اگر آوينی امروز بود ... / 8
شهيد آوينی مخالف سنتگرايی و تجددطلبی صرف در سينما بود
گروه هنر: شهيد آوينی در سينما در پی سنت يا تجدد صرف نبود، به همين دليل به نگاه سنتی مرحوم حاتمی انتقاد داشت و از طرفی نسبت به گرايش به تجدد صرف هم منتقد بود؛ چرا كه معتقد بود نگاه صرف به سنت و تجدد بهرهای از واقعيت ندارد.
مهدی بنكدار، دبير بخش فيلم جشنواره فرهنگی ـ هنری «اشراق» در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، درباره ديدگاه شهيد آوينی نسبت به سينما اظهار كرد: برای اينكه بتوانيم نظرات شهيد آوينی را در سينما بررسی كنيم نياز است ابتدا سير كاملی در آثار مكتوب و شفاهی وی داشته باشيم، همچنين نياز است مطالعاتی هم در مكتب و فلسفه غرب داشته باشيم، زيرا آوينی سينما را ابزاری در دست غربيان برای بيان تفكراتشان میدانست.
وی افزود: تمدن غرب محصول فلسفی بعد از رنسانس است به همين دليل است كه بدون مطالعه دقيق و تعمق در بحثهای نظری سينما، نمیتوان ريشه و اساس نظارت شهيد آوينی را درك كرد. با توجه به اين توضيح آوينی معتقد بود كه برای درك سينما ابتدا بايد آن را به طور كامل شناخت و نسبت به آن معرفت پيدا كرد، ويژگیها و لوازمش شناسايی شود تا نسبت به تكنيكش اشراف پيدا كنيم، در اين صورت است كه سينما را میتوانيم رامشده فرهنگ خودمان بدانيم.
اين فيلمساز ادامه داد: نكته ديگر اينكه نگاه ابزاری صرف به سينما به هيچ وجه صحيح نيست، به همين دليل اگر معتقد به چنين نگاهی باشيم، نخواهيم توانست در انتقال مضامين دينی و اخلاقی مورد نظرمان موفق باشيم. دليل آوينی نيز برای اين نوع نگاه اين است كه با واسطه اين شكل از انديشه ما مقهور سينما خواهيم شد. پس بیراه نيست كه با مطالعه آثار آوينی متوجه میشويم كه ماهيت و تكنيك دو بازوی ارتقا سينما هستند.
بنكدار با بيان اينكه هر حرفی را نبايد در سينما زد، بيان كرد: نگاه رايجی كه سبب شده سينمای بعد از انقلاب آسيب ببيند اين است كه فكر كنيم هر حرفی را میشود با زبان سينما زد، بلكه ابتدا بايد پيام كشش و توان لازم را داشته باشد، سپس در پی به تصوير كشيدن آن باشيم. در اين ميان رعايت اين مهم نيز ضروريست كه آثار بايد جذابيت لازم را داشته باشد؛ ويژگی كه يكی از ماهيتهای اصلی سينماست.
وی يادآور شد: البته وی تاكيد داشت كه جذابيت بايد شرايط خاص خود را داشته باشد؛ بدين معناكه نبايد همسان سينمای غرب از غرايض برای ايجاد جذابيت بهره برده شود، بلكه بايد از جلوهگری و داستانگويی سينما برای خلق جذابيت بهره برد. مطلب بعدی كه از آن میتوان به عنوان نوع نگاه آوينی نام برد مخالفت وی با سينمای روشنفكری بود، چون سينما تنها به عدهای خاص خلاصه نمیشود، بلكه تمامی اقشار، مخاطبان آن هستند.
اين پژوهشگر در پاسخ به اين سؤال كه برخوردهای نقادانه با انديشههای شهيد آوينی در زمان حيات وی تا حد مبتنی بر باورهای علمی بود؟ گفت: ما در متون دينی خود روايتی داريم به اين معنا كه «مردم دشمنان آن چيزی هستند كه نمیشناسند.» منظورم از بيان اين روايت اين بود كه اكثر مخالفتها با انديشههای شهيد آوينی هم نشئت گرفته از اين مسئله بود.
وی در پايان خاطرنشان كرد: آوينی در سينما در پی سنت يا تجدد صرف نبود، به همين دليل هم میبينيم نسبت به آثار فيلمسازی چون مرحوم حاتمی كه نگاه سنتی به فرهنگ داشت انتقاد داشت. درباره تجدد صرف هم همين مخالفتها وجود داشت، چون معتقد بود نگاه صرف به سنت و تجدد بهرهای از واقعيت ندارد.
وی افزود: تمدن غرب محصول فلسفی بعد از رنسانس است به همين دليل است كه بدون مطالعه دقيق و تعمق در بحثهای نظری سينما، نمیتوان ريشه و اساس نظارت شهيد آوينی را درك كرد. با توجه به اين توضيح آوينی معتقد بود كه برای درك سينما ابتدا بايد آن را به طور كامل شناخت و نسبت به آن معرفت پيدا كرد، ويژگیها و لوازمش شناسايی شود تا نسبت به تكنيكش اشراف پيدا كنيم، در اين صورت است كه سينما را میتوانيم رامشده فرهنگ خودمان بدانيم.
اين فيلمساز ادامه داد: نكته ديگر اينكه نگاه ابزاری صرف به سينما به هيچ وجه صحيح نيست، به همين دليل اگر معتقد به چنين نگاهی باشيم، نخواهيم توانست در انتقال مضامين دينی و اخلاقی مورد نظرمان موفق باشيم. دليل آوينی نيز برای اين نوع نگاه اين است كه با واسطه اين شكل از انديشه ما مقهور سينما خواهيم شد. پس بیراه نيست كه با مطالعه آثار آوينی متوجه میشويم كه ماهيت و تكنيك دو بازوی ارتقا سينما هستند.
بنكدار با بيان اينكه هر حرفی را نبايد در سينما زد، بيان كرد: نگاه رايجی كه سبب شده سينمای بعد از انقلاب آسيب ببيند اين است كه فكر كنيم هر حرفی را میشود با زبان سينما زد، بلكه ابتدا بايد پيام كشش و توان لازم را داشته باشد، سپس در پی به تصوير كشيدن آن باشيم. در اين ميان رعايت اين مهم نيز ضروريست كه آثار بايد جذابيت لازم را داشته باشد؛ ويژگی كه يكی از ماهيتهای اصلی سينماست.
وی يادآور شد: البته وی تاكيد داشت كه جذابيت بايد شرايط خاص خود را داشته باشد؛ بدين معناكه نبايد همسان سينمای غرب از غرايض برای ايجاد جذابيت بهره برده شود، بلكه بايد از جلوهگری و داستانگويی سينما برای خلق جذابيت بهره برد. مطلب بعدی كه از آن میتوان به عنوان نوع نگاه آوينی نام برد مخالفت وی با سينمای روشنفكری بود، چون سينما تنها به عدهای خاص خلاصه نمیشود، بلكه تمامی اقشار، مخاطبان آن هستند.
اين پژوهشگر در پاسخ به اين سؤال كه برخوردهای نقادانه با انديشههای شهيد آوينی در زمان حيات وی تا حد مبتنی بر باورهای علمی بود؟ گفت: ما در متون دينی خود روايتی داريم به اين معنا كه «مردم دشمنان آن چيزی هستند كه نمیشناسند.» منظورم از بيان اين روايت اين بود كه اكثر مخالفتها با انديشههای شهيد آوينی هم نشئت گرفته از اين مسئله بود.
وی در پايان خاطرنشان كرد: آوينی در سينما در پی سنت يا تجدد صرف نبود، به همين دليل هم میبينيم نسبت به آثار فيلمسازی چون مرحوم حاتمی كه نگاه سنتی به فرهنگ داشت انتقاد داشت. درباره تجدد صرف هم همين مخالفتها وجود داشت، چون معتقد بود نگاه صرف به سنت و تجدد بهرهای از واقعيت ندارد.
