بررسی چگونگی اجابت دعا در احاديث و روايات
دعا، كليد رحمت الهی، مايه تقرب به خدا، موجب رسيدن به خواستهها، سلامتی از گزند شيطان و مايه زندگی جان است.
به گزارش خبرنگار افتخاری خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، در اهميت دعا همين بس كه روح و مغز عبادت است و يكی از سودمندترين و با فضيلتترين عبادتها است. دعا، كليد رحمت الهی، مايه تقرب به خدا، موجب رسيدن به خواستهها، سلامتی از گزند شيطان و مايه زندگی جان است.
كسی نزد اميرالمۆمنين علی(ع) از مستجاب نشدن دعايش شكايت كرد و گفت: با اينكه خداوند فرموده است «دعا كنيد تا من اجابت كنم چرا دعا میكنيم و به اجابت نمی رسد؟!». امام(ع) در پاسخ فرمودند قلب و فكر شما در هشت چيز خيانت كرده است از اين رو دعايتان مستجاب نمیشود.
اميرالمؤمنين در رابطه با آن هشت مورد میفرمايد: «شما خدا را شناختهايد، اما حق او را ادا نكردهايد به همين سبب، شناخت شما سودی به حالتان نداشته است. ششما به فرستاده او ايمان آوردهايد سپس با سنّتش به مخالفت برخاستهايد. ثمره ايمان شما كجاست؟ كتاب او را خواندهايد، ولی به آن عمل نكردهايد، گفتيد شنيديم و اطاعت كرديم و سپس، به مخالفت برخاستيد. شما میگوييد از مجازات و كيفر خدا میترسيد، اما همواره كاری انجام میدهيد كه شما را به آن نزديك میكند. میگوييد به پاداش الهی علاقه داريد، اما همواره كاری انجام میدهيد كه شما را از آن دور میكند. نعمت خدا را میخوريد و حق شكر او را ادا نمیكنيد. به شما دستور داده كه دشمن شيطان باشيد و شما طرح دوستی با او میريزيد. ادعای دشمنی با شيطان داريد، اما عملاً با او مخالفت نمیكنيد. شما عيوب مردم را فراروی خود گذاشتهايد و عيبهای خود را پشت سر افكندهايد. با اين حال چگونه انتظار داريد كه دعايتان مستجاب شود در حاليكه خودتان درهای آن را بستهايد؟».
تقوا پيشه كنيد. اعمال خويش را اصلاح كنيد. امر به معروف و نهی از منكر كنيد تا دعای شما به اجابت برسد. (سفينه البحار، ج۱، ص۴۴۸ و ۴۴۹- مستدرك، جلد۵، ص ۲۶۸، حديث ۵۸۴۱- ۳ (آل البيت)- أعلام الدّين، ص ۲۶۹ (آل البيت)
دعاهای منفینگر هرگز به اجابت نمیرسد، مثلاًَ برای كسی كه كاری به ما ندارد دعای منفی كنيم، مگر در مورد ستمگران و كسانی كه وجود آنها برای جامعه مضر است. دعا، نه تنها در رهايی از گرفتاریها و دردها و رنجهای زندگی به انسان كمك میكند بلكه گاهی میتواند سرنوشت زندگی را تغيير دهد.
دعا از بسياری از پيشامدهای ناگوار پيشگيری میكند، از اين رو، پيشوايان دين، پيشدستی در دعا و دعا در روزهای آسايش و آرامش را سفارش كرده، خود نيز پيش از همه و بيش از همه، اهل دعا و مناجات با خداوند بودند.
برآورده شدن حاجتها يكی از مهمترين بركات دعا و شايد مهمترين دغدغه انسان در زندگی، رسيدن به خواستهها و برآورده شدن حاجتهاست. از اين رو همواره در پی يك نياز، آدمی به دنبال دستاويزی محكم برای رفع آن و دستيابی به مطلوب خويش است. پيامبر گرامی اسلام(ص) فرموده است: «هر كس نيازمند شود و نياز خود نزد مردم ببرد، نياز او برطرف نمیشود ولی هر كس نياز خود را بر خداوند عرضه كند دير يا زود به اقتضای مصلحت نيازش را برطرف میكند».
گنجينه رحمت الهی را دری است كه كليد آن دعاست. اينگونه به آسانی میتوان به رحمت خداوندی دست يافت، چنانكه امام علی(ع) فرموده است: «اَلدُّعاءُ مِفتاحُ الرَّحمَةِ ومِصباحُ الظُّلمَةِ؛ دعا، كليد رحمت و چراغِ تاريكی است».
خداوند با اجازه دادن به بنده برای دعا كردن، كليدهای خزانهاش را به او داده تا هر زمان كه بخواهد با دعا كردن درهای رحمت را گشوده و به آن دست پيدا كند. حضرت عيسی(ع) نيز در اندرزهايش به يارانش فرمود: «حق درِ هر خيری و رحمت خدا، درِ هر حقی است و كليدهای آن، در دعا و زاری و عمل است و چگونه دری بیكليد باز شود؟».
برترين هدف بندگان مۆمن، نزديك شدن به ساحت قدس الهی و تقرب يافتن نزد خداوند است. مۆمن همواره در تلاش است تا به اسباب و وسيلههايی دست پيدا كند تا به مقام قرب الهی برسد. امام علی(ع) راه نزديكی به خدا را در دعا كردن و درخواست كردن از خداوند دانسته است، ايشان میفرمايد: «اَلتَّقَرُّبُ إلی اليه بِمَسألتِهِ وإلَی النّاسِ بِتَركِها؛ نزديك شدن به خداوند متعال با درخواست كردن از اوست و نزديك شدن به مردم، با ترك درخواست از آنها».
در زندگی انسان گاه حوادثی، رخ میدهد كه به علت ناملايم بودن با طبع انسان و ناخوشايندی آن، بلا نام میگيرد. برخی از اعمال انسانی، توانايی دفع بلا را داشته به گونهای كه میتواند مانع از نزول و يا تعديل آن شود. در فرهنگ روايی ما، دعا به عنوان يكی از آن اعمال معرفی شده است. پيامبر اكرم(ص) فرموده است: «اِدفَعُوا أَمواجَ البلاءِ بالدُّعاءِ؛ موجهای بلا را با دعا برگردانيد» و همچنين امام علی(ع) فرموده است «بِالدُّعاءِ یُستَدفَعُ البَلاءِ؛ با دعا است كه بلا دفع میشود». پيامبر اكرم(ص) در كلامی، كم شدن دعا را موجب افزايش بلا دانستهاند و میفرمايد: «إذا قَلَّ الدَّعاءُ نَزَلَ البَلاءُ؛ هرگاه دعا كردن كاستی گيرد، بلا فرود میآيد».
شفای دردها از بركات ديگر دعا است انسان برای شفای دردها و درمان بيماریهای خود به دنبال دارويی چارهساز میشود و چه دارويی بالاتر و كاراتر از دعا. امام باقر(ع) به محمد بنمسلم فرمود: «آيا تو را از چيزی آگاه سازم كه شفای هر دردی است؟ گفت آری، امام فرمود كه دعا و امام صادق(ع) فرمود عَليكَ بِالدُّعاءِ؛ فَإنَّهُ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ؛ بر تو باد به دعا زيرا كه آن، شفای هر دردی است».
امام صادق (ع) نيز در حديثی میفرمايند: «در سه زمان دعا از خداوند پوشيده نمیماند، بعد از ادای فريضه، به هنگام بارش باران و هنگام پديدار شدن نشانهای از اعجاز خدا در زمين (مثل خورشيد گرفتگی و ...)».
حقيقت دعا، اعلام وابستگی و بندگی به خداست، آن دسته از رواياتی كه دعا را مغز عبادت توصيف كرده يا آن را عين عبادت دانسته است نيز، به اين حقيقت اشاره دارد، و بايد توجه داشته باشيم كه آميزهای از دعا در بسياری از عبادات ديگر مشهود است كه خود نشانگر همگرايی و همنوايی بين عبادتها و دعا برای نشان دادن بندگی و احساس نياز كامل به خداوند است.
بين نمازهای روزانه بهويژه ظهر و عصر، هنگام نزول باران و هنگام اذان از اين قبيل موارد است. بهتر است در هنگام دعا با وضو و رو به قبله باشيم و در اول و آخر دعا صلوات بر محمد و آل او را فراموش نكنيم و دعا برای ديگران را مقدم بر دعا برای خود بدانيم. دعای پدر و مادر در حق فرزند حتما اجابت میشود و در دعا كردن، دعای فرج را هيچگاه فراموش نكنيم.
پيامبر خدا(ص) در اين ارتباط فرمودند: «دعا كردن را در هنگام رقّت قلب غنيمت شمريد، كه رقّت قلب، رحمت است». (الدعوات: ۳۰ / ۶۰ منتخب ميزانالحكمة: ۱۹۶)۵. امام صادق(ع) نيز در حديثی میفرمايند «در سه زمان دعا از خداوند پوشيده نمیماند، بعد از ادای فريضه، به هنگام بارش باران و هنگام پديدار شدن نشانهای از اعجاز خدا در زمين (مثل خورشيد گرفتگی و ...)». بحارالأنوار: ۸۵ / ۳۲۱ / ۸ منتخب ميزان الحكمة: ۱۹۸ ).
دعاهايی هست كه هيچگاه مستجاب نمیشود. دعاهای منفینگر هرگز به اجابت نمیرسد، مثلاً برای كسی كه كاری به ما ندارد دعای منفی كنيم، مگر در مورد ستمگران و كسانی كه وجود آنها برای جامعه مضر است.
كسی نزد اميرالمۆمنين علی(ع) از مستجاب نشدن دعايش شكايت كرد و گفت: با اينكه خداوند فرموده است «دعا كنيد تا من اجابت كنم چرا دعا میكنيم و به اجابت نمی رسد؟!». امام(ع) در پاسخ فرمودند قلب و فكر شما در هشت چيز خيانت كرده است از اين رو دعايتان مستجاب نمیشود.
اميرالمؤمنين در رابطه با آن هشت مورد میفرمايد: «شما خدا را شناختهايد، اما حق او را ادا نكردهايد به همين سبب، شناخت شما سودی به حالتان نداشته است. ششما به فرستاده او ايمان آوردهايد سپس با سنّتش به مخالفت برخاستهايد. ثمره ايمان شما كجاست؟ كتاب او را خواندهايد، ولی به آن عمل نكردهايد، گفتيد شنيديم و اطاعت كرديم و سپس، به مخالفت برخاستيد. شما میگوييد از مجازات و كيفر خدا میترسيد، اما همواره كاری انجام میدهيد كه شما را به آن نزديك میكند. میگوييد به پاداش الهی علاقه داريد، اما همواره كاری انجام میدهيد كه شما را از آن دور میكند. نعمت خدا را میخوريد و حق شكر او را ادا نمیكنيد. به شما دستور داده كه دشمن شيطان باشيد و شما طرح دوستی با او میريزيد. ادعای دشمنی با شيطان داريد، اما عملاً با او مخالفت نمیكنيد. شما عيوب مردم را فراروی خود گذاشتهايد و عيبهای خود را پشت سر افكندهايد. با اين حال چگونه انتظار داريد كه دعايتان مستجاب شود در حاليكه خودتان درهای آن را بستهايد؟».
تقوا پيشه كنيد. اعمال خويش را اصلاح كنيد. امر به معروف و نهی از منكر كنيد تا دعای شما به اجابت برسد. (سفينه البحار، ج۱، ص۴۴۸ و ۴۴۹- مستدرك، جلد۵، ص ۲۶۸، حديث ۵۸۴۱- ۳ (آل البيت)- أعلام الدّين، ص ۲۶۹ (آل البيت)
دعاهای منفینگر هرگز به اجابت نمیرسد، مثلاًَ برای كسی كه كاری به ما ندارد دعای منفی كنيم، مگر در مورد ستمگران و كسانی كه وجود آنها برای جامعه مضر است. دعا، نه تنها در رهايی از گرفتاریها و دردها و رنجهای زندگی به انسان كمك میكند بلكه گاهی میتواند سرنوشت زندگی را تغيير دهد.
دعا از بسياری از پيشامدهای ناگوار پيشگيری میكند، از اين رو، پيشوايان دين، پيشدستی در دعا و دعا در روزهای آسايش و آرامش را سفارش كرده، خود نيز پيش از همه و بيش از همه، اهل دعا و مناجات با خداوند بودند.
برآورده شدن حاجتها يكی از مهمترين بركات دعا و شايد مهمترين دغدغه انسان در زندگی، رسيدن به خواستهها و برآورده شدن حاجتهاست. از اين رو همواره در پی يك نياز، آدمی به دنبال دستاويزی محكم برای رفع آن و دستيابی به مطلوب خويش است. پيامبر گرامی اسلام(ص) فرموده است: «هر كس نيازمند شود و نياز خود نزد مردم ببرد، نياز او برطرف نمیشود ولی هر كس نياز خود را بر خداوند عرضه كند دير يا زود به اقتضای مصلحت نيازش را برطرف میكند».
گنجينه رحمت الهی را دری است كه كليد آن دعاست. اينگونه به آسانی میتوان به رحمت خداوندی دست يافت، چنانكه امام علی(ع) فرموده است: «اَلدُّعاءُ مِفتاحُ الرَّحمَةِ ومِصباحُ الظُّلمَةِ؛ دعا، كليد رحمت و چراغِ تاريكی است».
خداوند با اجازه دادن به بنده برای دعا كردن، كليدهای خزانهاش را به او داده تا هر زمان كه بخواهد با دعا كردن درهای رحمت را گشوده و به آن دست پيدا كند. حضرت عيسی(ع) نيز در اندرزهايش به يارانش فرمود: «حق درِ هر خيری و رحمت خدا، درِ هر حقی است و كليدهای آن، در دعا و زاری و عمل است و چگونه دری بیكليد باز شود؟».
برترين هدف بندگان مۆمن، نزديك شدن به ساحت قدس الهی و تقرب يافتن نزد خداوند است. مۆمن همواره در تلاش است تا به اسباب و وسيلههايی دست پيدا كند تا به مقام قرب الهی برسد. امام علی(ع) راه نزديكی به خدا را در دعا كردن و درخواست كردن از خداوند دانسته است، ايشان میفرمايد: «اَلتَّقَرُّبُ إلی اليه بِمَسألتِهِ وإلَی النّاسِ بِتَركِها؛ نزديك شدن به خداوند متعال با درخواست كردن از اوست و نزديك شدن به مردم، با ترك درخواست از آنها».
در زندگی انسان گاه حوادثی، رخ میدهد كه به علت ناملايم بودن با طبع انسان و ناخوشايندی آن، بلا نام میگيرد. برخی از اعمال انسانی، توانايی دفع بلا را داشته به گونهای كه میتواند مانع از نزول و يا تعديل آن شود. در فرهنگ روايی ما، دعا به عنوان يكی از آن اعمال معرفی شده است. پيامبر اكرم(ص) فرموده است: «اِدفَعُوا أَمواجَ البلاءِ بالدُّعاءِ؛ موجهای بلا را با دعا برگردانيد» و همچنين امام علی(ع) فرموده است «بِالدُّعاءِ یُستَدفَعُ البَلاءِ؛ با دعا است كه بلا دفع میشود». پيامبر اكرم(ص) در كلامی، كم شدن دعا را موجب افزايش بلا دانستهاند و میفرمايد: «إذا قَلَّ الدَّعاءُ نَزَلَ البَلاءُ؛ هرگاه دعا كردن كاستی گيرد، بلا فرود میآيد».
شفای دردها از بركات ديگر دعا است انسان برای شفای دردها و درمان بيماریهای خود به دنبال دارويی چارهساز میشود و چه دارويی بالاتر و كاراتر از دعا. امام باقر(ع) به محمد بنمسلم فرمود: «آيا تو را از چيزی آگاه سازم كه شفای هر دردی است؟ گفت آری، امام فرمود كه دعا و امام صادق(ع) فرمود عَليكَ بِالدُّعاءِ؛ فَإنَّهُ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ؛ بر تو باد به دعا زيرا كه آن، شفای هر دردی است».
امام صادق (ع) نيز در حديثی میفرمايند: «در سه زمان دعا از خداوند پوشيده نمیماند، بعد از ادای فريضه، به هنگام بارش باران و هنگام پديدار شدن نشانهای از اعجاز خدا در زمين (مثل خورشيد گرفتگی و ...)».
حقيقت دعا، اعلام وابستگی و بندگی به خداست، آن دسته از رواياتی كه دعا را مغز عبادت توصيف كرده يا آن را عين عبادت دانسته است نيز، به اين حقيقت اشاره دارد، و بايد توجه داشته باشيم كه آميزهای از دعا در بسياری از عبادات ديگر مشهود است كه خود نشانگر همگرايی و همنوايی بين عبادتها و دعا برای نشان دادن بندگی و احساس نياز كامل به خداوند است.
بين نمازهای روزانه بهويژه ظهر و عصر، هنگام نزول باران و هنگام اذان از اين قبيل موارد است. بهتر است در هنگام دعا با وضو و رو به قبله باشيم و در اول و آخر دعا صلوات بر محمد و آل او را فراموش نكنيم و دعا برای ديگران را مقدم بر دعا برای خود بدانيم. دعای پدر و مادر در حق فرزند حتما اجابت میشود و در دعا كردن، دعای فرج را هيچگاه فراموش نكنيم.
پيامبر خدا(ص) در اين ارتباط فرمودند: «دعا كردن را در هنگام رقّت قلب غنيمت شمريد، كه رقّت قلب، رحمت است». (الدعوات: ۳۰ / ۶۰ منتخب ميزانالحكمة: ۱۹۶)۵. امام صادق(ع) نيز در حديثی میفرمايند «در سه زمان دعا از خداوند پوشيده نمیماند، بعد از ادای فريضه، به هنگام بارش باران و هنگام پديدار شدن نشانهای از اعجاز خدا در زمين (مثل خورشيد گرفتگی و ...)». بحارالأنوار: ۸۵ / ۳۲۱ / ۸ منتخب ميزان الحكمة: ۱۹۸ ).
دعاهايی هست كه هيچگاه مستجاب نمیشود. دعاهای منفینگر هرگز به اجابت نمیرسد، مثلاً برای كسی كه كاری به ما ندارد دعای منفی كنيم، مگر در مورد ستمگران و كسانی كه وجود آنها برای جامعه مضر است.
