توجه به دانش و قيام برای خدا؛ از اصول اساسی توسعه اقتصادی در جامعه اسلامی
گروه اقتصاد: اسلام به طور كلی برای توسعه در هرجامعهای، اصول اسلامی را سرلوحه كار قرار داده است؛ قرآن علاوه بر مسئله دانش، در اولين گام قيام برای خدا را مطرح مینمايد و حضرت امام خمينی(ره) نيز در اوايل انقلاب اسلامی فرمان تاسيس جهاد سازندگی را بر پايه همين اصل اعلام كردند.
حجتالاسلام والمسلمين ناصر جهانيان، استاد حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) به بيان مطالبی در خصوص مولفههای توسعه اقتصادی از ديدگاه اسلام پرداخت.
وی در پاسخ به پرسشی در خصوص ديدگاه اسلام نسبت به جايگاه دانش در توسعه اقتصادی، اظهار كرد: حضرت اميرالمومنين امام علی(ع) میفرمايند: «العلم سلطان؛ علم قدرت و سلطه میآورد». اين امر به عنوان يك اصل راهبردی است و در هر كشور اعم از اسلامی و غير اسلامی كارگشاست و موجب برتری خواهدبود.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: قرآن به صراحت در اينباره میفرمايد «...هَلْ یَسْتَوِی الَّذِينَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا یَعْلَمُونَ...؛ آيا كسانى كه مىدانند و كسانى كه نمىدانند يكسانند»(زمر/۹).همچنين در آيات و روايات متعدد، علم به همراه ايمان و عمل صالح از ويژگیهای بارز خليفه مسلمين عنوان شده است.
وی با بيان اينكه علم در اسلام بر دو نوع لدنی و اكتسابی است، افزود: علم لدنی يا همان علم الهی نزد خدای متعال و معصومين است، اما علم اكتسابی از طريق تجربه به دست میآيد. علم تجربی اگر در راستای تسلط به طبيعت و منجر به تكنولوژی و توليد باشد، هم برای فرد و هم برای جامعه منفعت به همراه خواهد داشت. در اين بين چنانچه تكنولوژی و ابزار لازم نيز به صورت علمی مورد استفاده قرارنگيرد، توليد نيز به تحقق نخواهد پيوست.
جهانيان ادامه داد: براين اساس توليد برپايه علم در تمام جوامع جوهر پيشرفت است و آنچه سبب برتری كشورها خواهد شد، علماندوزی و ثبت دانستههای پيشين و نحوه صحيح استفاده از آن است كه در قالب برنامهريزیهای بلندمدت به منظور انتقال تجربه علمی به شكل دانش آكادميك به نسلهای بعد نمود پيدا میكند. طی ساليان متمادی انتقال يافتههای پيشين، بنايی از توسعه را پديد میآورد كه موجبات احترام و حفظ اين ارزشها را توسط نسلهای آينده لازم و ضروری مینمايد.
وی با بيان اينكه اسلام به طور كلی برای توسعه در هرجامعهای كه اصول اسلامی را سرلوحه كار قرار داده است، افزود: قرآن علاوه بر مسئله دانش، در اولين گام قيام برای خدا را مطرح مینمايد. حضرت امام خمينی(ره) نيز در اوايل انقلاب اسلامی فرمان تاسيس جهاد سازندگی را بر پايه همين اصل اعلام كردند. ايشان با تمسك به آيه شريفه «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُم بِوَاحِدَةٍ أَن تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى...؛ بگو من فقط به شما يك اندرز مىدهم كه دو دو و به تنهایى براى خدا به پا خيزيد»(سبأ/۴۶)، هدف از هركاری را صرفا با انگيزه تقرب به خدای متعال مورد پسند دانستهاند.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: اين اصل دقيقا همان تفاوت جوامع اسلامی با جوامع غيردينی و غيراسلامی است كه اساس فعاليتهای اقتصادی را بر پايه منافع شخصی يا منفعت عدهای خاص قرار دادهاند. در حالی كه واقعيت امر مويد اين نكته كليدی است كه قيام برای خدا در بعد فردی معرفت و در بعد اجتماعی عدالت را به همراه خواهد داشت.
وی با اشاره به گام بعدی توسعه اقتصادی، خاطرنشان كرد: مسئله بعدی كه پس از قيام مطرح میشود و در ادامه همين آيه شريفه مطرح شده، به اين شرح است كه میفرمايد «...ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا...؛ سپس بينديشيد»(سبأ/۴۶). حال كه برای خدا قيام كرديد، بيانديشيد كه هدف پس از قيام چيست و برنامهريزی برای آينده داشته باشيد و اين فكر كردن سبب میشود كه راه درست و سعادتمندی مشخص شود.
وی در پايان گفت: در مرحله بعد، بحث ايمان مطرح میشود كه منجر به علاقه و اتصال قلبی به خداوند متعال خواهد بود و اين عشق و علاقه منجر به عمل صالح و حيات طيبه خواهد شد كه طبعا نفع شخصی را به همراه دارد. اسلام به منظور اينكه بحث نفع فردی منجر به رقابتهای منفی و حسادت در جامعه نشود، مسئله عمل صالح و خيرخواهی را مطرح میكند كه اين خيرخواهی سبب گسترش فرهنگ امر به معروف و نهی از منكر و انفاق خواهد شد. البته اين خيرخواهی حاوی دو اصل اساسی است كه اولا خيرخواهی بايد از خانواده و سپس در جامعه صورت پذيرد و دوم اينكه خيرخواهی در اسلام برپايه حق و مقابله با باطل صحيح است.
وی در پاسخ به پرسشی در خصوص ديدگاه اسلام نسبت به جايگاه دانش در توسعه اقتصادی، اظهار كرد: حضرت اميرالمومنين امام علی(ع) میفرمايند: «العلم سلطان؛ علم قدرت و سلطه میآورد». اين امر به عنوان يك اصل راهبردی است و در هر كشور اعم از اسلامی و غير اسلامی كارگشاست و موجب برتری خواهدبود.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: قرآن به صراحت در اينباره میفرمايد «...هَلْ یَسْتَوِی الَّذِينَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا یَعْلَمُونَ...؛ آيا كسانى كه مىدانند و كسانى كه نمىدانند يكسانند»(زمر/۹).همچنين در آيات و روايات متعدد، علم به همراه ايمان و عمل صالح از ويژگیهای بارز خليفه مسلمين عنوان شده است.
وی با بيان اينكه علم در اسلام بر دو نوع لدنی و اكتسابی است، افزود: علم لدنی يا همان علم الهی نزد خدای متعال و معصومين است، اما علم اكتسابی از طريق تجربه به دست میآيد. علم تجربی اگر در راستای تسلط به طبيعت و منجر به تكنولوژی و توليد باشد، هم برای فرد و هم برای جامعه منفعت به همراه خواهد داشت. در اين بين چنانچه تكنولوژی و ابزار لازم نيز به صورت علمی مورد استفاده قرارنگيرد، توليد نيز به تحقق نخواهد پيوست.
جهانيان ادامه داد: براين اساس توليد برپايه علم در تمام جوامع جوهر پيشرفت است و آنچه سبب برتری كشورها خواهد شد، علماندوزی و ثبت دانستههای پيشين و نحوه صحيح استفاده از آن است كه در قالب برنامهريزیهای بلندمدت به منظور انتقال تجربه علمی به شكل دانش آكادميك به نسلهای بعد نمود پيدا میكند. طی ساليان متمادی انتقال يافتههای پيشين، بنايی از توسعه را پديد میآورد كه موجبات احترام و حفظ اين ارزشها را توسط نسلهای آينده لازم و ضروری مینمايد.
وی با بيان اينكه اسلام به طور كلی برای توسعه در هرجامعهای كه اصول اسلامی را سرلوحه كار قرار داده است، افزود: قرآن علاوه بر مسئله دانش، در اولين گام قيام برای خدا را مطرح مینمايد. حضرت امام خمينی(ره) نيز در اوايل انقلاب اسلامی فرمان تاسيس جهاد سازندگی را بر پايه همين اصل اعلام كردند. ايشان با تمسك به آيه شريفه «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُم بِوَاحِدَةٍ أَن تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى...؛ بگو من فقط به شما يك اندرز مىدهم كه دو دو و به تنهایى براى خدا به پا خيزيد»(سبأ/۴۶)، هدف از هركاری را صرفا با انگيزه تقرب به خدای متعال مورد پسند دانستهاند.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: اين اصل دقيقا همان تفاوت جوامع اسلامی با جوامع غيردينی و غيراسلامی است كه اساس فعاليتهای اقتصادی را بر پايه منافع شخصی يا منفعت عدهای خاص قرار دادهاند. در حالی كه واقعيت امر مويد اين نكته كليدی است كه قيام برای خدا در بعد فردی معرفت و در بعد اجتماعی عدالت را به همراه خواهد داشت.
وی با اشاره به گام بعدی توسعه اقتصادی، خاطرنشان كرد: مسئله بعدی كه پس از قيام مطرح میشود و در ادامه همين آيه شريفه مطرح شده، به اين شرح است كه میفرمايد «...ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا...؛ سپس بينديشيد»(سبأ/۴۶). حال كه برای خدا قيام كرديد، بيانديشيد كه هدف پس از قيام چيست و برنامهريزی برای آينده داشته باشيد و اين فكر كردن سبب میشود كه راه درست و سعادتمندی مشخص شود.
وی در پايان گفت: در مرحله بعد، بحث ايمان مطرح میشود كه منجر به علاقه و اتصال قلبی به خداوند متعال خواهد بود و اين عشق و علاقه منجر به عمل صالح و حيات طيبه خواهد شد كه طبعا نفع شخصی را به همراه دارد. اسلام به منظور اينكه بحث نفع فردی منجر به رقابتهای منفی و حسادت در جامعه نشود، مسئله عمل صالح و خيرخواهی را مطرح میكند كه اين خيرخواهی سبب گسترش فرهنگ امر به معروف و نهی از منكر و انفاق خواهد شد. البته اين خيرخواهی حاوی دو اصل اساسی است كه اولا خيرخواهی بايد از خانواده و سپس در جامعه صورت پذيرد و دوم اينكه خيرخواهی در اسلام برپايه حق و مقابله با باطل صحيح است.
