صداقت و پرهيز از غبن در معامله؛ از ويژگیهای كسبوكار اسلامی
گروه اقتصاد: اقتصاد اسلامی بر عدم تبليغات مبالغهآميز و غيرواقعی در داد و ستد تأكيد دارد و در روايات ائمه معصومين(ع) سفارش به معرفی واقعيت كالا آنطور كه هست شده است؛ در اقتصاد اسلامی كاسب و تاجر مسلمان در خريد و فروش دروغ نمیگويد و مرتكب عيب و غبن نمیشود.
حجتالاسلام والمسلمين غلامعلی معصومینيا، عضو هيئت علمی دانشگاه علوم اقتصادی، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، بارزترين شاخص اخلاقی در فضای كسب و كار اقتصاد اسلامی را صداقت دانست و تصريح كرد: همانطور كه در احاديث و روايات اسلامی بر فضيلت و محبوب بودن تاجر پايبند به اخلاقيات در نزد خداوند تأكيد شده است، تاجر بیاخلاق و تجارتش نيز مغضوب خدا و مستحق آتش دوزخ شناخته شدهاند.
وی بيان كرد: در تعاليم اسلامی كسب و كاری كه با در نظرگرفتن اخلاقيات اسلامی انجام شود، نه تنها از جهت رفع نياز مردم و امرار معاش، موجب پيشرفت دنيوی است، بلكه سبب رشد و تعالی دينی و پاداش اخروی كاسب نيز میشود. در اقتصاد اسلامی كاسب و تاجر مسلمان در خريد و فروش دروغ نمیگويند. بسياری از فضايل اخلاقی كسب و كار ريشه در صداقت دارند يا به عبارت ديگر از فرعيات صداقت هستند.
عضو هيئت علمی دانشگاه علوم اقتصادی در تشريح فوايد صداقت در امر كسب و كارگفت: يكی از فوايد وجود صداقت در بازار پايين آمدن هزينهها است. به طور مثال در همين شهر تهران بعضی از افراد برای اينكه از پرداخت بهای واقعی كالای مورد نظر خود يا در اصل گران نخريدن آن اطمينان داشته باشند، مسافتی طولانی را تا محل ديگری از شهر طی میكنند كه اين رفتوآمد برای جامعه و خود شخص هزينههايی دارد و چه بسا كه نه تنها كالای مورد نظر را ارزانتر خريداری نكند، بلكه هزينه بيشتری نيز بپردازد.
معصومینيا تأكيد كرد: اگرفضای كسب و كار به نحوی باشد كه خريدار با اطمينان خاطر از پرداخت بهای واقعی كالا به دليل يقين بر وجود صداقت در جامعه، به تهيه كالا يا خدمات مبادرت نمايد، نيازی به طی مسافت طولانی و تبع آن صرف هزينه بيهوده نيست و خريدار میداند از هر نقطه شهر يا كشور كه خريد كند، بهای واقعی آن را پرداخته است. اين صداقت است كه به دادوستد و طرفين معامله امنيت و آرامش القا میكند يا به عبارتی ديگر خريدار احساس نمیكند سرش كلاه رفته است. متأسفانه امروز اصلیترين معضل فضای كسب و كار در كشور ما عدم صداقت و دروغ است كه خود اين مسئله و چرايی آن نياز به بحث و واكاوی جداگانه و مفصل دارد.
اين استاد حوزه و دانشگاه در ادامه ضمن برشمردن برخی مزايای صداقتپيشگی در فضای كسب و كار، افزود: از ديگر مزايای حاكميت صداقت بر بازار، فروش محصولات با كيفيت بالا است. فروشندهای كه صداقتپيشه است و نمیخواهد در كسب و كارش دروغ بگويد، سعی میكند اجناس و كالاهای باكيفيت عرضه كند تا مجبور به پنهانكردن عيوب و كيفيت پايين اجناس خود نباشد يا نخواهد با تبليغات غيرواقعی ماهيت كالای خود را وارونه جلوه دهد.
اين كارشناس اقتصاد اسلامی رعايت صداقت در دادوستد را مانع بروز درگيری و بحث ميان طرفين دانست و افزود: وقتی خريدار در معامله احساس ضرر نكند و به عبارت ديگر بهای كالا متناسب با ارزش واقعی آن باشد، ديگر دليلی برای اعتراض و ابراز ناراحتی به فروشنده ندارد. بنا به فرموده پيامبر اكرم(ص) يكی از خصايص كاسب در اسلام، دوری از تعريف نابهجا در فروشندگی و خفيف نكردن در هنگام خريد است، يعنی در هنگام فروش، تعريف بيهوده نمیكند و در زمان خريد، كالا را خفيف و كمارزش جلوه نمیدهد.
وی در ادامه افزود: اقتصاد اسلامی بر عدم تبليغات مبالغهآميز و غيرواقعی در دادوستد تأكيد دارد و در روايات ائمه معصومين(ع) سفارش به معرفی واقعيت كالا آنطور كه هست، شده است. يكی از قواعد مهم و اخلاقی كسب و كار كه منشعب از صداقت است و در فقه اسلامی نيز مورد توجه قرار گرفته است، بحث خيارات و از جمله خيار عيب و خيار غبن است كه اينها هم از مسائل مربوط به بحث صداقت و درستی در معامله از منظر اقتصاد اسلامی است.
حجتالاسلام معصومینيا در پايان به بيان منظور از خيار عيب و خيار غبن پرداخت و گفت: منظور از خيار عيب اين است كه اگر خريدار بفهمد مالى را كه گرفته عيبى دارد، اگر آن عيب پيش از معامله در مال بوده و او نمىدانسته، میتواند معامله را به هم بزند يا تفاوت قيمت سالم و معيوب آن را بگيرد. در مورد خيار غبن نيز اگر فروشنده كالاى خود را به كمتر از قيمت و مشترى آن را به بيش از قيمت خريده باشد و اين خيار وقتى مىآيد كه مغبون يا مالباخته در هنگام معامله جاهل به قيمت و به وجه باشد كه در اين صورت وقتى فهميد مغبون شده، خيار غبن دارد و مى تواند معامله را فسخ كند و كم و زياد بودن قيمت با در نظر گرفتن ضميمههاى معامله و شروط آن ملاحظه مىشود.
وی بيان كرد: در تعاليم اسلامی كسب و كاری كه با در نظرگرفتن اخلاقيات اسلامی انجام شود، نه تنها از جهت رفع نياز مردم و امرار معاش، موجب پيشرفت دنيوی است، بلكه سبب رشد و تعالی دينی و پاداش اخروی كاسب نيز میشود. در اقتصاد اسلامی كاسب و تاجر مسلمان در خريد و فروش دروغ نمیگويند. بسياری از فضايل اخلاقی كسب و كار ريشه در صداقت دارند يا به عبارت ديگر از فرعيات صداقت هستند.
عضو هيئت علمی دانشگاه علوم اقتصادی در تشريح فوايد صداقت در امر كسب و كارگفت: يكی از فوايد وجود صداقت در بازار پايين آمدن هزينهها است. به طور مثال در همين شهر تهران بعضی از افراد برای اينكه از پرداخت بهای واقعی كالای مورد نظر خود يا در اصل گران نخريدن آن اطمينان داشته باشند، مسافتی طولانی را تا محل ديگری از شهر طی میكنند كه اين رفتوآمد برای جامعه و خود شخص هزينههايی دارد و چه بسا كه نه تنها كالای مورد نظر را ارزانتر خريداری نكند، بلكه هزينه بيشتری نيز بپردازد.
معصومینيا تأكيد كرد: اگرفضای كسب و كار به نحوی باشد كه خريدار با اطمينان خاطر از پرداخت بهای واقعی كالا به دليل يقين بر وجود صداقت در جامعه، به تهيه كالا يا خدمات مبادرت نمايد، نيازی به طی مسافت طولانی و تبع آن صرف هزينه بيهوده نيست و خريدار میداند از هر نقطه شهر يا كشور كه خريد كند، بهای واقعی آن را پرداخته است. اين صداقت است كه به دادوستد و طرفين معامله امنيت و آرامش القا میكند يا به عبارتی ديگر خريدار احساس نمیكند سرش كلاه رفته است. متأسفانه امروز اصلیترين معضل فضای كسب و كار در كشور ما عدم صداقت و دروغ است كه خود اين مسئله و چرايی آن نياز به بحث و واكاوی جداگانه و مفصل دارد.
اين استاد حوزه و دانشگاه در ادامه ضمن برشمردن برخی مزايای صداقتپيشگی در فضای كسب و كار، افزود: از ديگر مزايای حاكميت صداقت بر بازار، فروش محصولات با كيفيت بالا است. فروشندهای كه صداقتپيشه است و نمیخواهد در كسب و كارش دروغ بگويد، سعی میكند اجناس و كالاهای باكيفيت عرضه كند تا مجبور به پنهانكردن عيوب و كيفيت پايين اجناس خود نباشد يا نخواهد با تبليغات غيرواقعی ماهيت كالای خود را وارونه جلوه دهد.
اين كارشناس اقتصاد اسلامی رعايت صداقت در دادوستد را مانع بروز درگيری و بحث ميان طرفين دانست و افزود: وقتی خريدار در معامله احساس ضرر نكند و به عبارت ديگر بهای كالا متناسب با ارزش واقعی آن باشد، ديگر دليلی برای اعتراض و ابراز ناراحتی به فروشنده ندارد. بنا به فرموده پيامبر اكرم(ص) يكی از خصايص كاسب در اسلام، دوری از تعريف نابهجا در فروشندگی و خفيف نكردن در هنگام خريد است، يعنی در هنگام فروش، تعريف بيهوده نمیكند و در زمان خريد، كالا را خفيف و كمارزش جلوه نمیدهد.
وی در ادامه افزود: اقتصاد اسلامی بر عدم تبليغات مبالغهآميز و غيرواقعی در دادوستد تأكيد دارد و در روايات ائمه معصومين(ع) سفارش به معرفی واقعيت كالا آنطور كه هست، شده است. يكی از قواعد مهم و اخلاقی كسب و كار كه منشعب از صداقت است و در فقه اسلامی نيز مورد توجه قرار گرفته است، بحث خيارات و از جمله خيار عيب و خيار غبن است كه اينها هم از مسائل مربوط به بحث صداقت و درستی در معامله از منظر اقتصاد اسلامی است.
حجتالاسلام معصومینيا در پايان به بيان منظور از خيار عيب و خيار غبن پرداخت و گفت: منظور از خيار عيب اين است كه اگر خريدار بفهمد مالى را كه گرفته عيبى دارد، اگر آن عيب پيش از معامله در مال بوده و او نمىدانسته، میتواند معامله را به هم بزند يا تفاوت قيمت سالم و معيوب آن را بگيرد. در مورد خيار غبن نيز اگر فروشنده كالاى خود را به كمتر از قيمت و مشترى آن را به بيش از قيمت خريده باشد و اين خيار وقتى مىآيد كه مغبون يا مالباخته در هنگام معامله جاهل به قيمت و به وجه باشد كه در اين صورت وقتى فهميد مغبون شده، خيار غبن دارد و مى تواند معامله را فسخ كند و كم و زياد بودن قيمت با در نظر گرفتن ضميمههاى معامله و شروط آن ملاحظه مىشود.
