رمضان؛ ماه گريز از خويشتن خويش و التجا به پروردگار
گروه اجتماعی: رمضان، ماه قرب است ماه گريز از خويشتن خويش و التجاء به پروردگار و اين مقام قرب حق تعالی است كه تمامی انبياء الهی و هم بندگان مخلص خداوند آرزوی رسيدن به آن را داشتند.
رمضان در مكتب پيامبر خدا(ص) ماه ضيافت خدا است، در اين مهمانی بزرگ الهی ميزبان خداوند است و بندگان مومن او مهمان اين دعوت الهی و رياضت و زهد و مجاهده نفسانی و تقوا، وسائل پذيرايی آن.
و اين سخن از پيام آور مكتب الهی است: «دعيتم الی ضيافة الله» رمضان ماهی است كه شما را در آن به سوی ضيافت خدا خواندهاند.
يكی از تفاوتهای عمده ضيافت الهی با ضيافت مردمی در اين است كه در ضيافتی كه از جانب مردم صورت میگيرد محور، دعوت به سوی طعام است و بهره بردن از آنچه هست. اما در ضيافت الهی محور، تقوی و رياضت و مبارزه نفسانی با شهوات و اميال شيطانی است كه از جمله ويژگيهای آن، بودن و نخوردن و قدرت داشتن و گناه نكردن و بر خواهشهای دل «نه» گفتن است كه تسلط بر نفس را تقويت میكند و بدون اين هم نمیتوان به وارستگی از خود و رسيدن به قرب الی الله رسيد.
آری رمضان، ماه قرب است ماه گريز از خويشتن خويش و التجاء به پروردگار. اين مقام قرب حق تعالی است كه تمامی انبياء الهی و هم بندگان مخلص خداوند آرزوی رسيدن به آن را داشتند: «وَ اَنِر اَبْصارَ قُلُوبِنا بِضياء نَظَرِها اِليكَ حتی تَخْرَقَ اَبْصارُ القلوب حُجُبَ النّورِ فَتَصِلَ الی مَعْدِنِ الَظَمَة...» در فضيلت و شرافت ماه مبارك رمضان همين بس كه در ميان ماههای قمری تنها ماهی است كه خدای تبارك و تعالی نام آن را در كتاب شريف خود ذكر کرده و آن را ظرف زمانی نزول انزالی قرآن كه جزء بهترين هدايای الهی به جامعه بشريت است، معرفی فرمود.
در قرآن كريم راجع به اين ماه عظيم چنين آمده است: «شهر رمضان الذی انزل فيه القرآن هدی للناس و بينات من الهدی و الفرقان..»، «ماه رمضان ماهی است كه قرآن در آن نازل شده است تا رهنمودی باشد برای مردم و نشانه های روشنی از هدايت و فرقان...» و شايد به سبب همين فضل و شرافت است كه در برخی از روايات معتبر، اين ماه به عنوان نخستين ماه سال معرفی شده و برخی از بزرگان نيز بر همين مبنا فرمايشاتی فرمودند.
عالم جليل القدر و صاحب كرامات، سيدبنطاووس(رضوان الله) در كتاب شريف اقبال الاعمال چنين میفرمايد: «و اعلم انی وجدت الروايات مختلفات فی انه هل اول السنة المحرم او شهررمضان؟ لكنی رايت عمل من ادركته من علماء اصحابنا المعتبرين و كثيرا من تصانيف علمائهم الماضين ان اول السنة شهر رمضان علی التعيين. و لعل شهرالصيام اول العام فی عبادات الاسلام و المحرم اول السنة فی غير ذلك من التواريخ و مهام الانام.»، «بدان كه اين جانب درباره اين كه آيا نخستين ماه سال، ماه محرم است يا ماه رمضان، روايات را مختلف يافتم، ولی با توجه به عمل علمای اصحاب و بسياری از تصانيف علمای پيشين به تحقيق دريافتم كه نخستين ماه سال، ماه رمضان است و شايد بتوان چنين گفت كه در ناحيه عبادات اسلامی، نخستين ماه سال، ماه رمضان و در غير آن موارد، يعنی در ناحيه حوادث تاريخی وديگر امور مهم، نخستين ماه سال، ماه محرم است.»
به هر حال، چه نخستين ماه سال را ماه رمضان بدانيم و چه ماه محرم، در جايگاه ويژه ماه مبارك رمضان و اهميتی كه بزرگان دين به اين ماه داده و می دهند، هيچ گونه ترديدی وجود ندارد.
به گفته پيامبر اسلام خواندن يك آيه از قرآن در اين ماه مانند يك ختم قرآن است. به گفته علی بن ابيطالب(ع) خواب روزه دار عبادت است، سكوتش تسبيح است، دعايش پذيرفته و عملش دوبرابر است. همين طور در اسلام از رمضان با عنوان «ماه خدا» ياد شده است. از ديگر حسنهای اين ماه نسبت به ماههای ديگر اين است كه پيامبر اسلام(ص) گفته است كه در اين ماه درهای جهنم به روی مردم بسته و درهای بهشت باز میشود.
همين طور در رواياتی آمده است كه در اين ماه شيطان در عرش خداوند زنداني است و در رواياتی آمده است كه در زنجير گرفتار شده است. يكی از دلايل ديگری كه ماه رمضان را بهبود بخشيده است نسبت به ديگر ماهها نزول قرآن در اين ماه است. يكی از علّتهای ديگری كه شيعيان علاقهی بيشتری نسبت به ديگر مسلمانان به اين ماه دارند به اين علت است كه علی بن ابيطالب(ع) در اين ماه به شهادت رسيده است.
برای رسيدن به مقام قرب الهی، توجه به اين نكته ضروری است كه تنها اجتناب از مبطلات فقهی كافی نيست انچه در رسالههای عمليه مراجع معظم تقليد آمده، شرايط صحت روزه است و روزه صحيح با روزه مقبول فاصله زيادی دارد. روزه صحيح آن است كه قضا و كفاره را ساقط میكند اما روزه مقبول علاوه بر شرايط صحت روزه، به امور ديگری نيز نيازمند است. از جمله اينكه تمامی اعضا و جوارح انسان بايد روزه باشند چشم او به نامحرم نگاه نكند. گوش او شنونده غنا و غيبت نباشند. زبان او گوينده غيبت و تهمت نباشد. روزهداری كه با اين امور همراه است اگر چه قضا و كفاره ندارد اما روزهای نيست كه پروردگار عالم آن را بپذيرد روزه نيست كه كه وقتی روزهدار هنگام افطار می گويد: اللهم لك صمت. ملائكه گفته او را تصديق كنند.
علاوه برا ين انسان بايد به جايی برسد كه دل او نيز روزه باشد؛ يعنی غير خدا را وارد آن نكند و تمام توجه انسان به ذات باری تعالی باشد.
بهشت برای چنين روزهای كم است؛ پاداش اين روزه ذات خداوند متعال است و چه سعادتی بالاتر از اين كه چنين پاداشی نتيجه عمل انسان باشد و در تمام عالم وجود، تنها قلب انسان مومن است كه ظرفيت چنين پاداشی را دارد.
در حديث قدسی چنين آمده: «زمين و آسمان وسعت مرا ندارند تنها قلب بنده مومنم است كه می تواند مرا در خود جای دهد.» و معنای ميهمانی خداوند تبارك و تعالی همين است انسان نبايد در اين ميهمانی به كمتر از اين راضی شود و گرنه باخته است.
معصومه عليزاده
و اين سخن از پيام آور مكتب الهی است: «دعيتم الی ضيافة الله» رمضان ماهی است كه شما را در آن به سوی ضيافت خدا خواندهاند.
يكی از تفاوتهای عمده ضيافت الهی با ضيافت مردمی در اين است كه در ضيافتی كه از جانب مردم صورت میگيرد محور، دعوت به سوی طعام است و بهره بردن از آنچه هست. اما در ضيافت الهی محور، تقوی و رياضت و مبارزه نفسانی با شهوات و اميال شيطانی است كه از جمله ويژگيهای آن، بودن و نخوردن و قدرت داشتن و گناه نكردن و بر خواهشهای دل «نه» گفتن است كه تسلط بر نفس را تقويت میكند و بدون اين هم نمیتوان به وارستگی از خود و رسيدن به قرب الی الله رسيد.
آری رمضان، ماه قرب است ماه گريز از خويشتن خويش و التجاء به پروردگار. اين مقام قرب حق تعالی است كه تمامی انبياء الهی و هم بندگان مخلص خداوند آرزوی رسيدن به آن را داشتند: «وَ اَنِر اَبْصارَ قُلُوبِنا بِضياء نَظَرِها اِليكَ حتی تَخْرَقَ اَبْصارُ القلوب حُجُبَ النّورِ فَتَصِلَ الی مَعْدِنِ الَظَمَة...» در فضيلت و شرافت ماه مبارك رمضان همين بس كه در ميان ماههای قمری تنها ماهی است كه خدای تبارك و تعالی نام آن را در كتاب شريف خود ذكر کرده و آن را ظرف زمانی نزول انزالی قرآن كه جزء بهترين هدايای الهی به جامعه بشريت است، معرفی فرمود.
در قرآن كريم راجع به اين ماه عظيم چنين آمده است: «شهر رمضان الذی انزل فيه القرآن هدی للناس و بينات من الهدی و الفرقان..»، «ماه رمضان ماهی است كه قرآن در آن نازل شده است تا رهنمودی باشد برای مردم و نشانه های روشنی از هدايت و فرقان...» و شايد به سبب همين فضل و شرافت است كه در برخی از روايات معتبر، اين ماه به عنوان نخستين ماه سال معرفی شده و برخی از بزرگان نيز بر همين مبنا فرمايشاتی فرمودند.
عالم جليل القدر و صاحب كرامات، سيدبنطاووس(رضوان الله) در كتاب شريف اقبال الاعمال چنين میفرمايد: «و اعلم انی وجدت الروايات مختلفات فی انه هل اول السنة المحرم او شهررمضان؟ لكنی رايت عمل من ادركته من علماء اصحابنا المعتبرين و كثيرا من تصانيف علمائهم الماضين ان اول السنة شهر رمضان علی التعيين. و لعل شهرالصيام اول العام فی عبادات الاسلام و المحرم اول السنة فی غير ذلك من التواريخ و مهام الانام.»، «بدان كه اين جانب درباره اين كه آيا نخستين ماه سال، ماه محرم است يا ماه رمضان، روايات را مختلف يافتم، ولی با توجه به عمل علمای اصحاب و بسياری از تصانيف علمای پيشين به تحقيق دريافتم كه نخستين ماه سال، ماه رمضان است و شايد بتوان چنين گفت كه در ناحيه عبادات اسلامی، نخستين ماه سال، ماه رمضان و در غير آن موارد، يعنی در ناحيه حوادث تاريخی وديگر امور مهم، نخستين ماه سال، ماه محرم است.»
به هر حال، چه نخستين ماه سال را ماه رمضان بدانيم و چه ماه محرم، در جايگاه ويژه ماه مبارك رمضان و اهميتی كه بزرگان دين به اين ماه داده و می دهند، هيچ گونه ترديدی وجود ندارد.
به گفته پيامبر اسلام خواندن يك آيه از قرآن در اين ماه مانند يك ختم قرآن است. به گفته علی بن ابيطالب(ع) خواب روزه دار عبادت است، سكوتش تسبيح است، دعايش پذيرفته و عملش دوبرابر است. همين طور در اسلام از رمضان با عنوان «ماه خدا» ياد شده است. از ديگر حسنهای اين ماه نسبت به ماههای ديگر اين است كه پيامبر اسلام(ص) گفته است كه در اين ماه درهای جهنم به روی مردم بسته و درهای بهشت باز میشود.
همين طور در رواياتی آمده است كه در اين ماه شيطان در عرش خداوند زنداني است و در رواياتی آمده است كه در زنجير گرفتار شده است. يكی از دلايل ديگری كه ماه رمضان را بهبود بخشيده است نسبت به ديگر ماهها نزول قرآن در اين ماه است. يكی از علّتهای ديگری كه شيعيان علاقهی بيشتری نسبت به ديگر مسلمانان به اين ماه دارند به اين علت است كه علی بن ابيطالب(ع) در اين ماه به شهادت رسيده است.
برای رسيدن به مقام قرب الهی، توجه به اين نكته ضروری است كه تنها اجتناب از مبطلات فقهی كافی نيست انچه در رسالههای عمليه مراجع معظم تقليد آمده، شرايط صحت روزه است و روزه صحيح با روزه مقبول فاصله زيادی دارد. روزه صحيح آن است كه قضا و كفاره را ساقط میكند اما روزه مقبول علاوه بر شرايط صحت روزه، به امور ديگری نيز نيازمند است. از جمله اينكه تمامی اعضا و جوارح انسان بايد روزه باشند چشم او به نامحرم نگاه نكند. گوش او شنونده غنا و غيبت نباشند. زبان او گوينده غيبت و تهمت نباشد. روزهداری كه با اين امور همراه است اگر چه قضا و كفاره ندارد اما روزهای نيست كه پروردگار عالم آن را بپذيرد روزه نيست كه كه وقتی روزهدار هنگام افطار می گويد: اللهم لك صمت. ملائكه گفته او را تصديق كنند.
علاوه برا ين انسان بايد به جايی برسد كه دل او نيز روزه باشد؛ يعنی غير خدا را وارد آن نكند و تمام توجه انسان به ذات باری تعالی باشد.
بهشت برای چنين روزهای كم است؛ پاداش اين روزه ذات خداوند متعال است و چه سعادتی بالاتر از اين كه چنين پاداشی نتيجه عمل انسان باشد و در تمام عالم وجود، تنها قلب انسان مومن است كه ظرفيت چنين پاداشی را دارد.
در حديث قدسی چنين آمده: «زمين و آسمان وسعت مرا ندارند تنها قلب بنده مومنم است كه می تواند مرا در خود جای دهد.» و معنای ميهمانی خداوند تبارك و تعالی همين است انسان نبايد در اين ميهمانی به كمتر از اين راضی شود و گرنه باخته است.
معصومه عليزاده
