شبهای رمضان؛ شبهايی ويژه با آدابی خاص و تركيبی آشناست؛ افطاریهای دستهجمعی، ميهمانی، سريالهای تلويزيون و ... در اين شبها تفاوتها را حس میكنی؛ سينماهايی كه تا سحر اكران دارند، نمايشهايی كه بعد از افطار اجرا میشوند، پاركهای مملو از جمعيت، قدمزدنها و ورزشكردنها. اين موارد همگی نشان از اين دارد كه مردم در اين شبها فضايی تازه و متفاوت را تجربه میكنند و برای خود رقم میزنند.
رمضان از افطار شكلی ديگر دارد؛ نوعی زندگی جمعی شاد كه فارغ از تفاوتهای فرهنگی و طبقاتی، مردم را به خيابانها و فضاهای مربوط به سرگرمی كه ذاتًا جايگاهی فرهنگی است، میكشاند.
شبهای ماه رمضان كه گويی در آنها حيات تازه شروع میشود، در قالب دور هم جمعشدنهای طولانی آدمها در شبهای بيدار و خوش است كه جامعه دوباره دور هم بودن را فارغ از مشغوليتها و عصبيتهای روزمره پيدا میكند، درست همانگونه كه خانوادهها دوباره يكديگر را پيدا میكنند و فاميل دوباره در مهمانیهای افطاری ديدارها را تازه میكنند.
به هرحال اين سنتهايی است كه در عصر مدرنيته و روزگار ماشينیشدن انسان، فرصتهای خوبی در اختيار مردم قرار میدهد؛ اما در اين سالها يك فرصت ديگر در اختيار مردم تهران و اطراف آن قرار گرفته است، آنهم برپايی نمايشگاه بينالمللی قرآن كريم در طول ماه مبارك رمضان؛ ماه قرآن است.
طولانیترين نمايشگاه كشور، بزرگترين نمايشگاه قرآنی جهان اسلام، باشكوهترين نمايشگاه، ويترين فعاليتهای قرآنی و ... اينها همه عناوين و صفتهايی است كه برای نمايشگاه بينالمللی قرآن كريم ذكر میشود؛ نمايشگاهی كه در حال حاضر بيستويكمين دوره خود را با شعار «قرآن و سبك زندگی اسلامی» در حال سپری كردن است.
اين نمايشگاه در طول ساليان برگزاری همواره فرصتی مغتنم برای علاقهمندان به اين كتاب الهی و همچنين ظرفيتی برای ارائه دستاوردهای مختلف جمهوری اسلامی در حوزههای مختلف از جمله هنرهای قرآنی بوده است، البته نبايد از بخش بينالملل آن و حضور شركتكنندگان از ساير كشورها نيز غافل شد.
اما همه اين مقدمه نسبتاً طولانی ذكر شد تا به اينجا برسيم كه در طول اين سالها اگر گذارتان به نمايشگاه قرآن افتاده باشد و در لحظههای افطار در اين مكان معنوی حضور داشته باشيد، صحنههای جذاب و زيبايی از حضور خانوادهها در كنار هم و صرف افطاری مشاهده كردهايد؛ خانوادههايی كه از مناطق مختلف تهران در نمايشگاه حضور يافتهاند و اين مكان معنوی را برای سپری كردن شبهای ماه مبارك رمضان انتخاب كردهاند.
با هركدام از اين خانوادهها كه همصحبت شوی و بپرسی كه چرا از بين اين همه مكانهای تفريحی، مصلای امام خمينی(ره) را برای گذران لحظههای خود انتخاب كردهايد، پاسخی مشابه میدهند؛ ماه قرآن، نمايشگاه قرآن، چه فضايی بهتر از اينجا.
لحظه افطار است و در گوشهای از حيات ياس مصلی خانواده سه نفره «نصرتی» بساط افطار را چيدهاند؛ سارا دخترشان ـ كه به قول معروف خيلی هم امروزی است ـ انگار روزه كلهگنجشكی گرفته و هنوز صدای اذان بلند نشده بستههای افطاری را باز كرده. پدر خانواده میگويد از يكی از جنوبیترين نقطههای شهر؛ خزانه، به اينجا آمده است و دو ساعتی از نمايشگاه بازديد داشته است. میگويد سال دوم است كه در شبهای ماه مبارك افطار را ميهمان نمايشگاه است و از انتخاب خود خوشحال است و تصميم دارد در شبهای آينده هم و در سالهای آتی نيز اين كار را انجام دهد.
در حيات روبرور صحن اصلی خانواده «صنم» را میبينيم؛ خانوادهای 4 نفره؛ دو پسر خانواده مشغول بازيگوشی هستند، ساكن تهرانپارس هستند و بساط شام نيز همراه دارند؛ مسعود پسر بزرگتر شيطنت بيشتری دارد. پدر خانواده تأكيد میكند كه از انتخاب اين مكان بسيار خوشحال است و افطار در اين فضای معنوی حس خوبی به او داده است؛ او ضمن اينكه از همشهريان خود میخواهد حضور در نمايشگاه را در برنامه اين شبهای خود قرار دهند، تأكيد میكند باز هم خواهند آمد.
البته از سوی مسئولان نمايشگاه برای افطاری تمهيداتی ديده شده است؛ شهاب فرهانی، مدير پشتيبانی بيست و يكمين نمايشگاه بينالمللی قرآن در گفتوگويی كه با ما داشت تأكيد كرد كه بضاعت ما در تكريم ميهمانان نمايشگاه كم است ولی سعی كردهايم در حد بضاعت خود، آنها را تكريم كنيم.
به گفته وی توزيع بستههای افطاری در نمايشگاه از 4 هزار عدد شروع شده و امروز به 10 الی 11 هزار رسيده است؛ وی در اين باره میگويد: در روزهای نخست نمايشگاه دو هزار بسته افطاری بين پرسنل و غرفهداران و دو هزار بسته نيز بين بازديدكنندگان توزيع میشد ولی در اين شبها با توجه به افزايش تعداد مخاطبان تنها چيزی حدود شش هزار بسته بين بازديدكنندگان توزيع میشود.
فرهانی با بيان اينكه 600 الی 700 بسته افطاری ويژه نمازگزاران توزيع میشود، میافزايد: چيزی حدود دو الی سه هزار بسته افطاری در قالب سفرههايی كه تدارك ديده شده، توزيع میشود.
به گفته فرهانی روزانه چيزی بالغ بر 12 هزار ليوان چای بين بازديدكنندگان توزيع میشود كه پيشبينی میشود اين عدد در شبهای احياء به 16 هزار برسد؛ چرا كه توزيع چای تا 12 شب انجام میشود. وی همچنين با يادآوری اين نكته كه توزيع اين بستهها را 35 نفر از نيروهای پشتيبانی با همكاری نيروهای خدماتی انجام میدهند، تصريح میكند: البته اين بستهها همانطور كه گفته شد در حد بضاعت ماست و شامل نان، خرما، پنير، عسل و گردوست.
مسئول پشتيبانی نمايشگاه با اشاره به مشكلاتی كه به واسطه سفرههای افطاری برای تردد مخاطبان و بخشهايی مثل عفاف و حجاب ايجاد میشود و با انتقاد از برخی بخشهای مصلای امام خمينی(ره)، میگويد: اگر اين امكان در سالهای آينده فراهم شود كه صحن اصلی مصلی در اختيار ما قرار گيرد، میتوانيم به صورت متمركز سفرههای افطاری را تدارك ببينيم.
اگر نگاهی به آمار بازديدكنندگان نمايشگاه قرآن داشته باشيم، متوجه سير صعودی حضور مخاطبان میشويم به طوری كه در سال گذشته بنابر گفته حجتالاسلام حميد محمدی، معاون قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئيس نمايشگاه جمعيتی بالغ بر دو ميليون نفر از نمايشگاه بازديد كردهاند و به طور حتم اين آمار در سال جاری فراتر از اين عدد خواهد بود.
اين آمار جالب، يادآور میشود كه نمايشگاه بينالمللی قرآن كريم، كم كم به محلی مناسب برای گذران ساعتهای قبل و بعد بخشی از مردم روزهدار تبديل شده و اين روند همچنان ادامه دارد؛ نام قرآن و ماه قرآن، دلهای بسياری را روانه اين مكان مقدس كرده است.
قديمیها میگويند: «دنيا را چه ديدهای...» آری دنيا را چه ديدهای، شايد با اين روند در سالهای آينده بازديد از نمايشگاه بينالمللی قرآن كريم و صرف افطاری در اين مكان مقدس، به سنتی بين خانوادههای تهرانی و حتی شهرهای اقماری تبديل شد.