ترجمههای قرآن بايد از نظر ساختار، زبان و درونمايه متفاوت باشند
گروه ادب: پژوهشگر قرآنی كشورمان با اشاره به ترجمههای متعددی كه از قرآن انجام شده است، اظهار كرد: ترجمه قرآن هم از نظر زبان و ساختار بايد متفاوت باشد و هم به لحاظ درونمايهها و جانمايههايی كه مترجم مفسرانهانديش توانسته است برای فهم اين متن قالبگيری كند.
حجتالاسلام والمسلمين محمدعلی مهدویراد، پژوهشگر قرآنی كشورمان، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) با اشاره به ضرورت تعدد ترجمههای قرآن گفت: از يك سو با اين موضوع مخالف و از سوی ديگر موافقم؛ از اين نظر كه، تعدد ترجمههايی كه يا تقريباً رونويسی است يا اگر خيلی حسن ظن داشته باشيم، ويژگیهای مهم و برجستگیهای شايستهای كه آن را يك ترجمه متفاوت جلوه دهد ندارد كه اين گونه ترجمهها اگر نباشند بهتر است.
وی افزود: ترجمه بايد دارای خصوصيات، مؤلفهها و مشخصههايی باشد كه اين خصوصيات در قالب نثر ادبی، فهم محتوايی و ساختار بيانی میگنجد؛ نكته دوم اينكه يك موضوع بنيادی وجود دارد كه بين فاضلان و عالمان در اين زمينه يك سؤال جدی مطرح است و آن اينكه آيا ترجمه كاری مستقل و جدای از تفسير است يا همان تفسير است؛ البته با چارچوبها و محدوديتهای خاص خود.
حجتالاسلام مهدویراد ادامه داد: اين بحث زمانی كه ترجمه در كشور به اوج خود رسيده بود، مورد مناقشه و بحث قرار گرفت و جلساتی هم برای آن برگزار شد كه در يك جلسه با حضور مجتبوی، آذرنوش و مرحوم علی حجتیكرمانی، اين موضوع به تفصيل بحث شد.
وی با اشاره به مفهوم ترجمه اظهار كرد: مترجم مفسرانه میفهمد و مترجمانه مینويسد؛ يعنی عملاً مترجم مفسر است و در فضای فهم، متن مقدمات و ضرورتها و لوازم، متن را میفهمد و در نهايت به هنگام عرضه و نگارش، آن را در كوتاهترين قالبهای ممكن عرضه میكند؛ اگر اين نكته پذيرفتنی باشد، با ترجمههای متعدد با همين زاويه موافق هستم.
حجتالاسلام مهدویراد ادامه داد: اگر بنا بر اين باشد كه مترجم مفسرانه بفهمد و مترجمانه بنويسد، اولين نكته اين است كه در حد يك مفسر فهم قرآنی داشته باشد و دارای همه مقدمات فهم قرآن باشد؛ طبيعی است كه اگر اين گونه باشد، هر مترجمی، نگاهی خاص خواهد داشت، به ويژه آياتی كه بيشترين ژرفا را دارد. مترجم بر اساس مقدماتی كه برای فهم آيه دارد، آيه را دگرگون میفهمد و ترجمهاش با ترجمههای ديگر متفاوت میشود.
وی با اشاره به حساسيت كار مترجم قرآن بيان كرد: اينكه مترجم، مترجمانه بنويسد، موضوع را حساستر میكند؛ يعنی از نظر ادب، مقصد كه زبان فارسی است، آنقدر بايد در فضای فارسینويسی فاخرنويس، سختنويس و استوارنويس باشد كه بتواند آن فهم مفسرانه را در اين قالب مترجمانه كه خيلی قالب كوتاهی است بريزد. بر اين اساس میفهميم كه هم ترجمه به لحاظ زبان و ساختار بايد متفاوت باشد و هم به لحاظ درونمايهها و جانمايههايی كه اين مترجم مفسرانهانديش توانسته است برای فهم اين متن قالبگيری كند.
حجتالاسلام مهدویراد افزود: در صورتی كه ترجمه با اين شرايط انجام شود، ترجمهای صورت خواهد گرفت كه هر مفسری نگاه خاص خود را دارد و ترجمه و تفسيرش رنگ و بوی ديگری خواهد داشت.
وی با اشاره به فرمايش امام باقر(ع) درباره حقيقت و ويژگی قرآن گفت: نكته ديگر اين است كه ما در روايات فراوان داريم كه قرآن حقيقتی جاری و ساری است كه در گذرگاه زمان و همراه با جريانهای زمان است. از حضرت باقر(ع) سؤال كردند كه قرآن چرا تا اين اندازه نو به نو، تازه به تازه، چشمنواز و دلپذير است. امام فرمودند: برای اينكه قرآن برای نسلی، غيرنسلی و زمانی، غيرزمانی نازل نشده است؛ يعنی ويژه يك نسل و زمان نيست.
حجتالاسلام مهدویراد با اشاره به به تفسير علامه طباطبايی(ره) از آيه «اِنّ القُرآن یَجری مَجری الشَمس و القَمَر» درباره واژه «جری» تصريح كرد: همچنان كه آفتاب و ماه میروند و میآيند و روزها و شبها شكل میگيرد و رقم میخورد، مفاهيم و آموزههای قرآنی هم به همين سان در گذرگاه زمان میآيند و میروند و نتيجه اين میشود كه اين متن برای هدايت انسان «الی يوم القيامه» است. قرآن با توجه به جاریها، گردونهها، نكتهها و حادثهها، تفسير تازهای خواهد داشت كه به اعتقاد علامه طباطبايی(ره) هر 10 سال بايد برای قرآن تفسير تازهای نوشت؛ چرا كه مفسر در دوره همعصر خود، فهم خاصی از اين كتاب آسمانی دارد و ترجمه هم براساس اين فهم خاص نوشته میشود و كار جديدی خواهد شد.
وی افزود: ترجمه بايد دارای خصوصيات، مؤلفهها و مشخصههايی باشد كه اين خصوصيات در قالب نثر ادبی، فهم محتوايی و ساختار بيانی میگنجد؛ نكته دوم اينكه يك موضوع بنيادی وجود دارد كه بين فاضلان و عالمان در اين زمينه يك سؤال جدی مطرح است و آن اينكه آيا ترجمه كاری مستقل و جدای از تفسير است يا همان تفسير است؛ البته با چارچوبها و محدوديتهای خاص خود.
حجتالاسلام مهدویراد ادامه داد: اين بحث زمانی كه ترجمه در كشور به اوج خود رسيده بود، مورد مناقشه و بحث قرار گرفت و جلساتی هم برای آن برگزار شد كه در يك جلسه با حضور مجتبوی، آذرنوش و مرحوم علی حجتیكرمانی، اين موضوع به تفصيل بحث شد.
وی با اشاره به مفهوم ترجمه اظهار كرد: مترجم مفسرانه میفهمد و مترجمانه مینويسد؛ يعنی عملاً مترجم مفسر است و در فضای فهم، متن مقدمات و ضرورتها و لوازم، متن را میفهمد و در نهايت به هنگام عرضه و نگارش، آن را در كوتاهترين قالبهای ممكن عرضه میكند؛ اگر اين نكته پذيرفتنی باشد، با ترجمههای متعدد با همين زاويه موافق هستم.
حجتالاسلام مهدویراد ادامه داد: اگر بنا بر اين باشد كه مترجم مفسرانه بفهمد و مترجمانه بنويسد، اولين نكته اين است كه در حد يك مفسر فهم قرآنی داشته باشد و دارای همه مقدمات فهم قرآن باشد؛ طبيعی است كه اگر اين گونه باشد، هر مترجمی، نگاهی خاص خواهد داشت، به ويژه آياتی كه بيشترين ژرفا را دارد. مترجم بر اساس مقدماتی كه برای فهم آيه دارد، آيه را دگرگون میفهمد و ترجمهاش با ترجمههای ديگر متفاوت میشود.
وی با اشاره به حساسيت كار مترجم قرآن بيان كرد: اينكه مترجم، مترجمانه بنويسد، موضوع را حساستر میكند؛ يعنی از نظر ادب، مقصد كه زبان فارسی است، آنقدر بايد در فضای فارسینويسی فاخرنويس، سختنويس و استوارنويس باشد كه بتواند آن فهم مفسرانه را در اين قالب مترجمانه كه خيلی قالب كوتاهی است بريزد. بر اين اساس میفهميم كه هم ترجمه به لحاظ زبان و ساختار بايد متفاوت باشد و هم به لحاظ درونمايهها و جانمايههايی كه اين مترجم مفسرانهانديش توانسته است برای فهم اين متن قالبگيری كند.
حجتالاسلام مهدویراد افزود: در صورتی كه ترجمه با اين شرايط انجام شود، ترجمهای صورت خواهد گرفت كه هر مفسری نگاه خاص خود را دارد و ترجمه و تفسيرش رنگ و بوی ديگری خواهد داشت.
وی با اشاره به فرمايش امام باقر(ع) درباره حقيقت و ويژگی قرآن گفت: نكته ديگر اين است كه ما در روايات فراوان داريم كه قرآن حقيقتی جاری و ساری است كه در گذرگاه زمان و همراه با جريانهای زمان است. از حضرت باقر(ع) سؤال كردند كه قرآن چرا تا اين اندازه نو به نو، تازه به تازه، چشمنواز و دلپذير است. امام فرمودند: برای اينكه قرآن برای نسلی، غيرنسلی و زمانی، غيرزمانی نازل نشده است؛ يعنی ويژه يك نسل و زمان نيست.
حجتالاسلام مهدویراد با اشاره به به تفسير علامه طباطبايی(ره) از آيه «اِنّ القُرآن یَجری مَجری الشَمس و القَمَر» درباره واژه «جری» تصريح كرد: همچنان كه آفتاب و ماه میروند و میآيند و روزها و شبها شكل میگيرد و رقم میخورد، مفاهيم و آموزههای قرآنی هم به همين سان در گذرگاه زمان میآيند و میروند و نتيجه اين میشود كه اين متن برای هدايت انسان «الی يوم القيامه» است. قرآن با توجه به جاریها، گردونهها، نكتهها و حادثهها، تفسير تازهای خواهد داشت كه به اعتقاد علامه طباطبايی(ره) هر 10 سال بايد برای قرآن تفسير تازهای نوشت؛ چرا كه مفسر در دوره همعصر خود، فهم خاصی از اين كتاب آسمانی دارد و ترجمه هم براساس اين فهم خاص نوشته میشود و كار جديدی خواهد شد.
