تغيير سبك زندگی از دلايل كاهش پرداخت مالياتهای اسلامی است
گروه اقتصاد: امروزه با توجه به تغيير سبك زندگی مردم و رغبت اكثريت مردم جامعه به شهرنشينی و برخی بیاخلاقیها و بیتوجهی نسبت به پرداخت اين وجوهات، ميزان پرداخت مالياتهای اسلامی از قبيل خمس و زكات كاهش چشمگيری داشته است كه نهادهای فرهنگی و آموزشی كشور بايد با اين بیاخلاقیها مبارزه كنند.
حجتالاسلام والمسلمين حسن آقانظری، عضو هيئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و مولف كتاب «نگرشی علمی به هزينه و درآمد دولت اسلامی» در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، با اشاره به اينكه مالياتهای اسلامی پاسخگوی تمامی نيازهای دولت و جامعه نيست، گفت: اين مسئله كه ماليات اسلامی آنطور كه بايد و شايسته است پرداخت نمیشود، صحيح نيست. درست است كه متأسفانه بعضی در پرداخت اين وجوه شرعيه كوتاهی میكنند، اما درآمدهای خمس و زكات به اندازه و گستردگی سابق نيست و از طرف ديگر هزينههای دولت نيز نسبت به گذشته افزايش قابل توجهی يافته است.
وی افزود: در حال حاضر با توجه به تغيير سبك زندگی مردم، مواردی كه خمس و زكات به آن تعلق میگيرد، نسبت به گذشته كاهش يافته و اين مسئله باعث كاهش مقدار مادی خمس و زكات نيز شده است. به طوری كه شايد بتوان گفت با كل خمس و زكات پرداختی مردم كشور، شايد نتوان حتی به طور كامل به مسائل يكی از استانهای كشور رسيدگی كرد. اين تغيير سبك زندگی بيشتر در كمشدن جمعيت روستايی كشور و افزايش تمايل به شهرنشينی نمود پيدا میكند كه در سالهای اخير شتاب بيشتری نيز گرفته است.
اين محقق و پژوهشگر اقتصاد اسلامی تصريح كرد: به لحاظ تغييراتی در شرايط توليد كاهش ميزان زكات اجتنابناپذير است. به طور مثال يكی از مواردی كه زكات به آن تعلق میگيرد، داشتن دام مثل گاو، گوسفند و شتر است، اما امروزه كه دامداری صنعتی نيز وجود دارد و روز به روز گسترش پيدا میكند، تأمين علوفه دام به وسيله خود دامدار است و دامها از دشت و بيابان چرا نمیكنند. در كشاورزی نيز وقتی كشت ديم كاهش يافته است و آبياری با آبهای زيرزمينی يا آبی كه از زير زمين استحصال شده است، صورت میگيرد، ميزان زكات از يك دهم به يك بيستم كاهش يافته است.
وی با بيان اينكه در شرايط اقتصادی فعلی، برای اكثريت مردم جامعه اضافه درآمدی وجود ندارد، گفت: خمس بر اضافه درآمد سال تعلق میگيرد و زمانی كه اضافه درآمدی ندارد، چطور میخواهد خمس پرداخت كند؟ چند درصد مردم جامعه در حال حاضر اضافه بر درآمد دارند؟ بر اين اساس، میتوان پيشبينی كرد كه درآمدی كه از خمس وجود داشت تا چه اندازه كاهش يافته است و شايد اين روند در آينده هم ادامه داشته باشد.
حجت الاسلام آقا نظری با بيان اينكه بیاخلاقی در پرداخت نيز يكی از دلايل كاهش مالياتهای اسلامی است، اظهار كرد: از طرفی ميزان بدهكاران خمس و زكات هم افزايش پيدا كرده است كه البته ميزان بدهكاران خمس بيشتر از بدهكاران زكات است. متأسفانه اقشار سطح بالا و پردرآمد جامعه نسبت به افرادی كه اضافه درآمد كمتری دارند، از لحاظ پرداخت خمس بدهكاری بيشتری دارند و اين دسته كسانی هستند كه اگر بتوانند در پرداخت ماليات متعارف به دولت نيز قصور میكنند و آن را نمیپردازند.
وی در ادامه بيان كرد: پرداخت خمس و زكات بسته به تعهد دينی افراد است و در طبقات پايينتر جامعه اين تعهد بيشتر ديده میشود. بر اين اساس در پرداخت زكات كه بيشتر مربوط به كشاورزان و دامداران است كمتر بدهكاری وجود دارد. اصل در پرداخت مالياتهای اسلامی خوداظهاری فرد است و در چنين شرايطی عدهای انتظار دارند كه دولت با اجبار و تحكم ماليات اسلامی را از واجدين شرايط اخذ كند.
نويسنده كتاب «نگرشی علمی به هزينه و درآمد دولت اسلامی» همچنين افزود: دولت نمیتواند اين افراد را در زمينه پرداخت ماليات اسلامی اجبار كند. دولت با استناد به اسناد و مدارك، از افرادی كه حائز شرايط پرداخت ماليات متعارف هستند، ماليات اخذ میكند، اما راجع به وجوه شرعيه ممكن نيست چنين اجباری از جانب دولت صورت بگيرد. در شرايط فعلی مصلحت نيست دولت از حكم حكومتی در مورد ماليات اسلامی استفاده كند و دولت نمیتواند مانند اخذ ماليات متعارف، واجدين پرداخت ماليات اسلامی را اجبار كند.
وی اظهار كرد: ارائه حكم حكومتی بنا بر مصالحی است و بايد با واقعيتهای جامعه همگونی داشته باشد و چه بسا پيامدهای منفی اين اجبار بيشتر از پيامدهای مثبت احتمالی اجبار به پرداخت ماليات اسلامی باشد. برای پرداخت كامل ماليات اسلامی از جانب كليه واجدين شرايط پرداخت، بايد كار فرهنگی صورت بگيرد و اين پرداخت به صورت يك هنجار در بيايد و عدم پرداخت آن نيز يك ناهنجاری فرهنگی و اجتماعی از سوی جامعه تلقی شود.
حجت الاسلام آقانظری در پايان تصريح كرد: اين فرهنگ بايد مانند بیتوجهی به چراغ قرمز نهادينه شود و فرهنگسازی آن به عهده نهادهای آموزشی و فرهنگی جامعه مانند مدارس، حوزه و دانشگاهها و صدا و سيما است. بايد آنقدر روی اين مسئله و لزوم پرداخت وجوهات شرعيه از نظر شرعی و اجتماعی تأكيد شود تا فردی كه علیرغم تمكن مالی، اين وجوهات مثل خمس و زكات را نمیپردازد، منزوی و انگشتنما شود.
وی افزود: در حال حاضر با توجه به تغيير سبك زندگی مردم، مواردی كه خمس و زكات به آن تعلق میگيرد، نسبت به گذشته كاهش يافته و اين مسئله باعث كاهش مقدار مادی خمس و زكات نيز شده است. به طوری كه شايد بتوان گفت با كل خمس و زكات پرداختی مردم كشور، شايد نتوان حتی به طور كامل به مسائل يكی از استانهای كشور رسيدگی كرد. اين تغيير سبك زندگی بيشتر در كمشدن جمعيت روستايی كشور و افزايش تمايل به شهرنشينی نمود پيدا میكند كه در سالهای اخير شتاب بيشتری نيز گرفته است.
اين محقق و پژوهشگر اقتصاد اسلامی تصريح كرد: به لحاظ تغييراتی در شرايط توليد كاهش ميزان زكات اجتنابناپذير است. به طور مثال يكی از مواردی كه زكات به آن تعلق میگيرد، داشتن دام مثل گاو، گوسفند و شتر است، اما امروزه كه دامداری صنعتی نيز وجود دارد و روز به روز گسترش پيدا میكند، تأمين علوفه دام به وسيله خود دامدار است و دامها از دشت و بيابان چرا نمیكنند. در كشاورزی نيز وقتی كشت ديم كاهش يافته است و آبياری با آبهای زيرزمينی يا آبی كه از زير زمين استحصال شده است، صورت میگيرد، ميزان زكات از يك دهم به يك بيستم كاهش يافته است.
وی با بيان اينكه در شرايط اقتصادی فعلی، برای اكثريت مردم جامعه اضافه درآمدی وجود ندارد، گفت: خمس بر اضافه درآمد سال تعلق میگيرد و زمانی كه اضافه درآمدی ندارد، چطور میخواهد خمس پرداخت كند؟ چند درصد مردم جامعه در حال حاضر اضافه بر درآمد دارند؟ بر اين اساس، میتوان پيشبينی كرد كه درآمدی كه از خمس وجود داشت تا چه اندازه كاهش يافته است و شايد اين روند در آينده هم ادامه داشته باشد.
حجت الاسلام آقا نظری با بيان اينكه بیاخلاقی در پرداخت نيز يكی از دلايل كاهش مالياتهای اسلامی است، اظهار كرد: از طرفی ميزان بدهكاران خمس و زكات هم افزايش پيدا كرده است كه البته ميزان بدهكاران خمس بيشتر از بدهكاران زكات است. متأسفانه اقشار سطح بالا و پردرآمد جامعه نسبت به افرادی كه اضافه درآمد كمتری دارند، از لحاظ پرداخت خمس بدهكاری بيشتری دارند و اين دسته كسانی هستند كه اگر بتوانند در پرداخت ماليات متعارف به دولت نيز قصور میكنند و آن را نمیپردازند.
وی در ادامه بيان كرد: پرداخت خمس و زكات بسته به تعهد دينی افراد است و در طبقات پايينتر جامعه اين تعهد بيشتر ديده میشود. بر اين اساس در پرداخت زكات كه بيشتر مربوط به كشاورزان و دامداران است كمتر بدهكاری وجود دارد. اصل در پرداخت مالياتهای اسلامی خوداظهاری فرد است و در چنين شرايطی عدهای انتظار دارند كه دولت با اجبار و تحكم ماليات اسلامی را از واجدين شرايط اخذ كند.
نويسنده كتاب «نگرشی علمی به هزينه و درآمد دولت اسلامی» همچنين افزود: دولت نمیتواند اين افراد را در زمينه پرداخت ماليات اسلامی اجبار كند. دولت با استناد به اسناد و مدارك، از افرادی كه حائز شرايط پرداخت ماليات متعارف هستند، ماليات اخذ میكند، اما راجع به وجوه شرعيه ممكن نيست چنين اجباری از جانب دولت صورت بگيرد. در شرايط فعلی مصلحت نيست دولت از حكم حكومتی در مورد ماليات اسلامی استفاده كند و دولت نمیتواند مانند اخذ ماليات متعارف، واجدين پرداخت ماليات اسلامی را اجبار كند.
وی اظهار كرد: ارائه حكم حكومتی بنا بر مصالحی است و بايد با واقعيتهای جامعه همگونی داشته باشد و چه بسا پيامدهای منفی اين اجبار بيشتر از پيامدهای مثبت احتمالی اجبار به پرداخت ماليات اسلامی باشد. برای پرداخت كامل ماليات اسلامی از جانب كليه واجدين شرايط پرداخت، بايد كار فرهنگی صورت بگيرد و اين پرداخت به صورت يك هنجار در بيايد و عدم پرداخت آن نيز يك ناهنجاری فرهنگی و اجتماعی از سوی جامعه تلقی شود.
حجت الاسلام آقانظری در پايان تصريح كرد: اين فرهنگ بايد مانند بیتوجهی به چراغ قرمز نهادينه شود و فرهنگسازی آن به عهده نهادهای آموزشی و فرهنگی جامعه مانند مدارس، حوزه و دانشگاهها و صدا و سيما است. بايد آنقدر روی اين مسئله و لزوم پرداخت وجوهات شرعيه از نظر شرعی و اجتماعی تأكيد شود تا فردی كه علیرغم تمكن مالی، اين وجوهات مثل خمس و زكات را نمیپردازد، منزوی و انگشتنما شود.
