اگر آوينی امروز بود ... / 3
منتقدان ديروز حاميان امروز آوينی هستند/ مهجوريت مفهوم ايثار در سينمای دفاع مقدس
گروه هنر: آوينی هميشه مظلوم بود چه در زمان حياتش و چه هم اكنون؛ چراكه منتقدان ديروزش كه با تفكرات وی میجنگيدند، هم اكنون جز مدافعانش هستند، امری كه نشان میدهد برخورد گذشته و امروز آنها از سرناآگاهی بوده يا اينكه منافع شخصی آنها را به اين سو كشيده است.
محمد قهرمانی، تهيهكننده سينما در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) با بيان اينكه سينمای ما تصويرگر درستی از دفاع مقدس نبوده، اظهار كرد: از نگاه من سينمای دفاع مقدس تاكنون نتوانسته رسالت خودش را به خوبی انجام دهد؛ چراكه واقعيتهای موجود در دفاع مقدس به شايستگی تصويرسازی نشده است. حتی میتوان گفت كارهايی كه در اين عرصه توليد شده يا بر واقعيت متكی نبوده يا اينكه تنها نقاط منفی تصويرسازی شده است، هرچند در اين سالها فيلمهايی چون «ديدهبان»، «مهاجر» نيز به صورت استثنا بودهاند كه به مقوله دفاع مقدس نگاهی واقعگرا داشتهاند.
وی افزود: من تعداد كارهايی چون «ديدهبان» و «مهاجر» را به اندازهای در سينما كم میدانم كه میتوانم ادعا كنم كه فيلمسازی چون حاتمیكيا با تمامی احترامی كه برايش قائل هستم نتوانسته ديگر كارهايی اينچنينی بسازد. در آن دو كار كه به عنوان مثال از آن نام بردم زيبايیهای دفاع مقدس به خوبی تصويرسازی میشود، در صورتی كه عمده كارهای دفاع مقدسی يا به نقاط تاريك جنگ پرداختهاند يا اينكه تنها بخش اكشن جنگ مورد توجه قرار گرفته است؛ رويكردهايی كه به هيچ عنوان شاخصه اصلی هشت سال دفاع مقدس ما نبود.
وی در پاسخ به اين سؤال كه در سينمای دفاع مقدس به چه مفاهيمی توجه نشده؟ گفت: در عموم آثار دفاع مقدسی، مضامينی چون ايثار، فداكاری و فرهنگ عاشورايی غريبه ماندهاند. اين وضعيت در شرايطی است كه دفاع مقدس ما تنها يك جنگ نظامی نبود، بلكه ايستادگی ملتی آزادیخواه و حقطلب در مقابل جمع كثيری از قدرتهای استعماری بود. در بخش ديگری از سخنانم بايد به اين نكته اشاره كنم كه در فيلمهای دفاع مقدسی معمولا دشمنی ملت ايران و عراق تصوير میشود، در صورتی كه دشمن ما عراق نبود بلكه قدرتهای استعماری بودند كه از بعثیها حمايت میكردند. فيلمهايی نظير «ملكه» و «روزهای زندگی» از اين دسته آثار هستند كه دشمنی بين ملت ايران و عراق را دامن میزند.
اين تهيهكننده ادامه داد: سخنان من نبايد به اين معنا تعبير شود كه ما خواهان ستايش جنگ هستيم، چون هيچ انسانی جنگ را دوست ندارد، اما نبايد در فيلمهای دفاع مقدسی به نوعی از هشت سال دفاع مقدس تصويری سياه ارائه كرد كه سبب ايجاد موجی از نااميدی شود، زيرا اين رويكرد سبب میشود كه اگر جنگی كشورمان را تهديد كرد ديگر هيچ يك از جوانان ما علاقهای برای دفاع از كشورشان نداشته باشند. در كنار اين توضيحات در بحث ادبيان داستانی نيز ما بايد به موفقيتهای لازم در عرصه دفاع مقدس دست يابيم تا سينما بتواند به نوعی از آن بهره برد؛ به طول مثال به كتاب «نورالدين پسر ايرانی» كه زيبايیهای هشت سال جنگ را به خوبی تصوير میكند، بايد اشاره كنم.
وی در پاسخ به سؤالی ديگر مبنی بر اينكه نوع نگاه شهيد آوينی به سينمای دفاع مقدس چگونه بوده؟ گفت: در كارهای آوينی ما به خوبی فرهنگ شهادت و دفاع مقدس را میبينيم. برای اين گفته مثالی میزنم در چند كار آوينی شاهديم لحظه شهادت چند تن از رزمندگان تصوير شده، اما در حين شهادت آن رزمنده تنها ذكر خدا و اهلبيت را بر لب داشته است؛ تصاويری كه نشان میدهد چرا ما هشت سال جنگيدهايم و چرا به آن دفاع مقدس میگوييم.
تهيهكننده فيلم «گامهای شيدايی» با بيان اينكه برخی از القائات درباره سينمای دفاع مقدس از سوی غرب به اهالی سينما تلقين میشود، گفت: بارها شنيدهايم كه میگويند نبايد به صورت مستقيم به دفاع مقدس پرداخت؛ چراكه كار شعاری میشود. اين گفته اشتباه است چون در دفاع مقدس ما هر آنچه روی داده جزئی از واقعيت بود و ما از نشان دادن آنها هيچگاه دچار شعارزدگی نخواهيم شد. مثال روشن در اين زمينه فيلم «روزهای زندگی» است؛ فيلمی خوب كه به لحاظ فنی از كيفيت بالايی بهره برده است، اما در آن فرهنگ دفاع مقدس مشاهده نمیشود. به همين دليل است كه در برخی بخشهای فيلم در هنگام زخمی شدن، رزمندگان آنها ذكر توسل بر لب نداشتند. اتفاقی كه ممكن نبود در هشت سال دفاع مقدس روی دهد.
وی با بيان اينكه شهيد آوينی بسياری از سير و سلوكهای هنر و ادب را تجربه كرده بود، گفت: چشم حقيقت بين آوينی هيچگاه بسته نبود، به همين دليل واقعيتها را میديد. اين امتياز در شرايطی بود كه بسياری ديگر همراه آوينی در جنگ حضور داشتند، اما ديده خود را به روی آنچه كه میديدند بسته بودند. در ضمن هنرمندی چون آوينی در ايام جوانی و قبل از انقلاب سير سلوك خود را در عرصه هنر و فلسفه انجام داده بود و به آگاهی رسيده بود كه از وی متفكری معتقد ساخته بود.
مديرعامل سابق موسسه فرهنگی ـ هنری شهيد آوينی در پايان درباره برخوردهای متناقض برخی افراد با آوينی در زمان حيات و پس از شهادت، خاطرنشان كرد: متاسفانه چه در زمان حيات و چه پس از شهادت آوينی نسبت به اين شهيد جفا شده است، چون در زمان حياتشان با انديشههای وی مخالفتهای بسياری میشد و هم اكنون همان منتقدان مدافعان سرسخت وی شدهاند؛ رويكردی كه نشان میداد هيچگاه نتوانستند شهيد آوينی را به درستی بشناسند. در اين ميان افرادی نيز هستند كه میخواهند از نام افرادی چون شهيد آوينی برای خود منافع شخصی و مادی كسب كنند.
وی افزود: من تعداد كارهايی چون «ديدهبان» و «مهاجر» را به اندازهای در سينما كم میدانم كه میتوانم ادعا كنم كه فيلمسازی چون حاتمیكيا با تمامی احترامی كه برايش قائل هستم نتوانسته ديگر كارهايی اينچنينی بسازد. در آن دو كار كه به عنوان مثال از آن نام بردم زيبايیهای دفاع مقدس به خوبی تصويرسازی میشود، در صورتی كه عمده كارهای دفاع مقدسی يا به نقاط تاريك جنگ پرداختهاند يا اينكه تنها بخش اكشن جنگ مورد توجه قرار گرفته است؛ رويكردهايی كه به هيچ عنوان شاخصه اصلی هشت سال دفاع مقدس ما نبود.
وی در پاسخ به اين سؤال كه در سينمای دفاع مقدس به چه مفاهيمی توجه نشده؟ گفت: در عموم آثار دفاع مقدسی، مضامينی چون ايثار، فداكاری و فرهنگ عاشورايی غريبه ماندهاند. اين وضعيت در شرايطی است كه دفاع مقدس ما تنها يك جنگ نظامی نبود، بلكه ايستادگی ملتی آزادیخواه و حقطلب در مقابل جمع كثيری از قدرتهای استعماری بود. در بخش ديگری از سخنانم بايد به اين نكته اشاره كنم كه در فيلمهای دفاع مقدسی معمولا دشمنی ملت ايران و عراق تصوير میشود، در صورتی كه دشمن ما عراق نبود بلكه قدرتهای استعماری بودند كه از بعثیها حمايت میكردند. فيلمهايی نظير «ملكه» و «روزهای زندگی» از اين دسته آثار هستند كه دشمنی بين ملت ايران و عراق را دامن میزند.
اين تهيهكننده ادامه داد: سخنان من نبايد به اين معنا تعبير شود كه ما خواهان ستايش جنگ هستيم، چون هيچ انسانی جنگ را دوست ندارد، اما نبايد در فيلمهای دفاع مقدسی به نوعی از هشت سال دفاع مقدس تصويری سياه ارائه كرد كه سبب ايجاد موجی از نااميدی شود، زيرا اين رويكرد سبب میشود كه اگر جنگی كشورمان را تهديد كرد ديگر هيچ يك از جوانان ما علاقهای برای دفاع از كشورشان نداشته باشند. در كنار اين توضيحات در بحث ادبيان داستانی نيز ما بايد به موفقيتهای لازم در عرصه دفاع مقدس دست يابيم تا سينما بتواند به نوعی از آن بهره برد؛ به طول مثال به كتاب «نورالدين پسر ايرانی» كه زيبايیهای هشت سال جنگ را به خوبی تصوير میكند، بايد اشاره كنم.
وی در پاسخ به سؤالی ديگر مبنی بر اينكه نوع نگاه شهيد آوينی به سينمای دفاع مقدس چگونه بوده؟ گفت: در كارهای آوينی ما به خوبی فرهنگ شهادت و دفاع مقدس را میبينيم. برای اين گفته مثالی میزنم در چند كار آوينی شاهديم لحظه شهادت چند تن از رزمندگان تصوير شده، اما در حين شهادت آن رزمنده تنها ذكر خدا و اهلبيت را بر لب داشته است؛ تصاويری كه نشان میدهد چرا ما هشت سال جنگيدهايم و چرا به آن دفاع مقدس میگوييم.
تهيهكننده فيلم «گامهای شيدايی» با بيان اينكه برخی از القائات درباره سينمای دفاع مقدس از سوی غرب به اهالی سينما تلقين میشود، گفت: بارها شنيدهايم كه میگويند نبايد به صورت مستقيم به دفاع مقدس پرداخت؛ چراكه كار شعاری میشود. اين گفته اشتباه است چون در دفاع مقدس ما هر آنچه روی داده جزئی از واقعيت بود و ما از نشان دادن آنها هيچگاه دچار شعارزدگی نخواهيم شد. مثال روشن در اين زمينه فيلم «روزهای زندگی» است؛ فيلمی خوب كه به لحاظ فنی از كيفيت بالايی بهره برده است، اما در آن فرهنگ دفاع مقدس مشاهده نمیشود. به همين دليل است كه در برخی بخشهای فيلم در هنگام زخمی شدن، رزمندگان آنها ذكر توسل بر لب نداشتند. اتفاقی كه ممكن نبود در هشت سال دفاع مقدس روی دهد.
وی با بيان اينكه شهيد آوينی بسياری از سير و سلوكهای هنر و ادب را تجربه كرده بود، گفت: چشم حقيقت بين آوينی هيچگاه بسته نبود، به همين دليل واقعيتها را میديد. اين امتياز در شرايطی بود كه بسياری ديگر همراه آوينی در جنگ حضور داشتند، اما ديده خود را به روی آنچه كه میديدند بسته بودند. در ضمن هنرمندی چون آوينی در ايام جوانی و قبل از انقلاب سير سلوك خود را در عرصه هنر و فلسفه انجام داده بود و به آگاهی رسيده بود كه از وی متفكری معتقد ساخته بود.
مديرعامل سابق موسسه فرهنگی ـ هنری شهيد آوينی در پايان درباره برخوردهای متناقض برخی افراد با آوينی در زمان حيات و پس از شهادت، خاطرنشان كرد: متاسفانه چه در زمان حيات و چه پس از شهادت آوينی نسبت به اين شهيد جفا شده است، چون در زمان حياتشان با انديشههای وی مخالفتهای بسياری میشد و هم اكنون همان منتقدان مدافعان سرسخت وی شدهاند؛ رويكردی كه نشان میداد هيچگاه نتوانستند شهيد آوينی را به درستی بشناسند. در اين ميان افرادی نيز هستند كه میخواهند از نام افرادی چون شهيد آوينی برای خود منافع شخصی و مادی كسب كنند.
