تأكيد امام(ره) بر استفاده از مالياتهای متعارف به عنوان مكمل ماليات اسلامی
گروه اقتصاد: دولت بدون مالياتهای متعارف نمیتواند نيازهای درآمدی خود را تأمين كند و امام خمينی(ره) نيز در اوج جنگ تحميلی و شرايط سخت اقتصادی كشور، اخذ اين نوع ماليات را در كنار ماليات اسلامی لازم دانستند و اينكه بعضی افراد ماليات متعارف را ناقض ماليات اسلامی بدانند، صحيح نيست.
حجتالاسلام والمسلمين سيدضياءالدين كياءالحسينی، محقق و عضو هيئت علمی دانشگاه مفيد قم، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، درباره برخی سوء برداشتها از مالياتهای متعارف گفت: يك واژه متديك با عنوان ماليات اسلامی در ذهن ما وجود دارد كه ناشی از تعصب نسبت به دين است و البته اين تعصب، تعصب بدی نيست، زيرا میخواهد از دين دفاع كند. اما درست نيست كه همه چيز را آنطور كه ما میخواهيم در قالب دين بدانيم. برداشت و تفسير غالب از ماليات اسلامی، خمس و زكات است و در اصل میخواهيم با اصرار بر اينكه همه مشكلات اقتصادی از طريق انجام اين دو حل میشود، از خمس و زكات دفاع كنيم، در حالی كه اين تلقی اشتباه است.
وی افزود: جوامع انسانی ماليات را برای تحقق چند هدف طراحی كردند، با پيشرفتهای علمی و صنعتی دو قرن اخير و به ويژه قرن بيست و يكم، اهداف مالياتی معنای وسيعتری نسبت به گذشته يافتهاند و به دنبال مفاهيمی از قبيل توزيع مجدد درآمد، ساماندهی مصرف، تأامين هزينههای دولت و... هستند. به عبارت ديگر ماليات در متغيرهای اقتصادی تغيير ايجاد كرده است، به همين دليل مالياتها با گذشت زمان تغيير میكنند، اما اصل خمس و زكات به دور از تغيير بوده است.
اين محقق و پژوهشگر اقتصاد اسلامی در ادامه تصريح كرد: بنابراين میتوانيم با حمايت از مالياتهای اسلامی از دين دفاع كنيم، اما با در نظرگرفتن برخی تفاوتها، نبايد آن را با مالياتهای متعارف تلفيق كنيم. به عقيده بنده اينها دو حوزه جدا از هم هستند و حتی خمس و زكات نيز با يكديگر تفاوت دارند. اينجا نياز میشود تا رابطه ماليات اسلامی و ماليات متعارف را تعريف كنيم و ببينيم كه آيا جانشين يكديگرند يا مكمل يكديگر. متأسفانه در حال حاضر بعضی معتقدند كه اين دو جانشين يكديگرند و بنده اعتقاد دارم كه اين نگاه اشتباه است و ماليات اسلامی و ماليات متعارف مكمل هم هستند.
وی در ادامه با بيان اينكه امام خمينی (ره) با صراحت، از اخذ مالياتهای متعارف توسط دولت حمايت كردند افزود: پس از پيروزی انقلاب اسلامی و در سالهای آغازين دهه شصت، يك چالش فكری در رابطه با بحث ماليات به وجود آمده بود و در چنين شرايطی امام (ره) صراحتا فرمودند با مالياتهای متعارف دينی نمیتوانيم كشور را اداره كنيم، بلكه نيازمند نظام مالياتی هستيم و اينگونه ايشان به عنوان يك فقيه روشنبين مالياتهای متعارف را از بديهيات اقتصاد امروزی دانستند.
حجت الاسلام ضياءالحسينی بيان كرد: زمانی كه حكومت دينی تشكيل میشود و هدف اين حكومت پياده كردن اهداف دينی مشخص و معلومی است، طبيعتا ابزارهای لازم اين امر را نيز با خود به همراه میآورد كه از جمله اين ابزارها میتوان نظام مالياتی، نظام پولی و بانكی، شهرداری و حتی در مراتب نازلتر قصابی و نانوايی و... را میتوان نام برد. بنابراين جامعه اسلامی به همه اينها نياز دارد تا هم معاش مردم تأمين شود و هم حكومت دينی بتواند درآمدهايی را كسب كند و با اين درآمدها، هزينههای جامعه را تأمين كند. اگر چنين قرائتی را بپذيريم، ديگر نيازی به بيان اينكه بانك و ماليات بايد در نصوص دينی وجود داشته باشد نيست، بلكه اينها مكمل يكديگر هستند.
وی همچنين اظهار كرد: بايد بدانيم و بپذيريم هر قسم از ماليات، اعم از اسلامی و متعارف، كاركرد خاص خود را دارد. زكات از نظر اجتماعی بر اساس آيات و روايات، برای تأمين حداقل معاش فقرا مقرر شده است و در جنبه فردی هم تطهير نفس و عدم حرص به مال دنيا را مدنظر دارد. جالب اينكه در روايات پيامبر(ص) و ائمه معصومين(ع) به هيچ وجه تصريح نشده است كه بايستی زكات به حكومت پرداخته شود، بايد تعصبات را كه مانع اعمال تصميم درست است، كنار بگذاريم. چه حكومتی وجود داشته باشد، چه نداشته باشد، فرد مسلمان به لحاظ تكليف شرعی و وظيفه شخصی و انسانی بايد خمس و زكات مالش را به فقرای جامعه نزديك خودش بپردازد، اما پرداخت ماليات متعارف، منوط به وجود حكومت است و در نبود حكومت اين پرداخت بیمعنا است.
اين استاد دانشگاه در ادامه تصريح كرد: با اين استدلال میتوانيم خمس و زكات را يك نوع ماليات تأمين اجتماعی حتی در صورت نبود حكومت بدانيم و مسلمانان موظفند پرداختهايی از جمله خمس و زكات را نسبت به همنوع خويش و مسلمين اطراف خود داشته باشند. اما زمانی كه دستگاه و تشكيلات حكومت به صورت امروزی گستردهتر میشود، قطعا نمیتواند هزينههايش را صرفا با خمس و زكات تأمين كند و چارهای جز حركت به سمت اخذ مالياتهای ديگر ندارد كه اين مالياتها بر اساس قراردهای اجتماعی مشروعيت پيدا میكند.
حجتالاسلام ضياءالحسينی در پايان تاكيد كرد: خمس و زكات اهداف خاص خود را دارد و دولت نبايد بر روی درآمد آنها حساب باز كند، منظور از مالياتهای دينی نبايد صرفا خمس و زكات باشد. هر حكومت اهداف اقتصادی دارد و نيازهای درآمدی حكومت بايد از طرقی تأمين شود، حداقلهای اين نياز درآمدی توسط خمس و زكات تأمين میشود كه حتی اگر حكومتی نباشد، مردم موظف به كمك و ياری فقرا و مستمندان اطراف خود هستند، اما قطعا هر حكومت عادلهای احتياج به تأمين هزينههای خود از طريق اخذ ماليات متعارف دارد.
وی افزود: جوامع انسانی ماليات را برای تحقق چند هدف طراحی كردند، با پيشرفتهای علمی و صنعتی دو قرن اخير و به ويژه قرن بيست و يكم، اهداف مالياتی معنای وسيعتری نسبت به گذشته يافتهاند و به دنبال مفاهيمی از قبيل توزيع مجدد درآمد، ساماندهی مصرف، تأامين هزينههای دولت و... هستند. به عبارت ديگر ماليات در متغيرهای اقتصادی تغيير ايجاد كرده است، به همين دليل مالياتها با گذشت زمان تغيير میكنند، اما اصل خمس و زكات به دور از تغيير بوده است.
اين محقق و پژوهشگر اقتصاد اسلامی در ادامه تصريح كرد: بنابراين میتوانيم با حمايت از مالياتهای اسلامی از دين دفاع كنيم، اما با در نظرگرفتن برخی تفاوتها، نبايد آن را با مالياتهای متعارف تلفيق كنيم. به عقيده بنده اينها دو حوزه جدا از هم هستند و حتی خمس و زكات نيز با يكديگر تفاوت دارند. اينجا نياز میشود تا رابطه ماليات اسلامی و ماليات متعارف را تعريف كنيم و ببينيم كه آيا جانشين يكديگرند يا مكمل يكديگر. متأسفانه در حال حاضر بعضی معتقدند كه اين دو جانشين يكديگرند و بنده اعتقاد دارم كه اين نگاه اشتباه است و ماليات اسلامی و ماليات متعارف مكمل هم هستند.
وی در ادامه با بيان اينكه امام خمينی (ره) با صراحت، از اخذ مالياتهای متعارف توسط دولت حمايت كردند افزود: پس از پيروزی انقلاب اسلامی و در سالهای آغازين دهه شصت، يك چالش فكری در رابطه با بحث ماليات به وجود آمده بود و در چنين شرايطی امام (ره) صراحتا فرمودند با مالياتهای متعارف دينی نمیتوانيم كشور را اداره كنيم، بلكه نيازمند نظام مالياتی هستيم و اينگونه ايشان به عنوان يك فقيه روشنبين مالياتهای متعارف را از بديهيات اقتصاد امروزی دانستند.
حجت الاسلام ضياءالحسينی بيان كرد: زمانی كه حكومت دينی تشكيل میشود و هدف اين حكومت پياده كردن اهداف دينی مشخص و معلومی است، طبيعتا ابزارهای لازم اين امر را نيز با خود به همراه میآورد كه از جمله اين ابزارها میتوان نظام مالياتی، نظام پولی و بانكی، شهرداری و حتی در مراتب نازلتر قصابی و نانوايی و... را میتوان نام برد. بنابراين جامعه اسلامی به همه اينها نياز دارد تا هم معاش مردم تأمين شود و هم حكومت دينی بتواند درآمدهايی را كسب كند و با اين درآمدها، هزينههای جامعه را تأمين كند. اگر چنين قرائتی را بپذيريم، ديگر نيازی به بيان اينكه بانك و ماليات بايد در نصوص دينی وجود داشته باشد نيست، بلكه اينها مكمل يكديگر هستند.
وی همچنين اظهار كرد: بايد بدانيم و بپذيريم هر قسم از ماليات، اعم از اسلامی و متعارف، كاركرد خاص خود را دارد. زكات از نظر اجتماعی بر اساس آيات و روايات، برای تأمين حداقل معاش فقرا مقرر شده است و در جنبه فردی هم تطهير نفس و عدم حرص به مال دنيا را مدنظر دارد. جالب اينكه در روايات پيامبر(ص) و ائمه معصومين(ع) به هيچ وجه تصريح نشده است كه بايستی زكات به حكومت پرداخته شود، بايد تعصبات را كه مانع اعمال تصميم درست است، كنار بگذاريم. چه حكومتی وجود داشته باشد، چه نداشته باشد، فرد مسلمان به لحاظ تكليف شرعی و وظيفه شخصی و انسانی بايد خمس و زكات مالش را به فقرای جامعه نزديك خودش بپردازد، اما پرداخت ماليات متعارف، منوط به وجود حكومت است و در نبود حكومت اين پرداخت بیمعنا است.
اين استاد دانشگاه در ادامه تصريح كرد: با اين استدلال میتوانيم خمس و زكات را يك نوع ماليات تأمين اجتماعی حتی در صورت نبود حكومت بدانيم و مسلمانان موظفند پرداختهايی از جمله خمس و زكات را نسبت به همنوع خويش و مسلمين اطراف خود داشته باشند. اما زمانی كه دستگاه و تشكيلات حكومت به صورت امروزی گستردهتر میشود، قطعا نمیتواند هزينههايش را صرفا با خمس و زكات تأمين كند و چارهای جز حركت به سمت اخذ مالياتهای ديگر ندارد كه اين مالياتها بر اساس قراردهای اجتماعی مشروعيت پيدا میكند.
حجتالاسلام ضياءالحسينی در پايان تاكيد كرد: خمس و زكات اهداف خاص خود را دارد و دولت نبايد بر روی درآمد آنها حساب باز كند، منظور از مالياتهای دينی نبايد صرفا خمس و زكات باشد. هر حكومت اهداف اقتصادی دارد و نيازهای درآمدی حكومت بايد از طرقی تأمين شود، حداقلهای اين نياز درآمدی توسط خمس و زكات تأمين میشود كه حتی اگر حكومتی نباشد، مردم موظف به كمك و ياری فقرا و مستمندان اطراف خود هستند، اما قطعا هر حكومت عادلهای احتياج به تأمين هزينههای خود از طريق اخذ ماليات متعارف دارد.
