پرتویی از زندگانی شاهچراغ(ع)؛ امين ولايت
گروه اجتماعی: احمدبن موسیالكاظم(ع) ملقب به شاهچراغ(ع) برادر امام هشتم شيعيان، امام رضا(ع) است كه بهدليل وفاداری به برادر بزرگوار خود، به امين ولايت شهرت دارد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه فارس، حضرت سيدامير احمد(ع) ملقب به شاهچراغ و سيدالساداتالاعاظم و معروف به امين ولايت، فرزند بزرگوار امام موسی كاظم(ع) است. مادرش «ام احمد» خوانده میشد كه بهقول علامه مجلسی در كتاب مراةالعقول، داناترين، پرهيزگارترين و گرامیترين زن امام كاظم(ع) بود و آن حضرت اسرار خود را به وی میسپرد و اماناتش را نزد او وديعه مینهاد.
علامه مجلسی در كتاب بحارالانوار جلد 1 مینويسد: پساز انتشار خبر شهادت حضرت امام موسی كاظم(ع)، به سبب شخصيت والای احمدبن موسی(ع) مردم برای بيعت با او بهعنوان امام هشتم اجتماع كردند و او نيز از آنها بيعت گرفت، سپس بر بالای منبر رفت و خطبهای در كمال فصاحت و بلاغت بيان كرد و فرمود: «ای مردم، همچنان كه اكنون تمامی شما با من بيعت كردهايد، بدانيد كه من خود، در بيعت برادرم علیبن موسی(ع) هستم. او پس از پدرم، امام و خليفه بحق و ولی خداست؛ از طرف خدا و رسولش بر من و شما واجب است كه از او اطاعت كنيم». پس از آن، احمدبن موسی(ع) در فضائل برادرش علیبن موسیالرضا(ع) سخن گفت. آنگاه شيعيان در حالیكه احمدبن موسی(ع) پيشاپيش آنها حركت میكرد خدمت امام رضا(ع) رسيدند و با آن حضرت بيعت كردند و حضرت امام(ع) در حق برادرش «احمد» دعا فرمود: «همچنان كه حق را پنهان نداشته و ضايع نكردی، خداوند در دنيا و آخرت تو را ضايع نگرداند».
در زمان خلافت مأمون عباسی كه قيام و نهضت سادات هاشمی و علوی به اوج خود رسيده بود و با زعامت و هدايت حضرت امام رضا(ع) اسلام راستين و حاكميت الهی ترويج و چهره كريه خلفای عباسی و حكومت غاصبان روشن می شد، مأمون بهمنظور فرو نشاندن مبارزات انقلابی شيعيان و تحكيم خلافت متزلزل عباسی، حضرت امام رضا(ع) را عليرغم ميل باطنی از مدينه به طوس انتقال داد و ولايتعهدی را به ايشان تحميل كرد.
هجرت تا شهادت احمدبنموسی(ع)
حضرت احمدبن موسی(ع) به همراه دو تن از برادرانش به نامهای محمد و حسين و گروه زيادی از برادرزادگان، خويشان و شيعيان، بالغ بر دو يا سه هزار نفر به قصد ديدار امام(ع) از طريق بصره عازم خراسان شدند و از هر شهر و دياری كه میگذشتند، بر تعداد همراهانشان افزوده میشد، بهطوریكه برخی از مورخان تعداد آنها را نزديك به پانزده هزار نفر ذكر كردهاند.
اما در سال 202 ه.ق امام رضا(ع) به شهادت رسيد و مأمون با اطلاع از حركت حضرت احمدبن موسی(ع) و يارانش به قصد خراسان، به جميع حكام و عمال خود دستور داد هر كجا قافله بنیهاشم را يافتند، مانع از حركت شوند يا آنها را به قتل رسانند.
حاكم فارس «قتلغ خان» با لشكری انبوه از شهر خارج شد و در برابر كاروان احمدبن موسی(ع) اردو زد. آن حضرت در دو فرسنگی شيراز با قتلغخان روبهرو شد. در آنجا خبر شهادت برادرش علیبن موسیالرضا(ع) انتشار يافت. احمدبن موسی(ع) اصحاب و ياران خود را خواست و جريان را به آگاهی همه رساند و افزود: قصد اينها ريختن خون فرزندان علیبن ابیطالب(ع) است، هر كس از شما مايل به بازگشت باشد يا راه فراری بداند، میتواند جان از مهلكه به سلامت برد كه من چارهای جز جهاد با اين اشرار ندارم. تمامی برادران و ياران حضرت عرض كردند كه مايلاند در ركاب وی جهاد كنند. آن بزرگوار در حق آنها دعای خير كرد و فرمود: پس برای مبارزه، خود را آماده سازيد.
سپاه قتلغ خان در برابر ياران احمدبن موسی(ع) صفهای خود را آراستند و جنگ نابرابری آغاز شد. در نتيجه رشادت و فداكاری ياران احمدبن موسی(ع)، دشمن چند بارشكست خورد و عقبنشينی كرد. اما در نهايت احمدبن موسی(ع) و تعداد زيادی از يارانش، هر كدام به وضعی و در موضعی به شهادت رسيدند.
اغلب منابع كه به شرح حال و زندگانی احمدبن موسی(ع) پرداختهاند از جمله «شيرازنامه» زركوب شيرازی و «شدّالازار...» جنيد شيرازی، آشكار شدن مدفن وی را در عهد اتابك ابوبكر سعدبن زنگی و بين سالهای 623 تا 658 نوشتهاند.
در شيرازنامه آمده است: « ... در آن جايگاه قبری يافتهاند، مكشوف گشته، شخص مبارك او همچنان در حال اعتدال، تغيير و تبديل در وی تأثير نكرده، خاتمی كه در انگشت مباركش بود، احتياط فرمودند، منقّش بوده به نام احمدبن موسی، ائمه و افاضل و عقلا و اعيان شيراز جمع گشتهاند و تحقيق كرده، صورت در حضرت اتابك معروض داشتهاند. اتابك ابوبكر، مشهدی بر آنجا ساخته و عمارتی فرموده كه به مرور زمان اشتهار يافته است و خلق شيراز بعد از آن كه به كرات و صرّات در حالت فروماندگی و حيرت، التجا بدان جناب كردهاند و استمداد نمودهاند و مقاصد و مطالب ايشان محصل آمده، بدين منوال آن مشهد مبارك اشتهار يافته».
مؤلف شدالازار در توصيف پيكر مبارك آن حضرت مینويسد: هنگامیكه[پيكر پاك]حضرت را رؤيت كردند، رنگ مبارك وی برنگشته و هيچ تغييری در بدن آن حضرت ديده نشده و از روی انگشتری وی كه عبارت «العزّة لله احمدبنموسی» بر آن نقش بود، وی را شناختند.
علت انتساب «شاهچراغ» به حضرت احمدبنموسی(ع)
در فرهنگ پارسی، هر چيزی كه در بزرگی و خوبی به حسب صورت و معنی از مثل خود ممتاز باشد درباره آن كلمه «شاه» بهكار میرود، مانند: شاه مردان، شاه كربلا. چراغ هم سنبل روشنايی و نور است؛ بنابراين، شاه چراغ يعنی كسیكه بهلحاظ كرامت و نورانيت نسبت به امثال خود ممتاز و سرآمد است. و چون مردم با ديدن بركات و كرامات آن حضرت و كسب اطلاع از سرآمد بودن وی از لحاظ عبادت، سخاوت، نورانيت و... به اين باور معنوی رسيدند كه اين ذريه پيامبر(ص)، نور نورهاست، شاهچراغ بهعنوان لقب حضرت احمدبن موسی(ع) در فرهنگ جامعه تثبيت شد.
تاريخچه بنای حرم مطهر حضرت شاهچراغ(ع)
آنچه در اغلب منابع آمده است، بنای اوليه بارگاه در زمان اتابكان فارس(623 تا 659 هـ.ق) به دستور امير مقربالدين مسعود بدر الدين وزير اتابك ابوبكر سعد زنگی صورت گرفته است. بعداً در سال 912 هـ.ق توسط شاه اسماعيل صفوی تعميراتی در بقعه مطهّره انجام شده است.
در سال 1141 هـ.ق به دستور نادر شاه افشار تعميرات بعدی صورت گرفته است. در مورد انگيزه اين اقدام مطالب مختلفی بيان شده كه يكی از آنها اين است كه نادرشاه پيش از اينكه شيراز را از سلطه افغانها آزاد كند نذر كرد چنانچه بر افغانها پيروز شد، تعميرهايی در شاهچراغ انجام دهد. لذا بعد از پيروزی، هزار و پانصد تومان پول رايج آن زمان برای تعمير و مقدار 720 مثقال طلای ناب جهت ساختن قنديلی در بالای ضريح اهدا كرد.
اگرچه در زلزلههای شيراز بهخصوص در سالهای 997 و 1239 هـ.ق بخشهای عمده ساختمان حرم مطهّر ويران شد، لكن با همت مسئولان حرم مطهر و مردم در زمان حسينعلی ميرزا حاكم فارس(1239 هـ.ق) و فتحعلی شاه قاجار (1243 هـ.ق) مرمت و بازسازی گرديد. آينهكاری سقف و ديوارهای حرم نيز در سال 1305 ه.ق توسط استاد زينالعابدين پايان يافته است.
ساختار كنونی
علاقه و محبت دوستداران اهل بيت(ع) سبب شده است حرم مطهّر و روضه منوره حضرت شاهچراغ(ع) در اعصار مختلف توسعه يابد و تكميل گردد. پس از پيروزی انقلاب شكوهمند اسلامی عمليات عمرانی وسيعی در حرمين شريفين احمدی و محمدی(ع) آغاز شد كه همچنان ادامه دارد؛ از جمله احداث و تكميل سالن بزرگ بالای سرو آينه كاری سقف و ديوارهای قسمت قديمی حرم.
منبر بزرگی نيز در قسمت جنوبی اين سالن نصب شده كه از مرمر يك پارچه ساخته و به طرز زيبايی حجاری شده است.
ضريح
ضريح مطهر تماماً از نقره ساخته شده و بالای آن با برگهای طلايی كه اسماء الله بر روی آن نقض بسته، تزيين شده است. طول ضريح مطهّر 3.58 مــتر، عرض 2.26 متر و ارتفاع آن 2.92 متر میباشد. در داخل ضريح، روی مرقد مطهّر صندوقی بسيار زيبا از خاتم ساخته شده است. ستونهای بدنه داخلی و سقف ضريح مطهّر با خاتم و چوب تزيين شده است. اين ضريح مطهّردر سال 1382 هـ.ش در كارگاه آستان مقدس ساخته شد.
گلدستهها
آستان مبارك دو گلدسته در شمال و جنوب ايوان دارد كه ساختمان آن بتن آرمه میباشد. بهمنظور زيبايی بيشتر اين بارگاه شريف و پخش صوت ملكوتی قرآن و اذان تا اقصی نقاط شهر و قرينه سازی دو طرف ايوان حرم مطهّر، ساختمان گلدسته جنوبی طراحی و اجرا شد. عمليات كاشی كاری اين گلدسته با استفاده از رنگهای طبيعی به طرز زيبا انجام شده است.
اگر چه اين گلدسته با گلدسته شمالی همانند است اما با كمی دقت نظر متوجه می شويم گلدسته شمالی به اسماءالله مزين شده در حالیكه بر گلدسته جديد اسامی ائمه اطهار(ع) و القاب ايشان با ظرافت خاص نقش بسته است.
سر گلدسته حدوداً سه تن وزن دارد. اسكلت آن فلزی و با چوب و مس روكش شده است. اين گلدسته از هشت ترك تشكيل كه در هر ترك آن اسماءالله با قلمكاری و ميناكاری تزئين شده است. بالای ستونها مقرنس و جــانپناه اطراف گلدسته از نرده چوبی با طرح گره 6 بند ساخته شده است. ارتفاع گلدسته تا زير اتاق مؤذن 20.40 متر، با اتاق مؤذن 23.20 متر، قطر پایين 2.2 متر، قطر بالا 2.35 متر و ارتفاع سر گلدسته 3.65 متر میباشد.
ايوانها
ابعاد ايوان مطهّر پس از توسعه به طول 38.30 متر و به عرض 5.5 متر میباشد. دارای ده ستون به ارتفاع 10.5 متر كه دهنۀ بين ستونها 3.15 متر و دهنۀ وسط 6.35 متر طول دارد. دوازده حجره در دو طرف بهصورت دو طبقه ساخته شده و يك دهنۀ بزرگ در وسط دارد كه بدنههای آن با گچبری تزيين گرديده است. در دو طرف درب طلایی حرم مطهّر دو راهرو وجود دارد كه به حرم و ايوان منتهی میشوند.
سقف ايوان بهطرز باشكوهی با كارگره تند، آلت و لغاظ از چوب ساج ساخته و اسماء باری تعالی و ائمّه اطهار(ع) با چوب نارنج و افرا بر آن تزیين گرديده است. در اطراف چهار بر ستونهای ايوان اسماءالله نوشته شده است و زير آن مقرنس چهار ترك و پایین ستونها هشت ترك می باشد. جلوی سقف ايوان از چوب ساج به صورت سر شير ساخته شده است. زير پای ستونها و نمای جلوی ايوان از سنگ مرمر يكپارچه با نقوش زيبا نصب شده است.
سه رواق به سمت جنوبی ايوان اضافه شده تا علاوه بر ارائه خدمت بيشتر به زائران، شمال و جنوب ايوان قرينه گردد. كارهای كاشیكاری گره انجام شده در اين قسمت در نوع خود كمنظير است.
حجرات فوقانی بنای حرم و صحن حرم، ايوان مختصری در جلو دارند كه كاشیكاری رسمیهای آن توجه هر هنر دوستی را به خود جلب میكند.
صحن مطهر
در گذشته هر كدام از حرمين مطهر احمدی و محمدی(عليهماالسلام) دارای صحن مستقلی بودند كه از طريق بازار بينالحرمين به يكديگر متصل میشدند.
در طرح توسعه و عمران آستان مقدّس حضرت شاهچراغ(ع) پس از خريد و تخريب اماكن و دكاكين بازار بينالحرمين صحن مطهر وسعت يافته بهطوریكه هم اكنون حضور هر دو مرقد مطهر در يك صحن بر عظمت و شكوه آن افزوده است.
صحن مركزی مستطيلی است به مساحت چهارده هزار متر مربع كه در اطراف آن 162 غرفه در دو طبقه ساخته شده است و نردههای چوبی آن به سبك سنتی از چوب ساج ساخته و نصب شده و كف صحن مطهر با سنگ گندمك فارس فرش شده است.
علامه مجلسی در كتاب بحارالانوار جلد 1 مینويسد: پساز انتشار خبر شهادت حضرت امام موسی كاظم(ع)، به سبب شخصيت والای احمدبن موسی(ع) مردم برای بيعت با او بهعنوان امام هشتم اجتماع كردند و او نيز از آنها بيعت گرفت، سپس بر بالای منبر رفت و خطبهای در كمال فصاحت و بلاغت بيان كرد و فرمود: «ای مردم، همچنان كه اكنون تمامی شما با من بيعت كردهايد، بدانيد كه من خود، در بيعت برادرم علیبن موسی(ع) هستم. او پس از پدرم، امام و خليفه بحق و ولی خداست؛ از طرف خدا و رسولش بر من و شما واجب است كه از او اطاعت كنيم». پس از آن، احمدبن موسی(ع) در فضائل برادرش علیبن موسیالرضا(ع) سخن گفت. آنگاه شيعيان در حالیكه احمدبن موسی(ع) پيشاپيش آنها حركت میكرد خدمت امام رضا(ع) رسيدند و با آن حضرت بيعت كردند و حضرت امام(ع) در حق برادرش «احمد» دعا فرمود: «همچنان كه حق را پنهان نداشته و ضايع نكردی، خداوند در دنيا و آخرت تو را ضايع نگرداند».
در زمان خلافت مأمون عباسی كه قيام و نهضت سادات هاشمی و علوی به اوج خود رسيده بود و با زعامت و هدايت حضرت امام رضا(ع) اسلام راستين و حاكميت الهی ترويج و چهره كريه خلفای عباسی و حكومت غاصبان روشن می شد، مأمون بهمنظور فرو نشاندن مبارزات انقلابی شيعيان و تحكيم خلافت متزلزل عباسی، حضرت امام رضا(ع) را عليرغم ميل باطنی از مدينه به طوس انتقال داد و ولايتعهدی را به ايشان تحميل كرد.
هجرت تا شهادت احمدبنموسی(ع)
حضرت احمدبن موسی(ع) به همراه دو تن از برادرانش به نامهای محمد و حسين و گروه زيادی از برادرزادگان، خويشان و شيعيان، بالغ بر دو يا سه هزار نفر به قصد ديدار امام(ع) از طريق بصره عازم خراسان شدند و از هر شهر و دياری كه میگذشتند، بر تعداد همراهانشان افزوده میشد، بهطوریكه برخی از مورخان تعداد آنها را نزديك به پانزده هزار نفر ذكر كردهاند.
اما در سال 202 ه.ق امام رضا(ع) به شهادت رسيد و مأمون با اطلاع از حركت حضرت احمدبن موسی(ع) و يارانش به قصد خراسان، به جميع حكام و عمال خود دستور داد هر كجا قافله بنیهاشم را يافتند، مانع از حركت شوند يا آنها را به قتل رسانند.
حاكم فارس «قتلغ خان» با لشكری انبوه از شهر خارج شد و در برابر كاروان احمدبن موسی(ع) اردو زد. آن حضرت در دو فرسنگی شيراز با قتلغخان روبهرو شد. در آنجا خبر شهادت برادرش علیبن موسیالرضا(ع) انتشار يافت. احمدبن موسی(ع) اصحاب و ياران خود را خواست و جريان را به آگاهی همه رساند و افزود: قصد اينها ريختن خون فرزندان علیبن ابیطالب(ع) است، هر كس از شما مايل به بازگشت باشد يا راه فراری بداند، میتواند جان از مهلكه به سلامت برد كه من چارهای جز جهاد با اين اشرار ندارم. تمامی برادران و ياران حضرت عرض كردند كه مايلاند در ركاب وی جهاد كنند. آن بزرگوار در حق آنها دعای خير كرد و فرمود: پس برای مبارزه، خود را آماده سازيد.
سپاه قتلغ خان در برابر ياران احمدبن موسی(ع) صفهای خود را آراستند و جنگ نابرابری آغاز شد. در نتيجه رشادت و فداكاری ياران احمدبن موسی(ع)، دشمن چند بارشكست خورد و عقبنشينی كرد. اما در نهايت احمدبن موسی(ع) و تعداد زيادی از يارانش، هر كدام به وضعی و در موضعی به شهادت رسيدند.
اغلب منابع كه به شرح حال و زندگانی احمدبن موسی(ع) پرداختهاند از جمله «شيرازنامه» زركوب شيرازی و «شدّالازار...» جنيد شيرازی، آشكار شدن مدفن وی را در عهد اتابك ابوبكر سعدبن زنگی و بين سالهای 623 تا 658 نوشتهاند.
در شيرازنامه آمده است: « ... در آن جايگاه قبری يافتهاند، مكشوف گشته، شخص مبارك او همچنان در حال اعتدال، تغيير و تبديل در وی تأثير نكرده، خاتمی كه در انگشت مباركش بود، احتياط فرمودند، منقّش بوده به نام احمدبن موسی، ائمه و افاضل و عقلا و اعيان شيراز جمع گشتهاند و تحقيق كرده، صورت در حضرت اتابك معروض داشتهاند. اتابك ابوبكر، مشهدی بر آنجا ساخته و عمارتی فرموده كه به مرور زمان اشتهار يافته است و خلق شيراز بعد از آن كه به كرات و صرّات در حالت فروماندگی و حيرت، التجا بدان جناب كردهاند و استمداد نمودهاند و مقاصد و مطالب ايشان محصل آمده، بدين منوال آن مشهد مبارك اشتهار يافته».
مؤلف شدالازار در توصيف پيكر مبارك آن حضرت مینويسد: هنگامیكه[پيكر پاك]حضرت را رؤيت كردند، رنگ مبارك وی برنگشته و هيچ تغييری در بدن آن حضرت ديده نشده و از روی انگشتری وی كه عبارت «العزّة لله احمدبنموسی» بر آن نقش بود، وی را شناختند.
علت انتساب «شاهچراغ» به حضرت احمدبنموسی(ع)
در فرهنگ پارسی، هر چيزی كه در بزرگی و خوبی به حسب صورت و معنی از مثل خود ممتاز باشد درباره آن كلمه «شاه» بهكار میرود، مانند: شاه مردان، شاه كربلا. چراغ هم سنبل روشنايی و نور است؛ بنابراين، شاه چراغ يعنی كسیكه بهلحاظ كرامت و نورانيت نسبت به امثال خود ممتاز و سرآمد است. و چون مردم با ديدن بركات و كرامات آن حضرت و كسب اطلاع از سرآمد بودن وی از لحاظ عبادت، سخاوت، نورانيت و... به اين باور معنوی رسيدند كه اين ذريه پيامبر(ص)، نور نورهاست، شاهچراغ بهعنوان لقب حضرت احمدبن موسی(ع) در فرهنگ جامعه تثبيت شد.
تاريخچه بنای حرم مطهر حضرت شاهچراغ(ع)
آنچه در اغلب منابع آمده است، بنای اوليه بارگاه در زمان اتابكان فارس(623 تا 659 هـ.ق) به دستور امير مقربالدين مسعود بدر الدين وزير اتابك ابوبكر سعد زنگی صورت گرفته است. بعداً در سال 912 هـ.ق توسط شاه اسماعيل صفوی تعميراتی در بقعه مطهّره انجام شده است.
در سال 1141 هـ.ق به دستور نادر شاه افشار تعميرات بعدی صورت گرفته است. در مورد انگيزه اين اقدام مطالب مختلفی بيان شده كه يكی از آنها اين است كه نادرشاه پيش از اينكه شيراز را از سلطه افغانها آزاد كند نذر كرد چنانچه بر افغانها پيروز شد، تعميرهايی در شاهچراغ انجام دهد. لذا بعد از پيروزی، هزار و پانصد تومان پول رايج آن زمان برای تعمير و مقدار 720 مثقال طلای ناب جهت ساختن قنديلی در بالای ضريح اهدا كرد.
اگرچه در زلزلههای شيراز بهخصوص در سالهای 997 و 1239 هـ.ق بخشهای عمده ساختمان حرم مطهّر ويران شد، لكن با همت مسئولان حرم مطهر و مردم در زمان حسينعلی ميرزا حاكم فارس(1239 هـ.ق) و فتحعلی شاه قاجار (1243 هـ.ق) مرمت و بازسازی گرديد. آينهكاری سقف و ديوارهای حرم نيز در سال 1305 ه.ق توسط استاد زينالعابدين پايان يافته است.
ساختار كنونی
علاقه و محبت دوستداران اهل بيت(ع) سبب شده است حرم مطهّر و روضه منوره حضرت شاهچراغ(ع) در اعصار مختلف توسعه يابد و تكميل گردد. پس از پيروزی انقلاب شكوهمند اسلامی عمليات عمرانی وسيعی در حرمين شريفين احمدی و محمدی(ع) آغاز شد كه همچنان ادامه دارد؛ از جمله احداث و تكميل سالن بزرگ بالای سرو آينه كاری سقف و ديوارهای قسمت قديمی حرم.
منبر بزرگی نيز در قسمت جنوبی اين سالن نصب شده كه از مرمر يك پارچه ساخته و به طرز زيبايی حجاری شده است.
ضريح
ضريح مطهر تماماً از نقره ساخته شده و بالای آن با برگهای طلايی كه اسماء الله بر روی آن نقض بسته، تزيين شده است. طول ضريح مطهّر 3.58 مــتر، عرض 2.26 متر و ارتفاع آن 2.92 متر میباشد. در داخل ضريح، روی مرقد مطهّر صندوقی بسيار زيبا از خاتم ساخته شده است. ستونهای بدنه داخلی و سقف ضريح مطهّر با خاتم و چوب تزيين شده است. اين ضريح مطهّردر سال 1382 هـ.ش در كارگاه آستان مقدس ساخته شد.
گلدستهها
آستان مبارك دو گلدسته در شمال و جنوب ايوان دارد كه ساختمان آن بتن آرمه میباشد. بهمنظور زيبايی بيشتر اين بارگاه شريف و پخش صوت ملكوتی قرآن و اذان تا اقصی نقاط شهر و قرينه سازی دو طرف ايوان حرم مطهّر، ساختمان گلدسته جنوبی طراحی و اجرا شد. عمليات كاشی كاری اين گلدسته با استفاده از رنگهای طبيعی به طرز زيبا انجام شده است.
اگر چه اين گلدسته با گلدسته شمالی همانند است اما با كمی دقت نظر متوجه می شويم گلدسته شمالی به اسماءالله مزين شده در حالیكه بر گلدسته جديد اسامی ائمه اطهار(ع) و القاب ايشان با ظرافت خاص نقش بسته است.
سر گلدسته حدوداً سه تن وزن دارد. اسكلت آن فلزی و با چوب و مس روكش شده است. اين گلدسته از هشت ترك تشكيل كه در هر ترك آن اسماءالله با قلمكاری و ميناكاری تزئين شده است. بالای ستونها مقرنس و جــانپناه اطراف گلدسته از نرده چوبی با طرح گره 6 بند ساخته شده است. ارتفاع گلدسته تا زير اتاق مؤذن 20.40 متر، با اتاق مؤذن 23.20 متر، قطر پایين 2.2 متر، قطر بالا 2.35 متر و ارتفاع سر گلدسته 3.65 متر میباشد.
ايوانها
ابعاد ايوان مطهّر پس از توسعه به طول 38.30 متر و به عرض 5.5 متر میباشد. دارای ده ستون به ارتفاع 10.5 متر كه دهنۀ بين ستونها 3.15 متر و دهنۀ وسط 6.35 متر طول دارد. دوازده حجره در دو طرف بهصورت دو طبقه ساخته شده و يك دهنۀ بزرگ در وسط دارد كه بدنههای آن با گچبری تزيين گرديده است. در دو طرف درب طلایی حرم مطهّر دو راهرو وجود دارد كه به حرم و ايوان منتهی میشوند.
سقف ايوان بهطرز باشكوهی با كارگره تند، آلت و لغاظ از چوب ساج ساخته و اسماء باری تعالی و ائمّه اطهار(ع) با چوب نارنج و افرا بر آن تزیين گرديده است. در اطراف چهار بر ستونهای ايوان اسماءالله نوشته شده است و زير آن مقرنس چهار ترك و پایین ستونها هشت ترك می باشد. جلوی سقف ايوان از چوب ساج به صورت سر شير ساخته شده است. زير پای ستونها و نمای جلوی ايوان از سنگ مرمر يكپارچه با نقوش زيبا نصب شده است.
سه رواق به سمت جنوبی ايوان اضافه شده تا علاوه بر ارائه خدمت بيشتر به زائران، شمال و جنوب ايوان قرينه گردد. كارهای كاشیكاری گره انجام شده در اين قسمت در نوع خود كمنظير است.
حجرات فوقانی بنای حرم و صحن حرم، ايوان مختصری در جلو دارند كه كاشیكاری رسمیهای آن توجه هر هنر دوستی را به خود جلب میكند.
صحن مطهر
در گذشته هر كدام از حرمين مطهر احمدی و محمدی(عليهماالسلام) دارای صحن مستقلی بودند كه از طريق بازار بينالحرمين به يكديگر متصل میشدند.
در طرح توسعه و عمران آستان مقدّس حضرت شاهچراغ(ع) پس از خريد و تخريب اماكن و دكاكين بازار بينالحرمين صحن مطهر وسعت يافته بهطوریكه هم اكنون حضور هر دو مرقد مطهر در يك صحن بر عظمت و شكوه آن افزوده است.
صحن مركزی مستطيلی است به مساحت چهارده هزار متر مربع كه در اطراف آن 162 غرفه در دو طبقه ساخته شده است و نردههای چوبی آن به سبك سنتی از چوب ساج ساخته و نصب شده و كف صحن مطهر با سنگ گندمك فارس فرش شده است.
