از زبان تئاتری كه همراه با بازی و شادی زايدالوصفی است پايههای علمی و انديشهای اين قشر از جامعه به خوبی بنيان گذاشته میشود و از زمان ورود به دوران نوجوانی، تئاتر وارد موضوعات جدیتر زندگی میشود كه بارها من به شخصه در مواجهه با چنين نمايشهايی به اشتباه تصور كردم كه با يك تئاتر بزرگسال مواجه هستم.
سليمانی تأكيد كرد: اين پايهگذاری به شكل عملی بايد در آموزش و پرورش نهادينه شود و استفاده از زبان مؤثر تئاتر به عنوان يك ابزار كارآمد در روند آموزش و تعليم و تربيت فراگير شود، هر چند كه در سالهای اخير برنامههای خوبی از سوی برخی مراكز فرهنگی و هنری در اعزام گروههای نمايشی به مدارس به انجام رسيد اما به دليل مقطعی بودن اجرای آن و حتی ساير طرحهای نوين آموزشی نمیتوان اثرات مثبت خود را در درازمدت در مسائل آموزشی برجای بگذارد.
كارگردان نمايش «پيراهن هزار يوسف» ادامه داد: در طرح مسائل دينی و اخلاقی به زبان تئاتر به كودك و نوجوان بايد به اين نكته توجه داشت كه فرزندان هر چه از سن كودكی فاصله گرفته و به دوران نوجوانی متمايل میشوند آنگونه كه پيشتر میشد با آنها به زبانی تحكمی و مستقيم انجام برخی شئونات را به آنها امر و نهی كرد اما در دوران نوجوانی اين شكل منسوخ شده و اجازه نداريم مطلبی را ولو آنكه يقين داشته باشيم درست است به نوجوانان ديكته كنيم و فقط بايد هر دو وجه درست و ناشايست يك عمل توصيه شده را به آنها نشان داد و قضاوت را به خود نوجوان واگذار كرد.
سرپرست گروه تئاتر «ايده» گفت: به نظرم بايد كودك و نوجوان را به ديدن تئاتر عادت داد و اين تفكر را در ذهن آنها بارور كرد كه ديدن يك اثر نمايشی خوب همچون مطالعه كه نياز آن برای سلامت اجتماعی جامعه سرانه آن ارتقا يابد حس میشود، لازم و ضروری است و نبايد عدم دسترسی اغلب كودكان و نوجوانان به سالنهای نمايشی را بهانهای برای كمرنگ شدن توليدات و اجراهای نمايشی آن محسوب كرد.
وی افزود: رواج تئاتر در محيطهای آموزشی امری پسنديده است كه ارتقای فرهنگی جامعه را به دليل در دسترس بودن مظاهر فرهنگی و هنری در پی دارد اما نبايد فراموش كرد كه اين كار زمانی تأثير خود را به شكل كافی خواهد گذاشت كه علاوه بر استمرار آن، امكانات مورد نياز برای يك اجرای نمايش ويژه كودك و نوجوان كه از ويژگیهای بارز آن چشمنوازی و استفاده از مؤلفههای ويژه برای جذب مخاطب است نيز فراهم شود.
سليمانی در پايان گفت: مخاطبشناسی در زمينه تئاتر كودك و نوجوان و اينكه در چه گروه سنی چه چيزهايی دغدغه ذهنی كودك و نوجوان را شامل میشود و متناسب با اين نيازها به توليد آثار فرهنگی و هنری كه خوراك مطلوبی را برای كودك و نوجوان فراهم آورد بپردازد، از جمله اركان اصلی فعاليت و توليدآثار نمايشی برای كودكان و نوجوانان به ويژه با موضوعات دينی و ارزشی است.
وی گفت: عمده مشكل ما در زمينه تئاتر كودك و نوجوان كه در سفر سال گذشته رئيس مركز بينالمللی استيژ به جشنواره تئاتر كودك و نوجوان همدان هم مطرح شد اين است كه ما اساساً تئاتری به اين معنا كه تعلق به سنين كودكی و نوجوانی داشته باشد نداريم و به صرف پرداختن به المانهايی چشمنواز و طراحی صحنههای رنگارنگ و بيانی همراه با شعر و آهنگ تصور میكنيم كه برای كودك و يا نوجوان تئاتر توليد كردهايم.
سليمانی ادامه داد: اين در حاليست كه با شركت در چند رويداد و جشنواره تئاتر كودك و نوجوان در كشورهای صاحب سبك به راحتی میتوان به اين نتيجه رسيد كه موضوعات طرح شده در توليدات آنها متناسب با سن مخاطب هدف در نظر گرفته شده است و از يك سنی به بعد آنچه كه عرضه میشود، ديگر جواب نيازهای آن مقطع سنی خاص را نمیدهد.
وی تصريح كرد: آنچه كه میگويم در بيان كليت موضوعی تئاتر برای كودك و نوجوان مطرح میشود و فرقی نمیكند كه ما خواسته باشيم با زبان تئاتر مجموعهای از دانستنیها و يا مهارتهای زندگی كردن را به او بياموزيم و يا هدفمان انتقال مجموعهای از مفاهيم اعتقادی و دينی باشد چرا كه در بحث موضوع و محتوای نمايشی مناسب كودك و نوجوان آن مقدار كه در ساختار و فراهم آمدن فرم اجرايی موفق بودهايم، توفيقی به دست نياوردهايم.
كارگردان نمايش«قصه تاج خروس، خاله و عروس» در ادامه گفت: تئاتر كودك و نوجوان در دنيا آنچنان به پيشرفت و بالندگی رسيده است كه در سنين خردسالی با استفاده از زبان تئاتری كه همراه با بازی و شادی زايدالوصفی است پايههای علمی و انديشهای اين قشر از جامعه به خوبی بنيان گذاشته میشود و از زمان ورود به دوران نوجوانی، تئاتر وارد موضوعات جدیتر زندگی میشود كه بارها من به شخصه در مواجهه با چنين نمايشهايی به اشتباه تصور كردم كه با يك تئاتر بزرگسال مواجه هستم.
سليمانی تأكيد كرد: اين پايهگذاری به شكل عملی بايد در آموزش و پرورش نهادينه شود و استفاده از زبان مؤثر تئاتر به عنوان يك ابزار كارآمد در روند آموزش و تعليم و تربيت فراگير شود، هر چند كه در سالهای اخير برنامههای خوبی از سوی برخی مراكز فرهنگی و هنری در اعزام گروههای نمايشی به مدارس به انجام رسيد اما به دليل مقطعی بودن اجرای آن و حتی ساير طرحهای نوين آموزشی نمیتوان اثرات مثبت خود را در درازمدت در مسائل آموزشی برجای بگذارد.
كارگردان نمايش «پيراهن هزار يوسف» ادامه داد: در طرح مسائل دينی و اخلاقی به زبان تئاتر به كودك و نوجوان بايد به اين نكته توجه داشت كه فرزندان هر چه از سن كودكی فاصله گرفته و به دوران نوجوانی متمايل میشوند آنگونه كه پيشتر میشد با آنها به زبانی تحكمی و مستقيم انجام برخی شئونات را به آنها امر و نهی كرد اما در دوران نوجوانی اين شكل منسوخ شده و اجازه نداريم مطلبی را ولو آنكه يقين داشته باشيم درست است به نوجوانان ديكته كنيم و فقط بايد هر دو وجه درست و ناشايست يك عمل توصيه شده را به آنها نشان داد و قضاوت را به خود نوجوان واگذار كرد.
سرپرست گروه تئاتر «ايده» گفت: به نظرم بايد كودك و نوجوان را به ديدن تئاتر عادت داد و اين تفكر را در ذهن آنها بارور كرد كه ديدن يك اثر نمايشی خوب همچون مطالعه كه نياز آن برای سلامت اجتماعی جامعه سرانه آن ارتقا يابد حس میشود، لازم و ضروری است و نبايد عدم دسترسی اغلب كودكان و نوجوانان به سالنهای نمايشی را بهانهای برای كمرنگ شدن توليدات و اجراهای نمايشی آن محسوب كرد.
وی افزود: رواج تئاتر در محيطهای آموزشی امری پسنديده است كه ارتقای فرهنگی جامعه را به دليل در دسترس بودن مظاهر فرهنگی و هنری در پی دارد اما نبايد فراموش كرد كه اين كار زمانی تأثير خود را به شكل كافی خواهد گذاشت كه علاوه بر استمرار آن، امكانات مورد نياز برای يك اجرای نمايش ويژه كودك و نوجوان كه از ويژگیهای بارز آن چشمنوازی و استفاده از مؤلفههای ويژه برای جذب مخاطب است نيز فراهم شود.
سليمانی در پايان گفت: مخاطبشناسی در زمينه تئاتر كودك و نوجوان و اينكه در چه گروه سنی چه چيزهايی دغدغه ذهنی كودك و نوجوان را شامل میشود و متناسب با اين نيازها به توليد آثار فرهنگی و هنری كه خوراك مطلوبی را برای كودك و نوجوان فراهم آورد بپردازد، از جمله اركان اصلی فعاليت و توليدآثار نمايشی برای كودكان و نوجوانان به ويژه با موضوعات دينی و ارزشی است.
