بانكداری اسلامی/78
«بانك اسلامی اردن»؛ الگويی موفق از بانكداری اسلامی
گروه اقتصاد: بانك اسلامی اردن به عنوان نمونهای كارآمد از مدل بانكداری اسلامی توانسته تا حد زيادی نسبت به برقراری قوانين شرعی و احكام اسلامی در نظام بانكی موفق عمل كه اين امر میتواند الگوی مناسبی برای تغيير رويكرد نظام بانكی ما و حركت در جهت بانكداری اسلامی باشد.
محمدجواد توكلی، عضو هيئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) و مدير مسئول دوفصلنامه علمی- تخصصی معرفت اقتصاد اسلامی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، به بررسی تطبيقی مدل بانكداری اسلامی در ايران با بانك اسلامی اردن پرداخت و گفت: مقايسه بانكداری اسلامی در كشورهای مختلف با بانكداری اسلامی در ايران میتواند كمك شايانی به رشد و توسعه مبانی بانكداری اسلامی در ايران نمايد.
وی افزود: بانك اسلامی اردن به عنوان يك نمونه مطلوب و نسبتا موفق در عرصه بانكداری اسلامی در كشور اردن از بين بيش از 19 بانك مختلف در اين كشور كه برپايه نظام ربوی اداره میشدند توانسته بود رتبه سوم را در زمينه جذب و تامين سرمايه به خود اختصاص دهد. در بررسی صورت گرفته در رابطه با رمز موفقيت بانك اسلامی اردن اين نكته مهم آشكار میشود كه عامل موفقيت اين بانك توجه به هدف اصلی و دليل واقعی تأسيس بانكداری اسلامی كه همان مشاركت در سود و زيان طرحها است باشد.
عضو هيئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) در ادامه بيان داشت: از ويژگیهای خاصی كه در بانك اسلامی اردن مشهود است و به نوعی در سيستم بانكداری اسلامی ما مغفول و مظلوم واقع شده است میتوان به عدم پرداخت سود قطعی به سپردهها ياد كرد و در بانك اسلامی اردن پرداخت سود به صورت مشاع است و در پايان سال با حسابرسی صورت گرفته اين سود به شكل دقيق و جزء به جزء به حساب سپردهگذاران واريز میشود. اين مدل از پرداخت سود همانطور كه عنوان شد از الزامات بانكداری اسلامی است كه در بسياری از بانكهای اسلامی مغفول مانده است.
كارشناس مسائل اقتصاد اسلامی تاكيد كرد: اين درحالی است كه سيستم بانكی ما عمدتا نرخ سود را به صورت علیالحساب پرداخت میكند و طبعا اين مدل از پرداخت عموما به ضرر سپردهگذار خواهد بود چراكه همين سودهای علیالحساب به نوعی سود قطعی هستند كه از پيش تعيين میشوند و چنانچه طرح يا فعاليت صورت گرفته بازدهی بيشتری از نرخ سود قطعی مورد تضمين بانك داشته باشد اضافه پرداختی صورت نمیپذيرد. اين شيوه در پرداخت سود دقيقا منطبق بر سيستم بانكداری متعارف يا همان بانكداری ربوی است.
توكلی در رابطه با ديگر ويژگیهای بانك اسلامی اردن به عنوان يك نمونه موفق اظهار كرد: تخصيص منابع به نسبتهای دقيق يكی ديگر از ويژگیهای بانكداری اسلامی است كه بانك اسلامی اردن توانسته به خوبی از اين مورد استفاده نمايد. به اين ترتيب كه در بحث تخصيص منابع به خصوص در عقود مشاركتی میبايست نسبتها به صورت دقيق تقسيم شود و برخلاف كشور ما علیرغم اينكه عقود بسته شده سود قطعی را مذموم قلمداد میكنند، عموما نرخهای سود تسهيلات به صورت قطعی محاسبه میشود. اين درحالی است كه در سيستم بانكداری اسلامی نرخ سود علیالخصوص در عقود مربوط به مشاركت و مضاربه بايد پس از اجرای كامل عمليات محاسبه شود اما در كشور ما عموم عقود مشاركتی جنبه مبادلهای پيدا كردهاند.
مدير مسئول دوفصلنامه علمی- تخصصی معرفت اقتصاد اسلامی سومين ويژگی بانك اسلامی اردن را وجود يك هيئت مشاوره شرعی در بانك عنوان كرد و افزود: اين هيئت مشاوره كه علاوه بر مشاوره نظارت بر سيستم بانك اسلامی اردن را نيز به عهده دارد در مسائل مستحدثه بانكی و شرعی اين هيئت نظر كارشناسی خود را ارائه میكند اما در سيستم بانكی ما اين چنين كميتهای وجود ندارد و شورای فقهی بانك مركزی هم بيشتر جنبه مشاورهای دارد تا اينكه از توان نظارتی و اعمال تغييرات در اين عرصه برخوردار باشد.
عضو هيئت مديره انجمن اقتصاد اسلامی حوزه علميه قم چهارمين ويژگی بارز بانك اسلامی اردن را به عنوان يك مدل اسلامی، عدم پذيرش قانون جريمههای تاخير در اين بانك دانست و در اين رابطه عنوان كرد: به هرحال جريمه تاخير از منظر مشهور علمای اسلامی مذموم و حرام تلقی شده و مشكل اصلی اينجاست كه سيستم بانكداری اسلامی ما نتوانسته تا كنون جايگزين مشخصی برای اين ابزار پيداكند تا افراد دارای صلاحيت دريافت تسهيلات كه به نوعی نيازمندان و اقعی دريافت تسهيلات هستند از مشتريان فاقد شرايط لازم تميز داده شوند. اما در بانك اسلامی اردن ابتكاری صورت داده شده كه اين معضل را تا حدودی حل كرده است. اين بانك صندوقی را تحت عنوان «صندوق بيمه تبادلی تسهيلات» تاسيس كرده و ساز و كار آن به اين شكل است كه دريافت كنندگان تسهيلات مبلغی را به نسبت وام دريافتی در اين صندوق قرار میدهند و تا اگر وام گيرندهای موفق به باز پرداخت تسهيلات نشد از محل اين صندوق كسری درآمد بانك تامين شود.
وی در رابطه با پنجمين و آخرين خصيصه بارز بانك اسلامی اردن نسبت به بانكداری اسلامی در ايران گفت: برخلاف قراردادهای بانكی سيستم بانكی ايران كه يك طرفه و به نفع بانك منعقد میشود، در اين حالت اينطور تفسير میشود كه تمام خيارات ساقط و مشتری بانك محلی برای شكايت و دادخواهی عليه بانك ندارد، اين درحالی است كه در مقابل اين نوع قراردادها، بانك اسلامی اردن از قراردادهای معقولتری برخوردار است.
وی درپايان خاطرنشان كرد: به نظر میرسد بانك اسلامی اردن به عنوان نمونهای كارآمد از مدل بانكداری اسلامی توانسته تا حد زيادی نسبت به برقراری قوانين شرعی و احكام اسلامی در نظام بانكی موفق عمل كند و با ارائه راهكارهای متنوع در بروز رسانی سيستم بانكی در چارچوب اسلامی از توفيقات مطلوبی برخوردار باشد و از اين رو توجه به ساز و كار اين بانك میتواند كمك شايانی به ارتقائ سيستم بانكداری اسلامی كشور بنمايد.
وی افزود: بانك اسلامی اردن به عنوان يك نمونه مطلوب و نسبتا موفق در عرصه بانكداری اسلامی در كشور اردن از بين بيش از 19 بانك مختلف در اين كشور كه برپايه نظام ربوی اداره میشدند توانسته بود رتبه سوم را در زمينه جذب و تامين سرمايه به خود اختصاص دهد. در بررسی صورت گرفته در رابطه با رمز موفقيت بانك اسلامی اردن اين نكته مهم آشكار میشود كه عامل موفقيت اين بانك توجه به هدف اصلی و دليل واقعی تأسيس بانكداری اسلامی كه همان مشاركت در سود و زيان طرحها است باشد.
عضو هيئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) در ادامه بيان داشت: از ويژگیهای خاصی كه در بانك اسلامی اردن مشهود است و به نوعی در سيستم بانكداری اسلامی ما مغفول و مظلوم واقع شده است میتوان به عدم پرداخت سود قطعی به سپردهها ياد كرد و در بانك اسلامی اردن پرداخت سود به صورت مشاع است و در پايان سال با حسابرسی صورت گرفته اين سود به شكل دقيق و جزء به جزء به حساب سپردهگذاران واريز میشود. اين مدل از پرداخت سود همانطور كه عنوان شد از الزامات بانكداری اسلامی است كه در بسياری از بانكهای اسلامی مغفول مانده است.
كارشناس مسائل اقتصاد اسلامی تاكيد كرد: اين درحالی است كه سيستم بانكی ما عمدتا نرخ سود را به صورت علیالحساب پرداخت میكند و طبعا اين مدل از پرداخت عموما به ضرر سپردهگذار خواهد بود چراكه همين سودهای علیالحساب به نوعی سود قطعی هستند كه از پيش تعيين میشوند و چنانچه طرح يا فعاليت صورت گرفته بازدهی بيشتری از نرخ سود قطعی مورد تضمين بانك داشته باشد اضافه پرداختی صورت نمیپذيرد. اين شيوه در پرداخت سود دقيقا منطبق بر سيستم بانكداری متعارف يا همان بانكداری ربوی است.
توكلی در رابطه با ديگر ويژگیهای بانك اسلامی اردن به عنوان يك نمونه موفق اظهار كرد: تخصيص منابع به نسبتهای دقيق يكی ديگر از ويژگیهای بانكداری اسلامی است كه بانك اسلامی اردن توانسته به خوبی از اين مورد استفاده نمايد. به اين ترتيب كه در بحث تخصيص منابع به خصوص در عقود مشاركتی میبايست نسبتها به صورت دقيق تقسيم شود و برخلاف كشور ما علیرغم اينكه عقود بسته شده سود قطعی را مذموم قلمداد میكنند، عموما نرخهای سود تسهيلات به صورت قطعی محاسبه میشود. اين درحالی است كه در سيستم بانكداری اسلامی نرخ سود علیالخصوص در عقود مربوط به مشاركت و مضاربه بايد پس از اجرای كامل عمليات محاسبه شود اما در كشور ما عموم عقود مشاركتی جنبه مبادلهای پيدا كردهاند.
مدير مسئول دوفصلنامه علمی- تخصصی معرفت اقتصاد اسلامی سومين ويژگی بانك اسلامی اردن را وجود يك هيئت مشاوره شرعی در بانك عنوان كرد و افزود: اين هيئت مشاوره كه علاوه بر مشاوره نظارت بر سيستم بانك اسلامی اردن را نيز به عهده دارد در مسائل مستحدثه بانكی و شرعی اين هيئت نظر كارشناسی خود را ارائه میكند اما در سيستم بانكی ما اين چنين كميتهای وجود ندارد و شورای فقهی بانك مركزی هم بيشتر جنبه مشاورهای دارد تا اينكه از توان نظارتی و اعمال تغييرات در اين عرصه برخوردار باشد.
عضو هيئت مديره انجمن اقتصاد اسلامی حوزه علميه قم چهارمين ويژگی بارز بانك اسلامی اردن را به عنوان يك مدل اسلامی، عدم پذيرش قانون جريمههای تاخير در اين بانك دانست و در اين رابطه عنوان كرد: به هرحال جريمه تاخير از منظر مشهور علمای اسلامی مذموم و حرام تلقی شده و مشكل اصلی اينجاست كه سيستم بانكداری اسلامی ما نتوانسته تا كنون جايگزين مشخصی برای اين ابزار پيداكند تا افراد دارای صلاحيت دريافت تسهيلات كه به نوعی نيازمندان و اقعی دريافت تسهيلات هستند از مشتريان فاقد شرايط لازم تميز داده شوند. اما در بانك اسلامی اردن ابتكاری صورت داده شده كه اين معضل را تا حدودی حل كرده است. اين بانك صندوقی را تحت عنوان «صندوق بيمه تبادلی تسهيلات» تاسيس كرده و ساز و كار آن به اين شكل است كه دريافت كنندگان تسهيلات مبلغی را به نسبت وام دريافتی در اين صندوق قرار میدهند و تا اگر وام گيرندهای موفق به باز پرداخت تسهيلات نشد از محل اين صندوق كسری درآمد بانك تامين شود.
وی در رابطه با پنجمين و آخرين خصيصه بارز بانك اسلامی اردن نسبت به بانكداری اسلامی در ايران گفت: برخلاف قراردادهای بانكی سيستم بانكی ايران كه يك طرفه و به نفع بانك منعقد میشود، در اين حالت اينطور تفسير میشود كه تمام خيارات ساقط و مشتری بانك محلی برای شكايت و دادخواهی عليه بانك ندارد، اين درحالی است كه در مقابل اين نوع قراردادها، بانك اسلامی اردن از قراردادهای معقولتری برخوردار است.
وی درپايان خاطرنشان كرد: به نظر میرسد بانك اسلامی اردن به عنوان نمونهای كارآمد از مدل بانكداری اسلامی توانسته تا حد زيادی نسبت به برقراری قوانين شرعی و احكام اسلامی در نظام بانكی موفق عمل كند و با ارائه راهكارهای متنوع در بروز رسانی سيستم بانكی در چارچوب اسلامی از توفيقات مطلوبی برخوردار باشد و از اين رو توجه به ساز و كار اين بانك میتواند كمك شايانی به ارتقائ سيستم بانكداری اسلامی كشور بنمايد.
