«خاطرات سيدمحمد خامنهای» پاسخ به برخی ابهامات تاريخ انقلاب است
گروه ادب: نگارنده كتاب «خاطرات آيتالله سيدمحمد خامنهای» درباره اين اثر اظهار كرد: آيتالله خامنهای احساس كردند كه زمان پاسخ به برخی ابهامات در تاريخ انقلاب فرا رسيده است؛ همچنين اين اثر را میتوان به قطع كاملترين اثر درباره خاندان حسينیخامنهای دانست.
جواد كاموربخشايش، نويسنده كتاب «خاطرات آيتالله سيدمحمد خامنهای» در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) با اشاره به تدوين اين كتاب گفت: بعد از انتشار اين كتاب و بازخورد مثبت آن، كه با استقبال مناسبی برخوردار شد، آيتالله سيدمحمد خامنهای احساس كرد زمان پاسخگويی به برخی ابهامات در تاريخ انقلاب فرا رسيده و بر آن شد پاسخ برخی را از ابهامات درباره ايشان را در ايامی كه وی سكوت پيشه كرده و به كارهای علمی مشغول شده بود بدهد.
وی افزود: از سوی ديگر اين اثر سبب شد جامعه با شخصيت علمی و سياسی اين شخصيت بيشتر آشنا شود؛ شخصيتی كه به دليل علاقه به مسايل علمی از سالها پيش سياست را كنار گذاشته و به تحقيق و پژوهش علمی مشغول بود. از بُعد ديگر میتوان گفت كه توليد اين اثر فرصتی برای آيتالله پيش آورد تا نيمنگاهی دوباره به عرصه سياست بيندازد.
كاموربخشايش در معرفی راوی كتابش گفت: آيتالله سيدمحمد خامنهای، برادر بزرگ مقام معظم رهبری است كه در سوم دی 1314 شمسی در مشهد و در خانوادهای مذهبی ديده به جهان گشود. پدرش آيتالله سيدجواد خامنهای و مادرش دختر آيتالله سيدهاشم ميردامادی نجفآبادی از علمای مبارز دوره رضاشاه بود كه مدتی در تهران و سمنان به واسطه اعتراض به واقعه مسجد گوهرشاد در تبعيد به سر برد.
اين نويسنده ادامه داد: وی تحصيلات ابتدايی را در مكتبخانههای مشهد و علوم حوزوی را در مدرسه نواب اين شهر گذراند. وی علاوه بر تحصيلات علوم دينی، نزد پدر و همچنين ساير علمای به نام مشهد از جمله آيتالله حاج ميرزا سيداحمد مدرسبافقیيزدی و آيتالله حاج شيخهاشم قزوينی تلمذ كرد و سپس با توصيه آيتالله سيدكاظم شريعتمداری برای ادامه تحصيل دروس حوزوی، راهی حوزه علميه قم شد. او در اين شهر در محضر آيتالله بروجردی، امام خمينی(ره)، آيتالله حائری، آيتالله مجاهدی تبريزی و ... به تحصيل پرداخت.
كاموربخشايش در ادامه گفت: با فوت آيتالله بروجردی و آغاز مبارزات امام خمينی(ره)، در صف ياران نهضت اسلامی مردم ايران قرار گرفت و در راستای ياری رساندن به اين نهضت به همراه آيتالله سيدعلی خامنهای، آيتالله هاشمیرفسنجانی، آيتالله منتظری، آيتالله آذریقمی، آيتالله مشكينی و ... جمعيت سری يازده نفرهای را كه سالها بعد به جامعه مدرسين حوزه علميه قم تغيير نام داد را بنيان نهادند.
اين محقق درباره گروه سرّی يازده نفره بيان كرد: وی پس از كشف جمعيت سری 11 نفره توسط ساواك و دستگيری برخی از اعضای آن، به زندگی مخفی در شهرهای تهران و قم رو آورد و سپس تحصيلات خود را در رشته حقوق دانشگاه تهران ادامه داد و در راه مبارزه با رژيم پهلوی و جلوگيری از برگزاری محاكمات غيرقانونی مبارزان مسلمان به همراه ساير وكلای دادگستری «جمعيت حقوقدانان ايران» و سپس «جمعيت حقوقدانان مسلمان» را تشكيل داد.
كاموربخشايش ادامه داد: وی پس از پيروزی انقلاب اسلامی در دادگاههای انقلاب حضور داشت و بازپرسی تعدادی از سران رژيم پهلوی را برعهده گرفت. وی همچنين مدت كوتاهی توسط دولت موقت رئيس اسناد ساواك شد. آيتالله سيدمحمد خامنهای در مجلس خبرگان قانون اساسی و همچنين در ادوار اول و دوم مجلس شورای اسلامی نقشآفرين بود و سپس با تأسيس بنياد حكمت صدرا به فعاليتهای علمی و فلسفی در اين بنياد پرداخت كه تاكنون نيز ادامه دارد. وی به تازگی هم به سمت رياست بنياد ايرانشناسی منصوب شده است.
وی با بيان اينكه استقبال از اين كتاب ناباورانه بود و در حال حاضر چاپ دوم آن برای انتشار آماده میشود، تصريح كرد: اين اثر از نگاه جامعهشناسانه و فيلسوفانه حوادث سياسی انقلاب را واكاوی میكند و از اين منظر ارزشمند است. راوی مسائل را به گونهای پردازش میكند كه مخاطب حس میكند از اين منظر تاكنون حوادث انقلاب واكاوی و پردازش نشده است؛ چرا كه اغلب افراد در كتاب خاطرات خود فقط به بيان يك روايت ساده از برهههای زندگی خود بسنده میكند، اما اين شخصيت از اين جنبه كه در دوران مبارزه صاحب فكر و انديشه بود، تحليل جالبی از حوادث و وقايع دارد.
كاموربخشايش در پاسخ به اين سؤال كه آيا اين اثر نيز مثل بسياری از كتابهای خاطره گرفتار من محوری است يا نه، گفت: منیّت فردی و محور قرار گرفتن راويان در بيان روايتها موضوعی است كه بيشتر در تاريخ شفاهی با آن گرفتار است و اين وظيفه تدوينگر است كه با بهرهگيری از منابع مختلف و تسلط بر موضوع و مستندسازی هر يك از وقايع روايت شده بتواند تا حدودی تاريخ را درست روايت كند.
كاموربخشايش ادامه داد: در كتاب خاطرات آيتالله خامنهای كمتر با من محوری روبرو هستيم و تا آنجايی كه در توان بوده، خاطرات را مستند كردهايم و البته دعب آيتالله هم بر اين بوده كه نقش واقعی خود را در روايت هر يك از وقايع ترسيم كند. خواننده در اين كتاب حوادث را از منظر يك شخص بیطرف و جامعهشناس میخواند و راوی در تحليل وقايع به انتقاد از شرايط و رفتارها هم میپردازد و اين امر تازگی خاصی در تاريخ شفاهی دارد.
اين كارشناس اظهار كرد: به عنوان مثال وی در روايت خاطرات خود از روزهای پيروزی، سيستم امنيتی ايجاد شده از سوی انقلابيون را زير سؤال میبرد و میگويد سيستم امنيتی مناسبی ايجاد نشده بود و هر آن، احتمال وقوع حوادث ناگواری میرفت. مثلاً زمانی كه من اولين بار وارد مدرسه رفاه شدم، دم در مدرسه رفاه كسی را ديدم كه يادم افتاد اين شخص همان بود كه مدتها به عنوان مأمور ساواك در دانشگاه تهران به دنبال من بود و ديدم كه اسلحه يوزی به گردن انداخته و ايستاده و به افراد اجازه ورود و خروج میدهد.
وی با اشاره به نگاه خاص اين اثر اظهار كرد: انتشار اين اثر توفيقی بود كه خاطرات فردی را منتشر كنيم كه حدود بيست و اندی سال از سياست دور بوده و جامعه تشنه دانستن بيشتر درباره زندگی فردی و اجتماعی او است.
كاموربخشايش در پاسخ به اين سؤال كه چرا شخصيت آيتالله سيدمحمد خامنهای مورد غفلت واقع شده است، بيان كرد: اين موضوع به كنارهگيری ايشان از عرصه سياست و روی آوردن به كار تحقيق و پژوهش بر میگردد كه سالها دور از هياهوهای سياسی مشغول تحقيق و تأليف بوده است.
اين نويسنده با اشاره به چگونگی تدوين اين اثر گفت: مركز اسناد انقلاب اسلامی با آيتالله خامنهای ارتباط برقرار كرده و مصاحبه كرده بودند كه شامل 120 ساعت مصاحبه بوده كه 70 ساعت مربوط به قبل از انقلاب و مربوط به مطالبی است كه ما تدوين كرديم، اما ما برای تكميل خاطرات، با ايشان 30 جلسه رفت و آمد كرديم و ماحصل اين تلاشها كتاب حاضر است. حدود شصت ساعت مصاحبه مربوط به خاطرات ايشان از سالهای دوران نظام جمهوری اسلامی است كه در جلد دوم تدوين خواهد شد.
اين نويسنده درباره اهميت كتاب خاطرات آيتالله سيدمحمد خامنهای گفت: خاطرات آيتالله سيدمحمد خامنهای از چند جهت اهميت دارد؛ اول آنكه راوی خاطرات، برادر بزرگ رهبر جمهوری اسلامی است و قسمتی از خاطرات وی درباره پيشينه خانوادگی، كودكی، جوانی و تحصيل در حوزههای علميه مشهد و قم است كه میتواند همپوشانی با خاطرات رهبری نيز داشته باشد. دومين دليل آن است كه راوی خاطرات از جمله اولين شاگردان امام خمينی(ره) است كه همراه با ايشان به ياری نهضت اسلامی پرداختند و تا به حال خاطرات وی در هيچ كتاب و مقالهای به چاپ نرسيده است. دليل سوم نيز آن است كه خاطرات ايشان از برگزاری دادگاههای انقلاب در آغازين روزهای انقلاب میتواند از جمله نقاط حائز اهميت اين خاطرات شمرده شود و چهارمين دليل نيز پژوهش قوی پيرامون اين خاطرات است كه با استفاده از بيش از 270 منبع و مأخذ تاريخی، بيش از 300 توضيحگر به متن اصلی خاطرات افزوده شده است.
وی در ادامه گفت: اهميت بعدی اين كار میتواند صداقت راوی در گفتار و نيز نثر روايی و خواندنی كتاب باشد. ما در تبديل متن گفتاری به نوشتاری به الفاظ و لحن روايت راوی وفادار بودهايم و كوشيدهايم دخل و تصرف كمتری در شيوه و لحن بيان روايت داشته باشيم. علاوه بر نكتههای مورد اشاره، وجود حدود 60 عكس و تصوير منحصر به فرد در انتهای كتاب است كه ارزش آن را به لحاظ مستند تاريخی بالاتر میبرد. بسياری از اين عكسها برای اولين بار منتشر میشوند و تاكنون در جايی منتشر نشدهاند.
اين نويسنده با بيان اينكه توجه آيتالله به جلد دوم معطوف است، افزود: آيتالله خامنهای بر آن است كه در بخش بعدی خاطرات خود ناگفتههای زيادی از دوران انقلاب و نظام روايت كند و به همين دليل تمايل بيشتری برای تدوين سريع جلد دوم اين اثر دارد. به يقين جلد دوم اين اثر از اهميت بيشتری برخوردار خواهد بود.
كاموربخشايش ادامه داد: 60 جلسه از مصاحبههای ضبط شده آماده است كه بايد تدوين و مطالب آن پياده شود و اميد است و به زودی تدوين اين جلد آغاز میشود.
وی كتاب خاطرات آيتالله سيدمحمد خامنهای را غنیترين اثر درباره خاندان حسينی خامنهای دانست و اظهار كرد: تا حد ممكن سعی بر اين بوده كه اين اثر غنیترين كتابی باشد كه درباره خاندان حسينی خامنهای نوشته شده است و میتوان آن را مدعی شد. در انتهای كتاب چند شجرهنامه درج شده كه در دست سيدمحمد خامنهای بوده است و اغلب عكسها هم مربوط به آلبوم شخصی وی است و برای اولين بار منتشر میشود.
وی افزود: از سوی ديگر اين اثر سبب شد جامعه با شخصيت علمی و سياسی اين شخصيت بيشتر آشنا شود؛ شخصيتی كه به دليل علاقه به مسايل علمی از سالها پيش سياست را كنار گذاشته و به تحقيق و پژوهش علمی مشغول بود. از بُعد ديگر میتوان گفت كه توليد اين اثر فرصتی برای آيتالله پيش آورد تا نيمنگاهی دوباره به عرصه سياست بيندازد.
كاموربخشايش در معرفی راوی كتابش گفت: آيتالله سيدمحمد خامنهای، برادر بزرگ مقام معظم رهبری است كه در سوم دی 1314 شمسی در مشهد و در خانوادهای مذهبی ديده به جهان گشود. پدرش آيتالله سيدجواد خامنهای و مادرش دختر آيتالله سيدهاشم ميردامادی نجفآبادی از علمای مبارز دوره رضاشاه بود كه مدتی در تهران و سمنان به واسطه اعتراض به واقعه مسجد گوهرشاد در تبعيد به سر برد.
اين نويسنده ادامه داد: وی تحصيلات ابتدايی را در مكتبخانههای مشهد و علوم حوزوی را در مدرسه نواب اين شهر گذراند. وی علاوه بر تحصيلات علوم دينی، نزد پدر و همچنين ساير علمای به نام مشهد از جمله آيتالله حاج ميرزا سيداحمد مدرسبافقیيزدی و آيتالله حاج شيخهاشم قزوينی تلمذ كرد و سپس با توصيه آيتالله سيدكاظم شريعتمداری برای ادامه تحصيل دروس حوزوی، راهی حوزه علميه قم شد. او در اين شهر در محضر آيتالله بروجردی، امام خمينی(ره)، آيتالله حائری، آيتالله مجاهدی تبريزی و ... به تحصيل پرداخت.
كاموربخشايش در ادامه گفت: با فوت آيتالله بروجردی و آغاز مبارزات امام خمينی(ره)، در صف ياران نهضت اسلامی مردم ايران قرار گرفت و در راستای ياری رساندن به اين نهضت به همراه آيتالله سيدعلی خامنهای، آيتالله هاشمیرفسنجانی، آيتالله منتظری، آيتالله آذریقمی، آيتالله مشكينی و ... جمعيت سری يازده نفرهای را كه سالها بعد به جامعه مدرسين حوزه علميه قم تغيير نام داد را بنيان نهادند.
اين محقق درباره گروه سرّی يازده نفره بيان كرد: وی پس از كشف جمعيت سری 11 نفره توسط ساواك و دستگيری برخی از اعضای آن، به زندگی مخفی در شهرهای تهران و قم رو آورد و سپس تحصيلات خود را در رشته حقوق دانشگاه تهران ادامه داد و در راه مبارزه با رژيم پهلوی و جلوگيری از برگزاری محاكمات غيرقانونی مبارزان مسلمان به همراه ساير وكلای دادگستری «جمعيت حقوقدانان ايران» و سپس «جمعيت حقوقدانان مسلمان» را تشكيل داد.
كاموربخشايش ادامه داد: وی پس از پيروزی انقلاب اسلامی در دادگاههای انقلاب حضور داشت و بازپرسی تعدادی از سران رژيم پهلوی را برعهده گرفت. وی همچنين مدت كوتاهی توسط دولت موقت رئيس اسناد ساواك شد. آيتالله سيدمحمد خامنهای در مجلس خبرگان قانون اساسی و همچنين در ادوار اول و دوم مجلس شورای اسلامی نقشآفرين بود و سپس با تأسيس بنياد حكمت صدرا به فعاليتهای علمی و فلسفی در اين بنياد پرداخت كه تاكنون نيز ادامه دارد. وی به تازگی هم به سمت رياست بنياد ايرانشناسی منصوب شده است.
وی با بيان اينكه استقبال از اين كتاب ناباورانه بود و در حال حاضر چاپ دوم آن برای انتشار آماده میشود، تصريح كرد: اين اثر از نگاه جامعهشناسانه و فيلسوفانه حوادث سياسی انقلاب را واكاوی میكند و از اين منظر ارزشمند است. راوی مسائل را به گونهای پردازش میكند كه مخاطب حس میكند از اين منظر تاكنون حوادث انقلاب واكاوی و پردازش نشده است؛ چرا كه اغلب افراد در كتاب خاطرات خود فقط به بيان يك روايت ساده از برهههای زندگی خود بسنده میكند، اما اين شخصيت از اين جنبه كه در دوران مبارزه صاحب فكر و انديشه بود، تحليل جالبی از حوادث و وقايع دارد.
كاموربخشايش در پاسخ به اين سؤال كه آيا اين اثر نيز مثل بسياری از كتابهای خاطره گرفتار من محوری است يا نه، گفت: منیّت فردی و محور قرار گرفتن راويان در بيان روايتها موضوعی است كه بيشتر در تاريخ شفاهی با آن گرفتار است و اين وظيفه تدوينگر است كه با بهرهگيری از منابع مختلف و تسلط بر موضوع و مستندسازی هر يك از وقايع روايت شده بتواند تا حدودی تاريخ را درست روايت كند.
كاموربخشايش ادامه داد: در كتاب خاطرات آيتالله خامنهای كمتر با من محوری روبرو هستيم و تا آنجايی كه در توان بوده، خاطرات را مستند كردهايم و البته دعب آيتالله هم بر اين بوده كه نقش واقعی خود را در روايت هر يك از وقايع ترسيم كند. خواننده در اين كتاب حوادث را از منظر يك شخص بیطرف و جامعهشناس میخواند و راوی در تحليل وقايع به انتقاد از شرايط و رفتارها هم میپردازد و اين امر تازگی خاصی در تاريخ شفاهی دارد.
اين كارشناس اظهار كرد: به عنوان مثال وی در روايت خاطرات خود از روزهای پيروزی، سيستم امنيتی ايجاد شده از سوی انقلابيون را زير سؤال میبرد و میگويد سيستم امنيتی مناسبی ايجاد نشده بود و هر آن، احتمال وقوع حوادث ناگواری میرفت. مثلاً زمانی كه من اولين بار وارد مدرسه رفاه شدم، دم در مدرسه رفاه كسی را ديدم كه يادم افتاد اين شخص همان بود كه مدتها به عنوان مأمور ساواك در دانشگاه تهران به دنبال من بود و ديدم كه اسلحه يوزی به گردن انداخته و ايستاده و به افراد اجازه ورود و خروج میدهد.
وی با اشاره به نگاه خاص اين اثر اظهار كرد: انتشار اين اثر توفيقی بود كه خاطرات فردی را منتشر كنيم كه حدود بيست و اندی سال از سياست دور بوده و جامعه تشنه دانستن بيشتر درباره زندگی فردی و اجتماعی او است.
كاموربخشايش در پاسخ به اين سؤال كه چرا شخصيت آيتالله سيدمحمد خامنهای مورد غفلت واقع شده است، بيان كرد: اين موضوع به كنارهگيری ايشان از عرصه سياست و روی آوردن به كار تحقيق و پژوهش بر میگردد كه سالها دور از هياهوهای سياسی مشغول تحقيق و تأليف بوده است.
اين نويسنده با اشاره به چگونگی تدوين اين اثر گفت: مركز اسناد انقلاب اسلامی با آيتالله خامنهای ارتباط برقرار كرده و مصاحبه كرده بودند كه شامل 120 ساعت مصاحبه بوده كه 70 ساعت مربوط به قبل از انقلاب و مربوط به مطالبی است كه ما تدوين كرديم، اما ما برای تكميل خاطرات، با ايشان 30 جلسه رفت و آمد كرديم و ماحصل اين تلاشها كتاب حاضر است. حدود شصت ساعت مصاحبه مربوط به خاطرات ايشان از سالهای دوران نظام جمهوری اسلامی است كه در جلد دوم تدوين خواهد شد.
اين نويسنده درباره اهميت كتاب خاطرات آيتالله سيدمحمد خامنهای گفت: خاطرات آيتالله سيدمحمد خامنهای از چند جهت اهميت دارد؛ اول آنكه راوی خاطرات، برادر بزرگ رهبر جمهوری اسلامی است و قسمتی از خاطرات وی درباره پيشينه خانوادگی، كودكی، جوانی و تحصيل در حوزههای علميه مشهد و قم است كه میتواند همپوشانی با خاطرات رهبری نيز داشته باشد. دومين دليل آن است كه راوی خاطرات از جمله اولين شاگردان امام خمينی(ره) است كه همراه با ايشان به ياری نهضت اسلامی پرداختند و تا به حال خاطرات وی در هيچ كتاب و مقالهای به چاپ نرسيده است. دليل سوم نيز آن است كه خاطرات ايشان از برگزاری دادگاههای انقلاب در آغازين روزهای انقلاب میتواند از جمله نقاط حائز اهميت اين خاطرات شمرده شود و چهارمين دليل نيز پژوهش قوی پيرامون اين خاطرات است كه با استفاده از بيش از 270 منبع و مأخذ تاريخی، بيش از 300 توضيحگر به متن اصلی خاطرات افزوده شده است.
وی در ادامه گفت: اهميت بعدی اين كار میتواند صداقت راوی در گفتار و نيز نثر روايی و خواندنی كتاب باشد. ما در تبديل متن گفتاری به نوشتاری به الفاظ و لحن روايت راوی وفادار بودهايم و كوشيدهايم دخل و تصرف كمتری در شيوه و لحن بيان روايت داشته باشيم. علاوه بر نكتههای مورد اشاره، وجود حدود 60 عكس و تصوير منحصر به فرد در انتهای كتاب است كه ارزش آن را به لحاظ مستند تاريخی بالاتر میبرد. بسياری از اين عكسها برای اولين بار منتشر میشوند و تاكنون در جايی منتشر نشدهاند.
اين نويسنده با بيان اينكه توجه آيتالله به جلد دوم معطوف است، افزود: آيتالله خامنهای بر آن است كه در بخش بعدی خاطرات خود ناگفتههای زيادی از دوران انقلاب و نظام روايت كند و به همين دليل تمايل بيشتری برای تدوين سريع جلد دوم اين اثر دارد. به يقين جلد دوم اين اثر از اهميت بيشتری برخوردار خواهد بود.
كاموربخشايش ادامه داد: 60 جلسه از مصاحبههای ضبط شده آماده است كه بايد تدوين و مطالب آن پياده شود و اميد است و به زودی تدوين اين جلد آغاز میشود.
وی كتاب خاطرات آيتالله سيدمحمد خامنهای را غنیترين اثر درباره خاندان حسينی خامنهای دانست و اظهار كرد: تا حد ممكن سعی بر اين بوده كه اين اثر غنیترين كتابی باشد كه درباره خاندان حسينی خامنهای نوشته شده است و میتوان آن را مدعی شد. در انتهای كتاب چند شجرهنامه درج شده كه در دست سيدمحمد خامنهای بوده است و اغلب عكسها هم مربوط به آلبوم شخصی وی است و برای اولين بار منتشر میشود.
