شاهد هدررفت امكانات جهان اسلام هستيم
گروه سياسی: فردگرايی و تكروی همواره مانع برنامههای سودمند برای امت است. در حالی كه مؤمنين بايد ازخودگذشتگی داشته باشند و برای منافع كلی و عمومی تلاش كند. متاسفانه اما شاهد هدررفت امكانات جهان اسلام هستيم
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتالله العظمی خامنهای، گفتاری از دكتر محمدالدسوقی، استاد پژوهشهای عالی دينی دانشگاه قاهره را منتشر كرد.
متن اين گفتار به اين شرح است: درباره وحدت درباره مسئله وحدت اسلامی هيچ اختلافی وجود ندارد، زيرا نصوص قرآنی و سنّت نبوی صحيح ما بر اين امر دلالت دارد. آيه شريفه «و إنَّ هذِهِ أُمَّتُكُم أمَّةٌ واحِدَةٌ»۱ و نيز آيه «وَاعتَصِمُوا بِحَبلِ اللهِ جَميعاً وَلا تَفَرَّقُوا وَاذكُرُوا نِعمَةَ اللهِ عَلَيكُم إذ كُنتُم أعداءً فَألّفَ بَينَ قُلُوبِكُم فَأَصبَحتُم بِنِعمَتِهِ إخواناً»۲ و نيز «إنَّمَا المُؤمِنُونَ إخوَةٌ فَأصلِحُوا بَينَ أخَوَيكُم»۳ و احاديث بسياری همچون روايت «لا یُؤمِن أحَدكُم حَتّی یُحِبَّ لأخيهِ ما یُحِبّ لِنَفسِهِ» و روايت «مَثَلُ المُؤمنينَ فی تَوادّهِم و تَراحمِهِم كَالجَسَدِ الواحِدِ إذا اشتَكی مِنهُ عُضوٌ تَداعی لَه سائِرَ الأعضاءِ بِالسهر وَالحمة» يا اين روايت كه میگويد: «... كَالبُنيانِ المَرصُوصِ يشدّ بَعضه بَعضاً» و روايتی همچون «المُؤمنُ أخُو المُسلِم لا یَظلمُه» و روايات نبوی بسيار فراوان ديگری كه بر لزوم وحدت ميان مسلمانان دلالت دارند.
حتی با صرف نظر از اينهمه نصوص، جای اين پرسش هست كه چرا در دين ما ثواب نماز جماعت بيشتر است؟ آيا دليلش اين نيست كه موجب تحكيم روابط ميان مسلمانان در پيشگاه خداوند متعال میشود؟ اينها اموری است كه در آنها هيچ اختلافی نيست.
بايد موجب تكامل هم باشيم
اما اتفاقات بسياری وجود دارد كه در عصر حاضر تحقق وحدت كامل ميان مسلمانان امری بسيار مشكل و دشوار جلوه میدهد. مثلاً اختلاف فرهنگها و نژادها يكی از اين موانع است. اگر گروهی از مسلمانان يك كشور از يك نژاد و گروهی ديگر از نژادی ديگر باشند، چهبسا تمايل به جدايی و تشكيل كشور مستقل دارند. يمن در دورهای از تاريخ به همين خاطر به يمن شمالی و جنوبی تقسيم شد. پاكستان هم شبيه همين.
تحقق وحدت ميان مسلمانان آرزوی ما است. اين در حالی است كه دشمنان ما كه برای تفرقه در امت اسلامی میكوشند، خودشان به وحدت اهتمام دارند. ما میبينيم كه آمريكا تقريباً پنجاه ايالت دارد و هر ايالت شبيه يك كشور است، اما همهی آنها با هم يك كشور را تشكيل میدهند. تمام اروپا هماكنون يك پارلمان دارد. مشكل ما اكنون مشكل درك و آگاهی است. تكتك آحاد امت اسلامی بايد درك كنند كه وحدت بر آنها واجب است و كوتاهی در تحقق آن گناه و معصيت است.
با وجود تمام اين مسائل ما بايد موجب تكامل هم باشيم، چراكه قرآن میفرمايد: «تَعاوَنُوا عَلَی البِرّ وَ التَّقوی»۴. جهان اسلام از چنان بركات و ثروتی برخوردار است كه در هيچ جای ديگر جهان يافت نمیشود. مثلاً در يك منطقه از جهان اسلام شاهد وجود ثروتهای خدادادی هستيم، ولی در منطقهی ديگر با اينكه اين ثروتها وجود ندارد، اما نيروی انسانی فراوان و قدرتمندی وجود دارد كه میتواند آن ثروتهای خدادادی را برای استفادهی همهی امت استخراج كند تا همه در راحتی و رفاه زندگی كنند. مثلاً ما در مصر منطقه سينا را داريم كه سرشار از معادن است و از خاك ممتازی برخوردار است. هزاران سال است كه باران بر اين سرزمين میبارد و در آن فرو میرود و شايد دريايی از آب شيرين در زير آن نهفته باشد كه از آن استفادهای نمیشود. نمونهی ديگر، كشور سودان است كه زمينهای كشاورزی بسياری دارد و اگر زير كشت برود، میتواند خوراك تمام جهان اسلام را تأمين كند. در گذشته هم توافقی ميان سه كشور مصر و عربستان و سودان برقرار شد كه زمين از سودان باشد، سرمايه از عربستان و كشاورز هم از مصر تأمين شود تا اين زمينها زير كشت برود، اما بر سر سهم اختلاف پيش آمد و توافق به هم خورد.
اينها نشان میدهد كه فردگرايی و تكروی همواره مانع برنامههای سودمند برای امت است. در حالی كه مؤمنين بايد ازخودگذشتگی داشته باشند و برای منافع كلی و عمومی تلاش كند. متاسفانه اما شاهد هدررفت امكانات جهان اسلام هستيم.
گرفتار غفلت و بدفهمی
ترديدی نيست كه عدهای نمیخواهند كشورهای اسلامی در ثبات و وحدت باشند. اگر ما درست درك كنيم كه نبايد به حرف بيگانگان اعتنا كنيم و گوشدادن به حرف بيگانگان را گناه بدانيم، آنها نمیتوانند كاری پيش ببرند. بايد بدانيم كه غرب برای منافع خودش تلاش میكند. آنها میدانند اگر توافقی ميان كشورهای اسلامی ايجاد شود، بر منافع آنها تأثير سوء میگذارد. بنابراين بيكار نمیمانند و با صرف هزينههای بسياری سعی میكنند كه مانع اين توافق و وحدت بشوند.
رهبر انقلاب: نگاه هوشمندانه به صحنهى درگيريهاى داخلى، دست دشمن را در پس اين فاجعهها بروشنى نشان میدهد. اين دست غدّار، بىشك از جهلها و عصبيتها و سطحىنگرىها در ميان جوامع ما بهرهبردارى میكند و بر روى آتش، بنزين میريزد. وظيفه مصلحان و نخبگان دينى و سياسى در اين ماجرا بسيار سنگين است. (۱۳۹۱/۲/۹)
متأسفانه بعضی علمای معاصر دينی ما هم از فرهنگ و هوشياری دينی صحيح و كامل برای برخورد با شبهات و افكار نادرست برخوردار نيستند. هنگامی كه استعمار به جهان اسلام پاگذاشت، اولين هدف و دستور كارش به حاشيه راندن دين و زبان عربی بود. اين مشكلی است كه هماكنون بيشترِ كشورهای اسلامی از آن رنج میبرند. مردم در فطرت خود از عاطفهی دينی برخوردارند، اما از فهم و معرفت دينی برخوردار نيستند و از لحاظ التزام به دين ضعيف هستند. البته عاطفه و احساسات دينی بر اساس عرف و سنتهای آنها شكل میگيرد.
ما از دشمنان خود غافليم، لذا گاهی گرفتار خودرأيی میشويم و گاهی فهم درستی از اوضاع نداريم و گرفتار بدفهمی میشويم. پس اختلافاتی ميان مسلمانان پديد میآيد كه هيچ ضرورتی ندارد. گاهی برخی نيروهای خارجی يا منافع شخصی و فردی موجب بروز درگيریهايی میشود كه هيچ معنايی ندارد.
يك شايعه بیاساس
مثلاً اين سخن بیاساس را شايعه كردهاند كه ايران در پی تبليغ تشیّع و تسلّط بر مصر است. در حالی كه مذهب تشیّع از ديرباز و از زمان فاطميون در مصر بوده است. حتی نام دانشگاه الأزهر برگرفته از نام حضرت فاطمةالزهرا عليهاالسلام است. تا اينكه بعدها اهل تسنّن بر مصر غالب شدند.
در سال گذشته مجمعالتقريب يك كتاب از دانشمندی مصری منتشر كرد كه مربوط به سال ۱۹۲۲ است. در اين كتاب اين عبارت آمده: «أمّا إخواننا الإمامیّة ...»؛ اين عبارت نشاندهندهی گروهی از شيعيان در آن دوره است كه در قاهره زندگی میكردند.
اما برخی میخواهند بهوسيلهی تهمتها و شايعات، روابط ميان ملتهای اسلامی را خدشهدار كنند. حتی به برخی از مردم پول میدهند تا اين افكار را ترويج كنند. آنها هم در شبكههای ماهوارهای و هم در ديگر رسانهها و روزنامهها سخنانی را منتشر میكنند كه هيچ مبنا و اساسی ندارد. من تمام اينها را تهمتهای بیارزشی میدانم كه به مسلمانان نسبت میدهند.
اگر كشورهای اسلامی واقعاً با هم متحد شوند، منافع غرب در منطقه به طور كلی از بين میرود و اين اتفاق پيامدهای اقتصادی و تمدنی خاص خود را خواهد داشت. بنابراين طبيعی است كه آنها دائماً مشغول توطئه و دسيسه و خريد انسانها و جاسوسان -حتی از مسلمانان- باشند تا با پوشش اختلافات سياسی در كشورهای اسلامی تفرقه ايجاد كنند و روند امور مسلمانان را ايجاد مختل سازند.
شيعه و سنّی سالها با هم در صلح و آرامش زندگی كرده و با هم ازدواج و معاشرت داشتهاند. سالهای سال است كه سنّی و شيعه در بحرين و شام و لبنان با هم زندگی میكنند. من به ياد دارم روزی در قاهره به سفارت ايران رفتم و جوانی را ديدم كه به زبان عربی صحبت میكرد. به او گفتم تو ايرانی هستی؟ گفت بله. گفتم من تصور كردم تو مصری هستی. گفت مادر من مصری و پدر من ايرانی است. میخواهم بگويم كه ريشههای وحدت در امت وجود دارد و جمهوری اسلامی ايران نيز با تأسيس «مجمع جهانی تقريب مذاهب اسلامی» گامهای مهم و مؤثری در اين زمينه برداشته است. بيانات و منش آيتالله خامنهای نيز در همين راستا بوده و مورد قبول است.
پینوشتها:
۱. بخشی از آيهی ۵۲ سورهی مؤمنون،
۲. بخشی از آيهی ۱۰۳ سورهی آل عمران
۳. بخشی از آيهی ۱۰ سورهی حجرات
۴. بخشی از آيهی ۲ سورهی مائده
متن اين گفتار به اين شرح است: درباره وحدت درباره مسئله وحدت اسلامی هيچ اختلافی وجود ندارد، زيرا نصوص قرآنی و سنّت نبوی صحيح ما بر اين امر دلالت دارد. آيه شريفه «و إنَّ هذِهِ أُمَّتُكُم أمَّةٌ واحِدَةٌ»۱ و نيز آيه «وَاعتَصِمُوا بِحَبلِ اللهِ جَميعاً وَلا تَفَرَّقُوا وَاذكُرُوا نِعمَةَ اللهِ عَلَيكُم إذ كُنتُم أعداءً فَألّفَ بَينَ قُلُوبِكُم فَأَصبَحتُم بِنِعمَتِهِ إخواناً»۲ و نيز «إنَّمَا المُؤمِنُونَ إخوَةٌ فَأصلِحُوا بَينَ أخَوَيكُم»۳ و احاديث بسياری همچون روايت «لا یُؤمِن أحَدكُم حَتّی یُحِبَّ لأخيهِ ما یُحِبّ لِنَفسِهِ» و روايت «مَثَلُ المُؤمنينَ فی تَوادّهِم و تَراحمِهِم كَالجَسَدِ الواحِدِ إذا اشتَكی مِنهُ عُضوٌ تَداعی لَه سائِرَ الأعضاءِ بِالسهر وَالحمة» يا اين روايت كه میگويد: «... كَالبُنيانِ المَرصُوصِ يشدّ بَعضه بَعضاً» و روايتی همچون «المُؤمنُ أخُو المُسلِم لا یَظلمُه» و روايات نبوی بسيار فراوان ديگری كه بر لزوم وحدت ميان مسلمانان دلالت دارند.
حتی با صرف نظر از اينهمه نصوص، جای اين پرسش هست كه چرا در دين ما ثواب نماز جماعت بيشتر است؟ آيا دليلش اين نيست كه موجب تحكيم روابط ميان مسلمانان در پيشگاه خداوند متعال میشود؟ اينها اموری است كه در آنها هيچ اختلافی نيست.
بايد موجب تكامل هم باشيم
اما اتفاقات بسياری وجود دارد كه در عصر حاضر تحقق وحدت كامل ميان مسلمانان امری بسيار مشكل و دشوار جلوه میدهد. مثلاً اختلاف فرهنگها و نژادها يكی از اين موانع است. اگر گروهی از مسلمانان يك كشور از يك نژاد و گروهی ديگر از نژادی ديگر باشند، چهبسا تمايل به جدايی و تشكيل كشور مستقل دارند. يمن در دورهای از تاريخ به همين خاطر به يمن شمالی و جنوبی تقسيم شد. پاكستان هم شبيه همين.
تحقق وحدت ميان مسلمانان آرزوی ما است. اين در حالی است كه دشمنان ما كه برای تفرقه در امت اسلامی میكوشند، خودشان به وحدت اهتمام دارند. ما میبينيم كه آمريكا تقريباً پنجاه ايالت دارد و هر ايالت شبيه يك كشور است، اما همهی آنها با هم يك كشور را تشكيل میدهند. تمام اروپا هماكنون يك پارلمان دارد. مشكل ما اكنون مشكل درك و آگاهی است. تكتك آحاد امت اسلامی بايد درك كنند كه وحدت بر آنها واجب است و كوتاهی در تحقق آن گناه و معصيت است.
با وجود تمام اين مسائل ما بايد موجب تكامل هم باشيم، چراكه قرآن میفرمايد: «تَعاوَنُوا عَلَی البِرّ وَ التَّقوی»۴. جهان اسلام از چنان بركات و ثروتی برخوردار است كه در هيچ جای ديگر جهان يافت نمیشود. مثلاً در يك منطقه از جهان اسلام شاهد وجود ثروتهای خدادادی هستيم، ولی در منطقهی ديگر با اينكه اين ثروتها وجود ندارد، اما نيروی انسانی فراوان و قدرتمندی وجود دارد كه میتواند آن ثروتهای خدادادی را برای استفادهی همهی امت استخراج كند تا همه در راحتی و رفاه زندگی كنند. مثلاً ما در مصر منطقه سينا را داريم كه سرشار از معادن است و از خاك ممتازی برخوردار است. هزاران سال است كه باران بر اين سرزمين میبارد و در آن فرو میرود و شايد دريايی از آب شيرين در زير آن نهفته باشد كه از آن استفادهای نمیشود. نمونهی ديگر، كشور سودان است كه زمينهای كشاورزی بسياری دارد و اگر زير كشت برود، میتواند خوراك تمام جهان اسلام را تأمين كند. در گذشته هم توافقی ميان سه كشور مصر و عربستان و سودان برقرار شد كه زمين از سودان باشد، سرمايه از عربستان و كشاورز هم از مصر تأمين شود تا اين زمينها زير كشت برود، اما بر سر سهم اختلاف پيش آمد و توافق به هم خورد.
اينها نشان میدهد كه فردگرايی و تكروی همواره مانع برنامههای سودمند برای امت است. در حالی كه مؤمنين بايد ازخودگذشتگی داشته باشند و برای منافع كلی و عمومی تلاش كند. متاسفانه اما شاهد هدررفت امكانات جهان اسلام هستيم.
گرفتار غفلت و بدفهمی
ترديدی نيست كه عدهای نمیخواهند كشورهای اسلامی در ثبات و وحدت باشند. اگر ما درست درك كنيم كه نبايد به حرف بيگانگان اعتنا كنيم و گوشدادن به حرف بيگانگان را گناه بدانيم، آنها نمیتوانند كاری پيش ببرند. بايد بدانيم كه غرب برای منافع خودش تلاش میكند. آنها میدانند اگر توافقی ميان كشورهای اسلامی ايجاد شود، بر منافع آنها تأثير سوء میگذارد. بنابراين بيكار نمیمانند و با صرف هزينههای بسياری سعی میكنند كه مانع اين توافق و وحدت بشوند.
رهبر انقلاب: نگاه هوشمندانه به صحنهى درگيريهاى داخلى، دست دشمن را در پس اين فاجعهها بروشنى نشان میدهد. اين دست غدّار، بىشك از جهلها و عصبيتها و سطحىنگرىها در ميان جوامع ما بهرهبردارى میكند و بر روى آتش، بنزين میريزد. وظيفه مصلحان و نخبگان دينى و سياسى در اين ماجرا بسيار سنگين است. (۱۳۹۱/۲/۹)
متأسفانه بعضی علمای معاصر دينی ما هم از فرهنگ و هوشياری دينی صحيح و كامل برای برخورد با شبهات و افكار نادرست برخوردار نيستند. هنگامی كه استعمار به جهان اسلام پاگذاشت، اولين هدف و دستور كارش به حاشيه راندن دين و زبان عربی بود. اين مشكلی است كه هماكنون بيشترِ كشورهای اسلامی از آن رنج میبرند. مردم در فطرت خود از عاطفهی دينی برخوردارند، اما از فهم و معرفت دينی برخوردار نيستند و از لحاظ التزام به دين ضعيف هستند. البته عاطفه و احساسات دينی بر اساس عرف و سنتهای آنها شكل میگيرد.
ما از دشمنان خود غافليم، لذا گاهی گرفتار خودرأيی میشويم و گاهی فهم درستی از اوضاع نداريم و گرفتار بدفهمی میشويم. پس اختلافاتی ميان مسلمانان پديد میآيد كه هيچ ضرورتی ندارد. گاهی برخی نيروهای خارجی يا منافع شخصی و فردی موجب بروز درگيریهايی میشود كه هيچ معنايی ندارد.
يك شايعه بیاساس
مثلاً اين سخن بیاساس را شايعه كردهاند كه ايران در پی تبليغ تشیّع و تسلّط بر مصر است. در حالی كه مذهب تشیّع از ديرباز و از زمان فاطميون در مصر بوده است. حتی نام دانشگاه الأزهر برگرفته از نام حضرت فاطمةالزهرا عليهاالسلام است. تا اينكه بعدها اهل تسنّن بر مصر غالب شدند.
در سال گذشته مجمعالتقريب يك كتاب از دانشمندی مصری منتشر كرد كه مربوط به سال ۱۹۲۲ است. در اين كتاب اين عبارت آمده: «أمّا إخواننا الإمامیّة ...»؛ اين عبارت نشاندهندهی گروهی از شيعيان در آن دوره است كه در قاهره زندگی میكردند.
اما برخی میخواهند بهوسيلهی تهمتها و شايعات، روابط ميان ملتهای اسلامی را خدشهدار كنند. حتی به برخی از مردم پول میدهند تا اين افكار را ترويج كنند. آنها هم در شبكههای ماهوارهای و هم در ديگر رسانهها و روزنامهها سخنانی را منتشر میكنند كه هيچ مبنا و اساسی ندارد. من تمام اينها را تهمتهای بیارزشی میدانم كه به مسلمانان نسبت میدهند.
اگر كشورهای اسلامی واقعاً با هم متحد شوند، منافع غرب در منطقه به طور كلی از بين میرود و اين اتفاق پيامدهای اقتصادی و تمدنی خاص خود را خواهد داشت. بنابراين طبيعی است كه آنها دائماً مشغول توطئه و دسيسه و خريد انسانها و جاسوسان -حتی از مسلمانان- باشند تا با پوشش اختلافات سياسی در كشورهای اسلامی تفرقه ايجاد كنند و روند امور مسلمانان را ايجاد مختل سازند.
شيعه و سنّی سالها با هم در صلح و آرامش زندگی كرده و با هم ازدواج و معاشرت داشتهاند. سالهای سال است كه سنّی و شيعه در بحرين و شام و لبنان با هم زندگی میكنند. من به ياد دارم روزی در قاهره به سفارت ايران رفتم و جوانی را ديدم كه به زبان عربی صحبت میكرد. به او گفتم تو ايرانی هستی؟ گفت بله. گفتم من تصور كردم تو مصری هستی. گفت مادر من مصری و پدر من ايرانی است. میخواهم بگويم كه ريشههای وحدت در امت وجود دارد و جمهوری اسلامی ايران نيز با تأسيس «مجمع جهانی تقريب مذاهب اسلامی» گامهای مهم و مؤثری در اين زمينه برداشته است. بيانات و منش آيتالله خامنهای نيز در همين راستا بوده و مورد قبول است.
پینوشتها:
۱. بخشی از آيهی ۵۲ سورهی مؤمنون،
۲. بخشی از آيهی ۱۰۳ سورهی آل عمران
۳. بخشی از آيهی ۱۰ سورهی حجرات
۴. بخشی از آيهی ۲ سورهی مائده
