اگر آوينی امروز بود ... / 6
رجوع به خاطرات شهدا، معضل فيلمنامهنويسی سينمای دفاع مقدس را حل میكند
گروه هنر: حجتالاسلام علی آتشزر تأكيد كرد: يكی از مشكلات اساسی سينمای دفاع مقدس در فيلمنامهنويسی است كه به واسطه پرداختن به خاطرات شهدا و رزمندگان اين معضل قابل رفع است.
حجتالاسلام والمسلمين علی آتشزر، پژوهشگر مركز پژوهشهای اسلامی صدا و سيما و منتقد سينما در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) با بيان مطلب فوق اظهار كرد: تفكرات شهيد آوينی در عرصه هنر به ويژه سينما در كتابهايش موجود است؛ انديشههايی كه در زمان حيات اين شهيد در حال به كمال رسيدن بود ولی هنوز برای اينكه بتواند تمام سينما را پوشش دهد زمان نياز داشت. به هر حال از نگاه اين شهيد سينمای ارزشمند و دينی سينمايی است كه در ان فيلمساز به صورت خودساخته و با تاكيد بر ارزشهای فطری بتواند با دوربين، «من» خدايی انسان را تصوير كند. در چنين شرايطی است كه سينمای دينی و اشراقی مد نظر آوينی شكل خواهد گرفت.
وی افزود: سينمای امروز با آنچه كه مد نظر شهيد آوينی از اين هنر صنعت بوده، فاصله بسيار دارد، البته در اين سالها فيلمسازانی چون مجيدی و ميركريمی بودهاند كه به سينمای اين شهيد نزديك شدهاند، اما كارهای خلق شده هيچگاه در مقابل كليت توليدات قابل بحث نيست. در تكميل توضيح ارائه شده بايد بگويم كه اكثر فيلمهای توليد شده همان فيلمفارسیهای گذشته هستند كه تنها باز توليد شدهاند و به آنها يك حجاب ظاهری نيز داده شده است، اما در عمل همان رابطهها و قصهها وجود دارد.
اين كارشناس سينما درباره ظرفيت انديشههای آوينی برای پرداخته شدن در سينمای دفاع مقدس گفت: انديشههای اين شهيد همخوانی كاملی با سينمای مقاومت دارد، البته اينكه واژه مقاومت را به جای دفاع مقدس به كار بردم بدين دليل است كه فكر میكنم در زمان حال و حتی آينده اين عنوان میتواند كاركرد بهتری داشته باشد. جدا از اين موضوع شهيد آوينی در زمان حياتش هم به طور دقيق فيلمهای تاثيرگذار دفاع مقدس را با نقد و نوشتههايش ارزيابی میكرد. در اين ميان تنها بخش كارگردانی نبود كه از نگاه آوينی سنجيده میشد، بلكه در بخشهای چون، تدوين و ... هم صاحب نظر بود.
وی در بخش ديگری از سخنان خود تصريح كرد: شهيد آوينی در كتابهايش توصيه كرده كه سينمای دفاع مقدس به صورت نمادی به اين حوزه توجه كند بدون اينكه بخواهد نگاهی سمبليك داشته باشد. منظور از اين گفته نيز اين است كه نگاه واقعگرايانه شاخصه اصلی كارها باشد بدون اينكه بخواهد در عالم ظاهر خلاصه شود. برای آنكه ظاهرگرايی را بهتر معنا كنم میتوانم بگويم كه در برخی فيلمهای دفاع مقدسی به اندازهای نگاه سطحی حاكم است كه میبينيم لباس بازيگر فيلم كه در حمله شركت كرده تا به آخر تميز باقی مانده است. ناشیگری كه ابتدايیترين شكل يك اشتباه در سينماست.
وی درباره آسيبهای رايج در سينمای دفاع مقدس توضيح داد: يكی از آسيبهای جدی در سينمای دفاع مقدس داستان است؛ ضعفی كه آوينی بارها به آن اشاره كرد، چون در برخی از فيلمهای اين حوزه میبينيم كه كارها شكل ضد داستان را به خود میگيرد. برای رهايی از اين معضل هم بهترين راه رجوع به خاطرات شهدا و رزمندگان است، چون هم جذابيت داستانی دارد هم اينكه واقعنگری در آن لحاظ شده است. ضعف ديگر اين گونه سينمايی اين است كه نگاه به روز شدهای به موضوعات ندارد. برای مثال آنچه كه ما از جنگ در فيلمهای دهه 60 میديديم در برخی فيلمهای زمان حال نيز شاهد هستيم.
وی درباره برخوردهايی كه با شهيد آوينی در زمان حياتش شد، گفت: متأسفانه در زمان حيات اين شهيد قدر وی به خوبی دانسته نشد. برای نمونه میتوان به برخورد صدا و سيما با اين شهيد اشاره كرد كه از تصويرگری وی پرهيز میكرد، اما هم اكنون مراسم يادبود برگزار میكند. اين مشكل نيز به اين دليل به وجود آمده بود كه در صدا و سيما آن روز يك جو روشنفكری وجود داشت. نكته ديگر اينكه شهيد آوينی آنگونه كه امروزه شناخته شده است برای عموم آشنا نبود.
اين كارشناس در پايان خاطرنشان كرد: برای رسيدن به انديشههای اين شهيد لازم است كه در ابتدا تفكراتش مستند شود، سپس پژوهشكدهها موضوعات مد نظر آوينی را به عنوان محوری برای پژوهش خود انتخاب كنند.
وی افزود: سينمای امروز با آنچه كه مد نظر شهيد آوينی از اين هنر صنعت بوده، فاصله بسيار دارد، البته در اين سالها فيلمسازانی چون مجيدی و ميركريمی بودهاند كه به سينمای اين شهيد نزديك شدهاند، اما كارهای خلق شده هيچگاه در مقابل كليت توليدات قابل بحث نيست. در تكميل توضيح ارائه شده بايد بگويم كه اكثر فيلمهای توليد شده همان فيلمفارسیهای گذشته هستند كه تنها باز توليد شدهاند و به آنها يك حجاب ظاهری نيز داده شده است، اما در عمل همان رابطهها و قصهها وجود دارد.
اين كارشناس سينما درباره ظرفيت انديشههای آوينی برای پرداخته شدن در سينمای دفاع مقدس گفت: انديشههای اين شهيد همخوانی كاملی با سينمای مقاومت دارد، البته اينكه واژه مقاومت را به جای دفاع مقدس به كار بردم بدين دليل است كه فكر میكنم در زمان حال و حتی آينده اين عنوان میتواند كاركرد بهتری داشته باشد. جدا از اين موضوع شهيد آوينی در زمان حياتش هم به طور دقيق فيلمهای تاثيرگذار دفاع مقدس را با نقد و نوشتههايش ارزيابی میكرد. در اين ميان تنها بخش كارگردانی نبود كه از نگاه آوينی سنجيده میشد، بلكه در بخشهای چون، تدوين و ... هم صاحب نظر بود.
وی در بخش ديگری از سخنان خود تصريح كرد: شهيد آوينی در كتابهايش توصيه كرده كه سينمای دفاع مقدس به صورت نمادی به اين حوزه توجه كند بدون اينكه بخواهد نگاهی سمبليك داشته باشد. منظور از اين گفته نيز اين است كه نگاه واقعگرايانه شاخصه اصلی كارها باشد بدون اينكه بخواهد در عالم ظاهر خلاصه شود. برای آنكه ظاهرگرايی را بهتر معنا كنم میتوانم بگويم كه در برخی فيلمهای دفاع مقدسی به اندازهای نگاه سطحی حاكم است كه میبينيم لباس بازيگر فيلم كه در حمله شركت كرده تا به آخر تميز باقی مانده است. ناشیگری كه ابتدايیترين شكل يك اشتباه در سينماست.
وی درباره آسيبهای رايج در سينمای دفاع مقدس توضيح داد: يكی از آسيبهای جدی در سينمای دفاع مقدس داستان است؛ ضعفی كه آوينی بارها به آن اشاره كرد، چون در برخی از فيلمهای اين حوزه میبينيم كه كارها شكل ضد داستان را به خود میگيرد. برای رهايی از اين معضل هم بهترين راه رجوع به خاطرات شهدا و رزمندگان است، چون هم جذابيت داستانی دارد هم اينكه واقعنگری در آن لحاظ شده است. ضعف ديگر اين گونه سينمايی اين است كه نگاه به روز شدهای به موضوعات ندارد. برای مثال آنچه كه ما از جنگ در فيلمهای دهه 60 میديديم در برخی فيلمهای زمان حال نيز شاهد هستيم.
وی درباره برخوردهايی كه با شهيد آوينی در زمان حياتش شد، گفت: متأسفانه در زمان حيات اين شهيد قدر وی به خوبی دانسته نشد. برای نمونه میتوان به برخورد صدا و سيما با اين شهيد اشاره كرد كه از تصويرگری وی پرهيز میكرد، اما هم اكنون مراسم يادبود برگزار میكند. اين مشكل نيز به اين دليل به وجود آمده بود كه در صدا و سيما آن روز يك جو روشنفكری وجود داشت. نكته ديگر اينكه شهيد آوينی آنگونه كه امروزه شناخته شده است برای عموم آشنا نبود.
اين كارشناس در پايان خاطرنشان كرد: برای رسيدن به انديشههای اين شهيد لازم است كه در ابتدا تفكراتش مستند شود، سپس پژوهشكدهها موضوعات مد نظر آوينی را به عنوان محوری برای پژوهش خود انتخاب كنند.
