راهكارهای احيای فرهنگ ماه رمضان/ (14)
آئينهای ويژه شبهای احيا در كاشمر/ قنبرخواني؛ جذابترين برنامه در اين شبها
گروه اجتماعي: يك پژوهشگر فرهنگ بومی در كاشمر گفت: در روز نوزدهم معمولاً در روستاها تعزيهخوانی با موضوع حضرت علی(ع) و در روز بيست و يكم تعزيهخوانی شهادت آن حضرت برگزار میشود، در اين تعزيه مراسم قنبرخوانی كه يكی از آواهای آيينی رمضان در كاشمر است از زبان قنبر خادم حضرت علی(ع) خوانده میشود.
به گزارش خبرگزاري بينالمللي قرآن(ايكنا) شعبه خراسان رضوي، شبهای قدر اوج معنويت رمضان است، شبهايی است كه زندگی مومنان در آن سراسر رنگ خدا میگيرد، پهنهای است كه روزهدار، بر آن میايستد و بر همه ماسوای حق پشت میكند و در خلوت پر راز شب با عبوديت محض در پيشگاه خدا همه چيز و حتی خود را به فراموشی میسپارد، از هر چه زمينی است میبرد و با آسمان پيوند میخورد، مجرد میشود و به عبادت خدای يكتا میايستد، پرده اسباب و قوانين و نواميس جهان به يكسو میرود و مومن تنها خدا را میبيند كه كارگزار همه هستی است و با گوش جان كلام خدا را میشنود و با دل در میيابد كه كائنات چون گويی با چوگان امر الهی متحركند و اين امر او و اراده اوست كه سيطره خويش را بر همه چيز گسترانده است.
شب قدر ميعاد انسان با خداست، شب رنگ باختن جسم و حكومت روح است، شب حقارت ماده و عظمت معناست، شب تجلی معنويت دين و آسمانی شدن زمين است، شب همگامی سراسر وجود مومن با ژرفای فطرت الهی است.
كاشمر نيز همچون ساير نقاط كشورمان در شبهای قدر كه مردم به اين شبها، « شبهای احيا» میگويند، حال و هوای ديگری دارد، شبهايی كه مردم شهر دارالمؤمنين بيدارند و شب زندهداری میكنند از اين رو با آداب و رسوم و آئين خاصی مراسم احيا را انجام میدهند.
در اين زمينه محمد كريمي فروتقه، يك پژوهشگر فرهنگ بومی در كاشمر با بيان اينكه در اين شبها معمولاً در سفرههای افطاری كه در خانهها، منازل و مساجد برپا میشود خرما و نان جو وجود دارد تا با تأسی از اميرالمؤمنين غذايی ساده و بی ريا صرف شود، گفت: اغلب بانوان در شبهاي ماه رمضان به ويژه در شب نوزدهم، بيست و يكم و بيست و سوم ماه رمضان در منازل آش میپزند و در بين همسايهها و افراد بیبضاعت توزيع میكنند تا همگان در اين شبها افطار غذايی داشته باشند.
كريمی با اشاره به اينكه در اين شبها مردم قبل از غروب آفتاب غسل شب قدر را انجام میدهند و با توجه به ايام شهادت اميرمؤمنان(ع) سياهپوشند، اظهار كرد: مردم جهت شركت در مراسم ويژه اين ايام به مساجد، تكايا و امامزادهها رفته و همه با هم به قرائت دعای جوشن كبير میپردازند و سپس يك روحانی روی منبر رفته و علاوه بر بيان مسائل و احكام شرعی به بيان رشادتها و فضائل اميرالمؤمنين(ع) پرداخته و سپس آئين قرآن به سر انجام میشود.
وی خاطرنشان كرد: مردم كاشمر قدر شبهای قدر و فضيلت آن را میدانند و اغلب از فرصت توبه و استغفار در اين ايام نهايت استفاده را میكنند و از خداوند آينده ای توأم با موفقيت و معنويت را آرزو میكنند.
كريمی به برپايی مراسم تعزيهخوانی در شهر و روستاهای كاشمر در ايام شهادت حضرت علی(ع) اشاره كرد و گفت: در روز نوزدهم معمولاً در روستاها تعزيهخوانی با موضوع حضرت علی(ع) و در روز بيست و يكم هم در شهر كاشمر و هم در روستاها تعزيهخوانی شهادت آن حضرت برگزار میشود، در اين تعزيه مراسم قنبرخوانی كه يكی از آواهای آيينی ماه مبارك رمضان در كاشمر است با اشعاری مذهبی در بيان ويژگیهای امام اول شيعيان از زبان قنبر خادم حضرت علی(ع) خوانده میشود.
اين پژوهشگر فرهنگ بومی در كاشمر تصريح كرد: از شب ضربت خوردن حضرت علی(ع) تا پايان شب بيست و سوم لحن مناجاتها و شب خوانیها تغيير میكند و به سمت واقعه شهادت حضرت علی(ع) سوق میيابد كه در برخی روستاها از آن به عنوان مقتلخوانی نام برده میشود.
وي بيان كرد: در راز و نياز به درگاه الهی كه در شبهای احيا توسط مؤذنها و افراد خوش صدا در مساجد كاشمر انجام میگيرد، از آواهای آيينی ايرانی به ويژه در مايه حجاز كه يكی از بهترين مايههای مناجات به شمار ميرود، استفاده میشود.
كريمي اظهار كرد: مردم در شبهای احيا اغلب تا نزديك اذان صبح در مساجد و تكايا حضور دارند و ضمن خواندن نمازهای مستحبی و قرائت قرآن مجيد به راز و نياز پرداخته و اعمال ويژه اين شبها را انجام میدهند.
وی با بيان اينكه در كاشمر در روز بيست و يكم رمضان مراسم ويژهای برگزار میشود، ابراز كرد: پس از آن كه جمعيت انبوهی برای قرائت نماز ظهر و عصر در مسجد جامع حضور میيابند، جمعيت چشمگيری در حسينيه حيدری تجمع كرده و در قالب چند دسته عزاداری از محل حسينيه حيدری به سمت مسجد جامع حركت كرده و در مسجد جامع مورد استقبال نمازگزاران و مسئولان شهر در مسجد جامع قرار میگيرند، پس از ورود آنان به مسجد، برنامهها در اختيار مداحان و عزاداران هيئت حيدری قرار میگيرد و اين عزاداران با سوز و گداز خاصی به عزاداری برای امام اولشان میپردازند.
كريمی يكی از جذابترين برنامهها در مسجد جامع را برپايی مراسم تعزيه با عنوان «قنبرخوانی» عنوان كرد و ادامه داد: پس از اتمام مراسم عزاداری و سينهزنی عزاداران، تعزيه آغاز میشود و فردی در نقش قنبر و فردی در نقش اميرالمؤمنين(ع) به اجرای حركات تعزيه می پردازند و قنبر از ابتدای حركت به سمت خانه امام علی(ع)، اشعاری در مدح و منقبت سيدالاوصيا میخواند و حاضران با ذكر صلوات و تكرار برخی ابيات، او را همراهی میكنند و نهايتاً با رسيدن به در خانه حضرت علی(ع) با حالتی ويژه به ديدار و ملاقات امام كه پس از ضربت خوردن در بستر بيماری افتاده میشتابد كه اين بخش برنامه همراه با آه و ناله بوده و بسيار حزن انگيز است.
وی با بيان اينكه در شب بيست و سوم ماه رمضان نيز مراسم احيا و عزاداری در اماكن مذهبی برپاست، يادآور شد: اغلب در اين مراسم به صورت نمادين مجلس ختمی برای حضرت علی(ع) گرفته میشود بدين ترتيب كه حين عزاداری و سينهزنی عزاداران يكی از قاريان قرآن سوره مباركه الرحمن را قرائت میكند.
شب قدر ميعاد انسان با خداست، شب رنگ باختن جسم و حكومت روح است، شب حقارت ماده و عظمت معناست، شب تجلی معنويت دين و آسمانی شدن زمين است، شب همگامی سراسر وجود مومن با ژرفای فطرت الهی است.
كاشمر نيز همچون ساير نقاط كشورمان در شبهای قدر كه مردم به اين شبها، « شبهای احيا» میگويند، حال و هوای ديگری دارد، شبهايی كه مردم شهر دارالمؤمنين بيدارند و شب زندهداری میكنند از اين رو با آداب و رسوم و آئين خاصی مراسم احيا را انجام میدهند.
در اين زمينه محمد كريمي فروتقه، يك پژوهشگر فرهنگ بومی در كاشمر با بيان اينكه در اين شبها معمولاً در سفرههای افطاری كه در خانهها، منازل و مساجد برپا میشود خرما و نان جو وجود دارد تا با تأسی از اميرالمؤمنين غذايی ساده و بی ريا صرف شود، گفت: اغلب بانوان در شبهاي ماه رمضان به ويژه در شب نوزدهم، بيست و يكم و بيست و سوم ماه رمضان در منازل آش میپزند و در بين همسايهها و افراد بیبضاعت توزيع میكنند تا همگان در اين شبها افطار غذايی داشته باشند.
كريمی با اشاره به اينكه در اين شبها مردم قبل از غروب آفتاب غسل شب قدر را انجام میدهند و با توجه به ايام شهادت اميرمؤمنان(ع) سياهپوشند، اظهار كرد: مردم جهت شركت در مراسم ويژه اين ايام به مساجد، تكايا و امامزادهها رفته و همه با هم به قرائت دعای جوشن كبير میپردازند و سپس يك روحانی روی منبر رفته و علاوه بر بيان مسائل و احكام شرعی به بيان رشادتها و فضائل اميرالمؤمنين(ع) پرداخته و سپس آئين قرآن به سر انجام میشود.
وی خاطرنشان كرد: مردم كاشمر قدر شبهای قدر و فضيلت آن را میدانند و اغلب از فرصت توبه و استغفار در اين ايام نهايت استفاده را میكنند و از خداوند آينده ای توأم با موفقيت و معنويت را آرزو میكنند.
كريمی به برپايی مراسم تعزيهخوانی در شهر و روستاهای كاشمر در ايام شهادت حضرت علی(ع) اشاره كرد و گفت: در روز نوزدهم معمولاً در روستاها تعزيهخوانی با موضوع حضرت علی(ع) و در روز بيست و يكم هم در شهر كاشمر و هم در روستاها تعزيهخوانی شهادت آن حضرت برگزار میشود، در اين تعزيه مراسم قنبرخوانی كه يكی از آواهای آيينی ماه مبارك رمضان در كاشمر است با اشعاری مذهبی در بيان ويژگیهای امام اول شيعيان از زبان قنبر خادم حضرت علی(ع) خوانده میشود.
اين پژوهشگر فرهنگ بومی در كاشمر تصريح كرد: از شب ضربت خوردن حضرت علی(ع) تا پايان شب بيست و سوم لحن مناجاتها و شب خوانیها تغيير میكند و به سمت واقعه شهادت حضرت علی(ع) سوق میيابد كه در برخی روستاها از آن به عنوان مقتلخوانی نام برده میشود.
وي بيان كرد: در راز و نياز به درگاه الهی كه در شبهای احيا توسط مؤذنها و افراد خوش صدا در مساجد كاشمر انجام میگيرد، از آواهای آيينی ايرانی به ويژه در مايه حجاز كه يكی از بهترين مايههای مناجات به شمار ميرود، استفاده میشود.
كريمي اظهار كرد: مردم در شبهای احيا اغلب تا نزديك اذان صبح در مساجد و تكايا حضور دارند و ضمن خواندن نمازهای مستحبی و قرائت قرآن مجيد به راز و نياز پرداخته و اعمال ويژه اين شبها را انجام میدهند.
وی با بيان اينكه در كاشمر در روز بيست و يكم رمضان مراسم ويژهای برگزار میشود، ابراز كرد: پس از آن كه جمعيت انبوهی برای قرائت نماز ظهر و عصر در مسجد جامع حضور میيابند، جمعيت چشمگيری در حسينيه حيدری تجمع كرده و در قالب چند دسته عزاداری از محل حسينيه حيدری به سمت مسجد جامع حركت كرده و در مسجد جامع مورد استقبال نمازگزاران و مسئولان شهر در مسجد جامع قرار میگيرند، پس از ورود آنان به مسجد، برنامهها در اختيار مداحان و عزاداران هيئت حيدری قرار میگيرد و اين عزاداران با سوز و گداز خاصی به عزاداری برای امام اولشان میپردازند.
كريمی يكی از جذابترين برنامهها در مسجد جامع را برپايی مراسم تعزيه با عنوان «قنبرخوانی» عنوان كرد و ادامه داد: پس از اتمام مراسم عزاداری و سينهزنی عزاداران، تعزيه آغاز میشود و فردی در نقش قنبر و فردی در نقش اميرالمؤمنين(ع) به اجرای حركات تعزيه می پردازند و قنبر از ابتدای حركت به سمت خانه امام علی(ع)، اشعاری در مدح و منقبت سيدالاوصيا میخواند و حاضران با ذكر صلوات و تكرار برخی ابيات، او را همراهی میكنند و نهايتاً با رسيدن به در خانه حضرت علی(ع) با حالتی ويژه به ديدار و ملاقات امام كه پس از ضربت خوردن در بستر بيماری افتاده میشتابد كه اين بخش برنامه همراه با آه و ناله بوده و بسيار حزن انگيز است.
وی با بيان اينكه در شب بيست و سوم ماه رمضان نيز مراسم احيا و عزاداری در اماكن مذهبی برپاست، يادآور شد: اغلب در اين مراسم به صورت نمادين مجلس ختمی برای حضرت علی(ع) گرفته میشود بدين ترتيب كه حين عزاداری و سينهزنی عزاداران يكی از قاريان قرآن سوره مباركه الرحمن را قرائت میكند.
