مروری بر عمليات بيتالمقدس
گروه جهاد و حماسه: عمليات بيتالمقدس يكی از درخشانترين و پيچيدهترين عملياتهای نظامی در قرن اخير بوده كه با شركت ارتش، سپاه، بسيج، جهادسازندگی و پشتيبانی نيروی هوايی و نيروی دريايی ارتش برای آزادسازی خرمشهر و به مدت 26 روز اجرا شد.
عمليات بيتالمقدس يكی از درخشانترين و پيچيدهترين عملياتهای نظامی در قرن اخير بوده كه با شركت يگانهای ارتش جمهوری اسلامی ايران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بسيج، جهاد سازندگی و پشتيبانی نيروی هوايی و نيروی دريايی ارتش از تاريخ 10 ارديبهشت تا چهارم خردادماه سال 61 به مدت 26 روز اجرا شد. اين عمليات كه با رمز مقدس يا علیبنابيطالب(ع) آغاز شد، با عبور نيرويی به استعداد پنج لشكر از رودخانه كارون برای اولين بار در منطقه انجام و نتيجه نهايی آن در تاريخ سوم خرداد سال 1361 با آزادسازی خرمشهر حاصل شد.
اين عمليات ضمن پايان دادن به 19 ماه اشغال خرمشهر، ضربه مهلكی به توان رزمی نيروهای متجاوز عراق وارد كرد. پس از اين عمليات، جنگ وارد مرحله جديدی شد و عراق در موضع انفعالی قرار گرفت و بحث آتشبس را مطرح و اقدام به عقبنشينی حساب شده و ناقص از برخی مناطق اشغالی در خاك ايران كرد.
در اين عمليات اهداف استراتژيكی جمهوری اسلامی ايران كه دفع تجاوز و تحميل اراده بر او بود، محقق و اهداف توسعهطلبانه صدام برای به دست آوردن كنترل كامل آبراه اروندرود را به يأس مبدل كرد. اين عمليات در منطقهای به وسعت 6000 كيلومتر مربع يعنی چهل برابر منطقه عملياتی ثامنالائمه(ع)، 10 برابر منطقه عملياتی طريقالقدس و دو برابر منطقه عملياتی فتحالمبين و با 26 روز مداومت عملياتی يكی از طولانیترين و گستردهترين نبردها در طول دفاع مقدس بوده است.
در طول اين مدت، رزمندگان اسلام با الهام از كلام نورانی و معنوی امام راحل(ره) و تأسی جستن به ايشان در نبرد بیامان با خصم زبون، با دفع پاتكهای سنگين و متعدد دشمن، اراده پولادين خود را به دشمن زبون و جهانيان نشان دادند.
قرارگاه كربلا در منطقه جنوب مأموريت داشت كه در غرب كارون تك كرده و ضمن انهدام نيروهای دشمن و آزادسازی خرمشهر، خط مرز را تأمين و سپس تك را ادامه دهد و ساحل شرقی اروندرود را تأمين و در منطقه پدافند كند.
مراحل اين عمليات به شرح زير است: عبور از رودخانه كارون و درگير كردن دشمن در جبهه كرخه كور، پيشروی نيروها به سوی خط مرز و احاطه خرمشهر از سمت شلمچه و آزادی خرمشهر، ادامه تك از خط مرز به سمت شرق بصره و رسيدن به كرانه شرقی اروندرود و پدافند در ساحل شرقی اروندرود.
اهداف نظامی عمليات نيز در هم شكستن توان رزمی عراق، آزادسازی سرزمينهای اشغالی در غرب كارون، خارج كردن شهرهای اهواز، سوسنگرد و ساير مناطق خوزستان از تيررس توپخانه دشمن و تهديد بصره بود. تسليم عراق به پذيرش شرايط بر حق جمهوری اسلامی ايران و خاتمه دادن به جنگ، توقف هزينههای جنگ در صورت خاتمه آن، احيای دوباره فعاليتهای كشاورزی و صنعتی بود.
نيروهای رزمی شركت كننده خودی در عمليات شامل نيروی زمينی با 6 لشكر و 8 تيپ از ارتش جمهوری اسلامی ايران و سپاه پاسداران، جمعاً با 195 گردان شامل 15 گردان زرهی، 14 گردان مكانيزه و 166 گردان پياده در عمليات شركت داشتند.
هوانيروز ارتش جمهوری اسلامی ايران شامل 108 فروند بالگرد با تخليه 7820 نفر مجروح و جابجايی 3651 نفر رزمنده، ترابری بيش از 1000 تن آذوقه و مهمات، شناسايی هوايی و آتش نزديك هوايی در قالب انهدام ادوات زرهی و سنگرهای دشمن يگانهای رزمی را پشتيبانی كرد.
نيروی هوايی ارتش روزانه با 20 سورتی پرواز با حمل آماد، جابهجايی نيرو از نقاط مختلف كشور به خوزستان با ترابری شش هزار نفر بسيجی از مشهد به خوزستان، تخليه مجروح، آتش هوايی، شناسايی و پوشش هوايی يگانهای رزمی را پشتيبانی مینمود. جمعاً در اين عمليات 931 سورتی پوشش هوايی، 130 سورتی بمباران هوايی، 22 سورتی عكاسی، 847 سورتی ترابری هوايی و سوخت رسانی وحمل 10000 نفر مجروح انجام و200 تن مهمات مصرف شد.
مأموريت نيروی هوايی پانزده روز قبل از عمليات انجام و تا 10 روز بعد از خاتمه عمليات ادامه يافت. در اين عمليات چهار فروند هواپيمای f-4 مورد اصابت دشمن قرار گرفت. پايگاه پدافندهوايی موشكی به پاسداری و پوشش آسمان منطقه پرداخت كه در سرنگونی هواپيماهای دشمن و دفع خطر هوايی بسيار مؤثر عمل كردند. 29 گردان توپخانه صحرايی با 500 قبضه توپ عمليات يگانهای خودی را پشتيبانی میكردند.
منطقه عمليات با توجه به عمليات عبور از رودخانه، احداث جادهها، موانع پيچيده و ميادين مين دشمن به تلاشهای مهندسی فراوانی نياز داشت؛ يگانهای مهندسی متشكل از گردانهای مهندسی رزمی و پل شناور ارتش، گردانهای مهندسی رزمی سپاه پاسداران و مهندسی جهادسازندگی با سی صد دستگاه وسايل سنگين مهندسی از قبيل ماشينهای راهسازی با شوق وصف ناشدنی كاركنان در عمليات شركت كردند.
در عمليات عبور از رودخانه 7 دستگاه پل شناور پی– ام–پی، 10دستگاه طراده(خودروی شنیدار آبی–خاكی و شناور در آب با ظرفيت 60تن)، 10 فروند قايق بزرگ 27 فوتی و 300 فروند قايق لاستيكی هجومی وتعدادی غواص متعلق به نيروی دريايی بكار گرفته شدند.
علاوه بر تجهيزات مخابراتی يگانهای ارتش و سپاه كه برای برقرار نمودن ارتباطات، استراق سمع و پخش پارازيت مورد بهره برداری قرار گرفت شركت مخابرات ايران خطوط تلفنی اف-ايكس بين يگانها با تهران وساير نقاط كشور را برقرار كرد.
فرماندهی عمليات، برای رعايت يكی از مهمترين و در عين حال سرنوشت سازترين اصول جنگ كه در اين عمليات به شكل بارزی خودنمايی میكرد،اصل وحدت فرماندهی بود درحاليكه يگانهای ارتش، سپاه و نيروهای بسيج مردمی در كنار يكديگر در عمليات شركت داشتند.
از سويی نيز استعداد دشمن در اين عمليات قابل توجه بود كه خلاصه آن به اين شرح است: يگانهای گسترش يافته دشمن شامل سپاه سوم عراق متشكل از 2 لشكر پياده، 3 لشكر زرهی، يك لشكر مكانيزه و تعدادی تيپ زرهی و پياده مستقل و يگانهای ارتش خلقی(جيش الشعبی)بودند.
نكات برجسته نيروهای خودی در عمليات نيز به شرح زير بود: ورزيدگی يگانهای پياده در رزم شبانه و عبور از موانع و ميدانهای مين و مواضع دشمن، داشتن اطلاعات كافی از زمين، وضعيت وگسترش دشمن و داشتن روحيه تهاجمی رزمندگان برای سركوب متجاوز.
نتايج اين عمليات غرورآميز نيز به اين شرح است، دو لشكر عراق كاملاً منهدم و 6 لشكر از بيست تا شصت درصد متحمل آسيب جدی شدند، بيش از شش هزار نفر كشته، 10 هزار نفر زخمی و 17 هزار و 449 نفر از دشمن به اسارت درآمدند.
همچنين 300 دستگاه تانك، 250 دستگاه نفربر، 50 دستگاه خودرو، 30 عراده توپ و مقادير زيادی از انواع جنگ افزار و مهمات، 55 فروند هواپيما و سه فروند بالگرد ازدشمن منهدم گرديد و 30 دستگاه تانك، 20 دستگاه نفربر، 30 عراده توپ و تعداد زيادی خودرو از دشمن به غنيمت گرفته شد.
يادداشت از سرهنگ كريم سيفی
اين عمليات ضمن پايان دادن به 19 ماه اشغال خرمشهر، ضربه مهلكی به توان رزمی نيروهای متجاوز عراق وارد كرد. پس از اين عمليات، جنگ وارد مرحله جديدی شد و عراق در موضع انفعالی قرار گرفت و بحث آتشبس را مطرح و اقدام به عقبنشينی حساب شده و ناقص از برخی مناطق اشغالی در خاك ايران كرد.
در اين عمليات اهداف استراتژيكی جمهوری اسلامی ايران كه دفع تجاوز و تحميل اراده بر او بود، محقق و اهداف توسعهطلبانه صدام برای به دست آوردن كنترل كامل آبراه اروندرود را به يأس مبدل كرد. اين عمليات در منطقهای به وسعت 6000 كيلومتر مربع يعنی چهل برابر منطقه عملياتی ثامنالائمه(ع)، 10 برابر منطقه عملياتی طريقالقدس و دو برابر منطقه عملياتی فتحالمبين و با 26 روز مداومت عملياتی يكی از طولانیترين و گستردهترين نبردها در طول دفاع مقدس بوده است.
در طول اين مدت، رزمندگان اسلام با الهام از كلام نورانی و معنوی امام راحل(ره) و تأسی جستن به ايشان در نبرد بیامان با خصم زبون، با دفع پاتكهای سنگين و متعدد دشمن، اراده پولادين خود را به دشمن زبون و جهانيان نشان دادند.
قرارگاه كربلا در منطقه جنوب مأموريت داشت كه در غرب كارون تك كرده و ضمن انهدام نيروهای دشمن و آزادسازی خرمشهر، خط مرز را تأمين و سپس تك را ادامه دهد و ساحل شرقی اروندرود را تأمين و در منطقه پدافند كند.
مراحل اين عمليات به شرح زير است: عبور از رودخانه كارون و درگير كردن دشمن در جبهه كرخه كور، پيشروی نيروها به سوی خط مرز و احاطه خرمشهر از سمت شلمچه و آزادی خرمشهر، ادامه تك از خط مرز به سمت شرق بصره و رسيدن به كرانه شرقی اروندرود و پدافند در ساحل شرقی اروندرود.
اهداف نظامی عمليات نيز در هم شكستن توان رزمی عراق، آزادسازی سرزمينهای اشغالی در غرب كارون، خارج كردن شهرهای اهواز، سوسنگرد و ساير مناطق خوزستان از تيررس توپخانه دشمن و تهديد بصره بود. تسليم عراق به پذيرش شرايط بر حق جمهوری اسلامی ايران و خاتمه دادن به جنگ، توقف هزينههای جنگ در صورت خاتمه آن، احيای دوباره فعاليتهای كشاورزی و صنعتی بود.
نيروهای رزمی شركت كننده خودی در عمليات شامل نيروی زمينی با 6 لشكر و 8 تيپ از ارتش جمهوری اسلامی ايران و سپاه پاسداران، جمعاً با 195 گردان شامل 15 گردان زرهی، 14 گردان مكانيزه و 166 گردان پياده در عمليات شركت داشتند.
هوانيروز ارتش جمهوری اسلامی ايران شامل 108 فروند بالگرد با تخليه 7820 نفر مجروح و جابجايی 3651 نفر رزمنده، ترابری بيش از 1000 تن آذوقه و مهمات، شناسايی هوايی و آتش نزديك هوايی در قالب انهدام ادوات زرهی و سنگرهای دشمن يگانهای رزمی را پشتيبانی كرد.
نيروی هوايی ارتش روزانه با 20 سورتی پرواز با حمل آماد، جابهجايی نيرو از نقاط مختلف كشور به خوزستان با ترابری شش هزار نفر بسيجی از مشهد به خوزستان، تخليه مجروح، آتش هوايی، شناسايی و پوشش هوايی يگانهای رزمی را پشتيبانی مینمود. جمعاً در اين عمليات 931 سورتی پوشش هوايی، 130 سورتی بمباران هوايی، 22 سورتی عكاسی، 847 سورتی ترابری هوايی و سوخت رسانی وحمل 10000 نفر مجروح انجام و200 تن مهمات مصرف شد.
مأموريت نيروی هوايی پانزده روز قبل از عمليات انجام و تا 10 روز بعد از خاتمه عمليات ادامه يافت. در اين عمليات چهار فروند هواپيمای f-4 مورد اصابت دشمن قرار گرفت. پايگاه پدافندهوايی موشكی به پاسداری و پوشش آسمان منطقه پرداخت كه در سرنگونی هواپيماهای دشمن و دفع خطر هوايی بسيار مؤثر عمل كردند. 29 گردان توپخانه صحرايی با 500 قبضه توپ عمليات يگانهای خودی را پشتيبانی میكردند.
منطقه عمليات با توجه به عمليات عبور از رودخانه، احداث جادهها، موانع پيچيده و ميادين مين دشمن به تلاشهای مهندسی فراوانی نياز داشت؛ يگانهای مهندسی متشكل از گردانهای مهندسی رزمی و پل شناور ارتش، گردانهای مهندسی رزمی سپاه پاسداران و مهندسی جهادسازندگی با سی صد دستگاه وسايل سنگين مهندسی از قبيل ماشينهای راهسازی با شوق وصف ناشدنی كاركنان در عمليات شركت كردند.
در عمليات عبور از رودخانه 7 دستگاه پل شناور پی– ام–پی، 10دستگاه طراده(خودروی شنیدار آبی–خاكی و شناور در آب با ظرفيت 60تن)، 10 فروند قايق بزرگ 27 فوتی و 300 فروند قايق لاستيكی هجومی وتعدادی غواص متعلق به نيروی دريايی بكار گرفته شدند.
علاوه بر تجهيزات مخابراتی يگانهای ارتش و سپاه كه برای برقرار نمودن ارتباطات، استراق سمع و پخش پارازيت مورد بهره برداری قرار گرفت شركت مخابرات ايران خطوط تلفنی اف-ايكس بين يگانها با تهران وساير نقاط كشور را برقرار كرد.
فرماندهی عمليات، برای رعايت يكی از مهمترين و در عين حال سرنوشت سازترين اصول جنگ كه در اين عمليات به شكل بارزی خودنمايی میكرد،اصل وحدت فرماندهی بود درحاليكه يگانهای ارتش، سپاه و نيروهای بسيج مردمی در كنار يكديگر در عمليات شركت داشتند.
از سويی نيز استعداد دشمن در اين عمليات قابل توجه بود كه خلاصه آن به اين شرح است: يگانهای گسترش يافته دشمن شامل سپاه سوم عراق متشكل از 2 لشكر پياده، 3 لشكر زرهی، يك لشكر مكانيزه و تعدادی تيپ زرهی و پياده مستقل و يگانهای ارتش خلقی(جيش الشعبی)بودند.
نكات برجسته نيروهای خودی در عمليات نيز به شرح زير بود: ورزيدگی يگانهای پياده در رزم شبانه و عبور از موانع و ميدانهای مين و مواضع دشمن، داشتن اطلاعات كافی از زمين، وضعيت وگسترش دشمن و داشتن روحيه تهاجمی رزمندگان برای سركوب متجاوز.
نتايج اين عمليات غرورآميز نيز به اين شرح است، دو لشكر عراق كاملاً منهدم و 6 لشكر از بيست تا شصت درصد متحمل آسيب جدی شدند، بيش از شش هزار نفر كشته، 10 هزار نفر زخمی و 17 هزار و 449 نفر از دشمن به اسارت درآمدند.
همچنين 300 دستگاه تانك، 250 دستگاه نفربر، 50 دستگاه خودرو، 30 عراده توپ و مقادير زيادی از انواع جنگ افزار و مهمات، 55 فروند هواپيما و سه فروند بالگرد ازدشمن منهدم گرديد و 30 دستگاه تانك، 20 دستگاه نفربر، 30 عراده توپ و تعداد زيادی خودرو از دشمن به غنيمت گرفته شد.
يادداشت از سرهنگ كريم سيفی
