بهداشت روانی خود را بيمه كنيم
گروه اجتماعی: در همه اديان توجه خاصی به بهداشت روانی شده است در اين بين دين مبين اسلام راهكارهای زيادی را برای رسيدن به بهداشت روانی ارايه كرده است به طور كلی رفتارهای مذهبی يكی از رفتارهای پيچيده انسانی است كه كم تر مورد توجه روانشناسان قرار گرفته است و توجه به آن ضروری است.
بهداشت روانی عبارت از پيشگيری از بروز بيماریهای روانی و سالمسازی محيط روانی ــ اجتماعی است تا افراد جامعه بتوانند با برخورداری از تعادل روانی با عوامل محيط خود رابطه و سازگاری صحيح برقرار كرده به هدفهای اعلای تكامل انسانی كه از مهمترين سفارشات دين مبين اسلام است برسند.
بر اساس مكتب اسلام، انسان مستحكمترين زير بناها را برای حفظ بهداشت روانی دارد. اينجا قدرت مطلقه به دست خداست، هر قدرتی در برابر خدا هيچ است و توجه به مضمون (انا لله وانا اليه راجعون ) تحمل سخت ترين رنج های روانی را آسان می كند
بهداشت روانی بر مبنای قر آن را می توان اين چنين توصيف كرد:
ارج و بهای انسان به روح معنويت اوست و جسم به تبع اين كه حامل روان است ارزشمند می باشد.
نفس انسان متعادل آفريده شده و استعدادهای بالقوه در او نهاده شده است كه برای رشد متعادل او كفايت دارند. اما منوط به آن است كه انسانها از اين استعداد ها بر طبق موازين استفاده كند و بر مبنای فطرت عمل نمايد كه موصول به صراط مستقيم است در غير اين صورت از تعادل خارج شده و بهداشت روانی او دچار تزلزل می گردد كه آيه شريفه زير مصداق اين نظر است:
يسئلونك عُن الروْح، قل الروْح مِن اَمر ِ رُبّی و ما اُ تيتم مِن العلم الاّ قليلً (سوره اسرا آيه ی 85 )
از تو راجع به ماهيت روح سؤال می كنند ، بگو روح امر خداست...........
باورهای مذهبی بر بهداشت روانی انسان از ديگر مواردی است كه بايد مورد توجه قرار گيرد
رفتارهای مذهبی يكی از رفتارهای پيچيده انسانی است كه كم تر مورد توجه روانشناسان قرار گرفته است ،اما بوده اند انديشمندانی كه به نقش مذهب در سلامت روح وجسم اشاره داشته اند.
اين انديشمندان هركدام به نوبه خود اهميت رفتارها واعتقادات مذهبی را ياد آور شده اند .بسياری از فرهنگ ها با نگاهی بر درمانهای پزشكی كلاسيك ، روشهای سازمان يافته ای برای مقابله با بيماريهای بدنی و روانی انسان در نظر گرفته اند
بايد ياداور شد كه. در اين راستا همواره ايمان و اعتقاد مذهبی دارای اهميت بوده و درمان مبتی بر ايمان به خداوند به عنوان نيروی فوق طبيعت ، سابقه ای ديرينه در بين پيروان مذاهب گوناگون داشته است كه دين اسلام كاملترين اين امور را به ما هديه كرده است
امروزه از جمله تكنيك های درمانی برای مشكلات روان شناختی استفاده از تكنيك آرام سازی است.
در اين روش فرد بايد تلاش كند تا به حالتی آرام و عاری از فشار دست يابد . بدين منظور روشهای مختلفی ابداع شده است در يكی از اين روشها كه (آرامش آموزی ) نام دارد فرد ياد می گيرد كه عضلات مختلف خود را منقبض كند و بعد آرام سازد . به كمك تمرينات مداوم با اين روش می توان در مواقع فشار روانی آرامش لازم را به دست آورد و به طريق مناسبی با آن مقابله كرد .به نظر می رسد آنچه در لايه زيرين اين روش وجود دارد اندكی خودشناسی است تا بتواند آن را در اختيار بگيرد و به مقابله با فشار روانی بپردازد ،
اما آنچه در آرام سازی دينی موجود است عميق تر و ژرف تر از اين گونه آرام سازی ها است.انسان با داشتن نوعی ملايمت و نرمی روح ، آرام ومطمئن است و ايمان دارد. ايمان نيز عبارت است توكل و اعتماد كامل به خداوند و اين مقامی است از كمال انسانی . انسان هراندازه خدا را بشناسد و از حكمت و رحمت او بيشتر آگاه گردد وابستگی او به ذات بی همتا بيشتر ميشود و هرگز ياس و نا اميدی به خود راه نمی دهد و مبی تواند بر مشكلات پيروز شود.بنابر اين راه چاره را در امنيت خاطر ، اطمينان قلبی و توكل به خدا جست و جو كنيم .
خداوند در سوره رعد آيه 28 می فرمايد:
«دل آرام گيرد با ياد خدای »
بنابراين با ايمان و توكل به خدا و با استفاده از روشهای آرام سای می توان برفشارهای روانی غلبه كرد .
يكی از جنبه های ارزنده و مهم نهادهای مذهبی ، وابستگی روحانی شديدی است كه پيروان به پايه های اصول اعتقادی آن دارند.مسلمانان عشق و اعتقاد خالصانه ای به زيارتگاهها و قبور ائمه دارند همه روزه زائران بسياری اعم از پير و جوان به اين مكانهای مقدس رفته و به جز دعاهايی كه به صورت گروهی و فردی می خوانند ، به ضريح چسبيده ، آن را می بوسند و امام را با تمام آرزوها و غم و غصه های خود مورد خطاب قرار می دهند و به ياری می طلبند. اثرات روانی برقراری چنين ارتباطی با امام وآزاد شدن هيجاناتی كه همراه دعا ونيايش ايجاد می شود ، به وضوح در حالت روانی و رفتاری فرد مؤمن مشهود است .
در قرآن كريم آيات بسياری وجود دارد كه فطرت وجودی انسان وحالات گوناگون روان او را متذكر شده علل و عوامل انحراف و بيماری ها و همچنين راههای تهذيب و تربيت و درمان روان انسان را نشان داده است.
آياتی كه در خصوص روان انسان در قرآن كريم وجود دارند نشانه هايی هستند كه انسان برای شناختن خود و خصلت های گوناگونش می تواند از آن ها راهنمايی بجويد .
ما به طور كامل می توانيم به كمك حقايقی كه در قرآن درباره انسان و صفات و حالات روانی اوآمده است، به ترسيم چهره ای درست از شخصيت انسانی راهنمايی شويم و نيز انگيزه های اصلی محرك رفتار انسان و عواملی را كه در هماهنگ كردن شخصيت و تكامل و ايجاد بهداشت روانی او تاثير به سزايی دارند، بشناسيم تا «روان شناسی قرآن» به صورت هماهنگ ومنسجم در اختيار ما قرار گيرد..
البته در سال های اخير كوشش هايی از سوی روان شناسان در جهت شناخت روان آغاز شده است وتوجه بيشتری نيز به شيوه ها و عوامل سازنده واكنش ها و غريزه انسان و به پديدههای اصلی روانی چون محبت، عقل، شعور، آگاهی و ارزش های ديگر انسانی مبذول شده استولی با اين همه هنوز در آغاز راهی بس دشوار و دراز هستند
بايد در ادامه به اين موضوع اشاره كنيم كه تأكيد قرآن به اظهار محبت مسلمانان به يكديگر و داشتن روابط گرم و برادرانه ، از يك سو موجب رشد عاطفه ی نوع دوستی در نفس و ترغيب انسان ها به ايثار و رعايت منافع مردم و به طور كلی جامعه می گردد . از سوی ديگر ، اسباب تضعيف حالت های منفی نفرت و كينه و انگيزه های ظلم و تجاوز و خودخواهی را فراهم می آورد . علت اصلی برخی از آسيب های روانی ، بدگمانی ، حسد ، كينه توزی و نااميدی است كه با برقراری روابط بين شخصی محبت آميز از بين رفته و روح و جان آدمی از آسيب روانی فاصله می گيرد
آن چه در اين مجال مختصر بيان شد ، تنها قطره ای بود از اقيانوس بی كران ؛ از بابِ « آب دريا را اگر نتوان كشيد ، هم به قدر تشنگی بايد چشيد . » اميد است اين يادداشت توانسته باشد روزنه ای در دل ما ايجاد كند كه اسلام و آموزه های آن را با دقت بررسی كنيم در همين چارچوب ، پيشنهاد می گردد تا موضوع بهداشت روانی از ديد اسلامی بيشتر مورد مطالعه و تحقيق علمی قرار گيرد ؛ تا هم فضای علم روان شناسی سرعت بيشتری بگيرد و هم نتايج جامعه تری به دست آيد .
در پايان از خدای محمّد صلی الله عليه وآله می خواهيم تا توفيق ره پويی و الگو پذيری از سيره و سنت نبوی را نصيب ما گرداند و در تمام مراحل زندگی دستگيرمان باشد .
بر اساس مكتب اسلام، انسان مستحكمترين زير بناها را برای حفظ بهداشت روانی دارد. اينجا قدرت مطلقه به دست خداست، هر قدرتی در برابر خدا هيچ است و توجه به مضمون (انا لله وانا اليه راجعون ) تحمل سخت ترين رنج های روانی را آسان می كند
بهداشت روانی بر مبنای قر آن را می توان اين چنين توصيف كرد:
ارج و بهای انسان به روح معنويت اوست و جسم به تبع اين كه حامل روان است ارزشمند می باشد.
نفس انسان متعادل آفريده شده و استعدادهای بالقوه در او نهاده شده است كه برای رشد متعادل او كفايت دارند. اما منوط به آن است كه انسانها از اين استعداد ها بر طبق موازين استفاده كند و بر مبنای فطرت عمل نمايد كه موصول به صراط مستقيم است در غير اين صورت از تعادل خارج شده و بهداشت روانی او دچار تزلزل می گردد كه آيه شريفه زير مصداق اين نظر است:
يسئلونك عُن الروْح، قل الروْح مِن اَمر ِ رُبّی و ما اُ تيتم مِن العلم الاّ قليلً (سوره اسرا آيه ی 85 )
از تو راجع به ماهيت روح سؤال می كنند ، بگو روح امر خداست...........
باورهای مذهبی بر بهداشت روانی انسان از ديگر مواردی است كه بايد مورد توجه قرار گيرد
رفتارهای مذهبی يكی از رفتارهای پيچيده انسانی است كه كم تر مورد توجه روانشناسان قرار گرفته است ،اما بوده اند انديشمندانی كه به نقش مذهب در سلامت روح وجسم اشاره داشته اند.
اين انديشمندان هركدام به نوبه خود اهميت رفتارها واعتقادات مذهبی را ياد آور شده اند .بسياری از فرهنگ ها با نگاهی بر درمانهای پزشكی كلاسيك ، روشهای سازمان يافته ای برای مقابله با بيماريهای بدنی و روانی انسان در نظر گرفته اند
بايد ياداور شد كه. در اين راستا همواره ايمان و اعتقاد مذهبی دارای اهميت بوده و درمان مبتی بر ايمان به خداوند به عنوان نيروی فوق طبيعت ، سابقه ای ديرينه در بين پيروان مذاهب گوناگون داشته است كه دين اسلام كاملترين اين امور را به ما هديه كرده است
امروزه از جمله تكنيك های درمانی برای مشكلات روان شناختی استفاده از تكنيك آرام سازی است.
در اين روش فرد بايد تلاش كند تا به حالتی آرام و عاری از فشار دست يابد . بدين منظور روشهای مختلفی ابداع شده است در يكی از اين روشها كه (آرامش آموزی ) نام دارد فرد ياد می گيرد كه عضلات مختلف خود را منقبض كند و بعد آرام سازد . به كمك تمرينات مداوم با اين روش می توان در مواقع فشار روانی آرامش لازم را به دست آورد و به طريق مناسبی با آن مقابله كرد .به نظر می رسد آنچه در لايه زيرين اين روش وجود دارد اندكی خودشناسی است تا بتواند آن را در اختيار بگيرد و به مقابله با فشار روانی بپردازد ،
اما آنچه در آرام سازی دينی موجود است عميق تر و ژرف تر از اين گونه آرام سازی ها است.انسان با داشتن نوعی ملايمت و نرمی روح ، آرام ومطمئن است و ايمان دارد. ايمان نيز عبارت است توكل و اعتماد كامل به خداوند و اين مقامی است از كمال انسانی . انسان هراندازه خدا را بشناسد و از حكمت و رحمت او بيشتر آگاه گردد وابستگی او به ذات بی همتا بيشتر ميشود و هرگز ياس و نا اميدی به خود راه نمی دهد و مبی تواند بر مشكلات پيروز شود.بنابر اين راه چاره را در امنيت خاطر ، اطمينان قلبی و توكل به خدا جست و جو كنيم .
خداوند در سوره رعد آيه 28 می فرمايد:
«دل آرام گيرد با ياد خدای »
بنابراين با ايمان و توكل به خدا و با استفاده از روشهای آرام سای می توان برفشارهای روانی غلبه كرد .
يكی از جنبه های ارزنده و مهم نهادهای مذهبی ، وابستگی روحانی شديدی است كه پيروان به پايه های اصول اعتقادی آن دارند.مسلمانان عشق و اعتقاد خالصانه ای به زيارتگاهها و قبور ائمه دارند همه روزه زائران بسياری اعم از پير و جوان به اين مكانهای مقدس رفته و به جز دعاهايی كه به صورت گروهی و فردی می خوانند ، به ضريح چسبيده ، آن را می بوسند و امام را با تمام آرزوها و غم و غصه های خود مورد خطاب قرار می دهند و به ياری می طلبند. اثرات روانی برقراری چنين ارتباطی با امام وآزاد شدن هيجاناتی كه همراه دعا ونيايش ايجاد می شود ، به وضوح در حالت روانی و رفتاری فرد مؤمن مشهود است .
در قرآن كريم آيات بسياری وجود دارد كه فطرت وجودی انسان وحالات گوناگون روان او را متذكر شده علل و عوامل انحراف و بيماری ها و همچنين راههای تهذيب و تربيت و درمان روان انسان را نشان داده است.
آياتی كه در خصوص روان انسان در قرآن كريم وجود دارند نشانه هايی هستند كه انسان برای شناختن خود و خصلت های گوناگونش می تواند از آن ها راهنمايی بجويد .
ما به طور كامل می توانيم به كمك حقايقی كه در قرآن درباره انسان و صفات و حالات روانی اوآمده است، به ترسيم چهره ای درست از شخصيت انسانی راهنمايی شويم و نيز انگيزه های اصلی محرك رفتار انسان و عواملی را كه در هماهنگ كردن شخصيت و تكامل و ايجاد بهداشت روانی او تاثير به سزايی دارند، بشناسيم تا «روان شناسی قرآن» به صورت هماهنگ ومنسجم در اختيار ما قرار گيرد..
البته در سال های اخير كوشش هايی از سوی روان شناسان در جهت شناخت روان آغاز شده است وتوجه بيشتری نيز به شيوه ها و عوامل سازنده واكنش ها و غريزه انسان و به پديدههای اصلی روانی چون محبت، عقل، شعور، آگاهی و ارزش های ديگر انسانی مبذول شده استولی با اين همه هنوز در آغاز راهی بس دشوار و دراز هستند
بايد در ادامه به اين موضوع اشاره كنيم كه تأكيد قرآن به اظهار محبت مسلمانان به يكديگر و داشتن روابط گرم و برادرانه ، از يك سو موجب رشد عاطفه ی نوع دوستی در نفس و ترغيب انسان ها به ايثار و رعايت منافع مردم و به طور كلی جامعه می گردد . از سوی ديگر ، اسباب تضعيف حالت های منفی نفرت و كينه و انگيزه های ظلم و تجاوز و خودخواهی را فراهم می آورد . علت اصلی برخی از آسيب های روانی ، بدگمانی ، حسد ، كينه توزی و نااميدی است كه با برقراری روابط بين شخصی محبت آميز از بين رفته و روح و جان آدمی از آسيب روانی فاصله می گيرد
آن چه در اين مجال مختصر بيان شد ، تنها قطره ای بود از اقيانوس بی كران ؛ از بابِ « آب دريا را اگر نتوان كشيد ، هم به قدر تشنگی بايد چشيد . » اميد است اين يادداشت توانسته باشد روزنه ای در دل ما ايجاد كند كه اسلام و آموزه های آن را با دقت بررسی كنيم در همين چارچوب ، پيشنهاد می گردد تا موضوع بهداشت روانی از ديد اسلامی بيشتر مورد مطالعه و تحقيق علمی قرار گيرد ؛ تا هم فضای علم روان شناسی سرعت بيشتری بگيرد و هم نتايج جامعه تری به دست آيد .
در پايان از خدای محمّد صلی الله عليه وآله می خواهيم تا توفيق ره پويی و الگو پذيری از سيره و سنت نبوی را نصيب ما گرداند و در تمام مراحل زندگی دستگيرمان باشد .
