تجليل قرآن از مادر
آياتی كه درباره حق شناسی از والدين آمده است بر دو قسم است: يك قسم حق شناسی مشترك پدر و مادر را بيان میكند و قسم ديگر، آياتی است كه مخصوص حق شناسی مادر است.
اسلام دينی است كه در آن سفارش اكيد به نيكی و احترام به پدر و مادر شده است و قرآن در آيات زيادی به اين مهم پرداخته است."
وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِیَّاهُ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا "(و پروردگار تو مقرر كرد كه جز او را مپرستيد و به پدر و مادر [خود] احسان كنيد.)(اسراء 23)
و حتی شكرگزارى در برابر پدر و مادر در رديف شكرگزارى در برابر نعمت هاى خدا قرار داده شده چنان كه مىخوانيم:" أَنِ اشْكُرْ لِی وَلِوَالِدَیْكَ " (لقمان 14) با توجه به اينكه نعمت های الهی بيش از حد شمارش است، در كنار هم آمدن اين دو ، نشان می دهد كه حق والدين چقدر گسترده است.
آياتی كه درباره حق شناسی از والدين آمده است بر دو قسم است: يك قسم حق شناسی مشترك پدر و مادر را بيان میكند و قسم ديگر، آياتی است كه مخصوص حق شناسی مادر است.
قرآن كريم اگر درباره پدر حكم خاصی بيان میكند فقط برای بيان وظيفه است، مانند:" وَعلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ "(و هر گاه بخواهيد كسی ديگر را به شير دادن فرزندتان برگماريد ، اگر مزدی نيكو و در خورش بپردازيد.)(بقره 233)
اما برخی آياتی كه به طور خاص زحمات مادر را بيان می كند: "وَوَصَّیْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَیْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِی عَامَیْنِ أَنِ اشْكُرْ لِی وَلِوَالِدَیْكَ إِلَیَّ الْمَصِيرُ "(و ما انسان را درباره پدر و مادرش سفارش كرديم، در حالى كه مادرش او را (در شكم خود در ایّام باردارى) در حال ضعف روى ضعف حمل كرد، و ( شير دادن و) از شير جدا كردنش در دو سال بود، (گفتيم) كه مرا و پدر و مادرت را سپاسگزار، كه بازگشت (همه) به سوى من است.)(لقمان 14)
اين آيه پس از توصيه مشترك به والدين، زحمت ها و رنج های مادر در حمل و تربيت فرزند را ، به طور خاص ذكر می كند تا شنونده را به شكر پدر و مادر و به خصوص مادر وا بدارد.
شكرگزارى در برابر پدر و مادر در رديف شكرگزارى در برابر نعمتهاى خدا قرار داده شده چنان كه مىخوانيم:" أَنِ اشْكُرْ لِی وَ لِوالِدَیْكَ" با توجه به اينكه نعمت های الهی بيش از حد شمارش است، در كنار هم آمدن اين دو نشان می دهد كه حق والدين چقدر گسترده است
كلمه" وهن" به معناى ضعف است كه مادر در اين دوران دچار آن می گردد، اين مسأله از نظر علمى و تجربی نيز ثابت شده، كه مادران در دوران باردارى گرفتار وهن و سستى مىشوند، چرا كه شيره جان و مغز استخوانشان را به پرورش جنين خود اختصاص مىدهند، و از تمام مواد حياتى وجود خود بهترينش را تقديم او مىدارند.
به همين دليل، مادران در دوران باردارى گرفتار كمبود انواع مواد مغذی كه بدن به آن نياز دارد مىشوند، كه اگر جبران نگردد ناراحتی هایى براى آنها به وجود مىآورد، حتى اين مطلب در دوران شير دهی نيز ادامه مىيابد.
در ادامه آيه می فرمايد:" از شير گرفتنش در دو سال است"يعنى بعد از دو سال، شيردهی محقق مىشود، و در نتيجه مدت شير دادن دو سال مىشود، و با توجه به آيه " وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا "(حملش و از شير گرفتنش سى ماه است)(احقاف 15) اين نكته به دست مىآيد كه كمترين مدت حاملگى زن شش ماه است، كه در برخی روايات نيز به اين نكته اشاره شده است.
البته دو سال زمان كامل شيردهی است كه گاه ممكن است كمتر از آن انجام شود.
به هر حال مادر در اين دوران بزرگترين فداكاری های روحی و جسمی را مشفقانه برای رشد و تربيت فرزندش انجام می دهد، و قرآن پس از توصيه به والدين اين زحمات مادر را متذكر می شود تاهم انسان شكر گذار خدايی باشد كه نعمت بزرگ پدر و مادر را به او داده ، و هم شكر گذار خود والدين باشد.
حق پدرت اين است كه بدانى او ريشه تو است، چون اگر او نبود تو نبودى، پس هر وقت از خودت چيزى ديدى كه خوشت آمد، بدان كه اصل آن نعمت پدر تو است، پس حمد خدا گوى، و شكر پدر بجاى آر، آن قدر كه با اين نعمت برابرى كند، و هيچ نيرویى نيست جز به وسيله خدا
و در كتاب فقيه در حقوقى كه از امام زين العابدين (عليه السلام) روايت كرده فرمودند:
...و اما حق مادرت اين است كه بدانى او تو را طورى حمل كرد كه احدى، احدى را آن طور حمل نمىكند، آرى او تو را در داخل شكم خود حمل كرد، و از ميوه قلبش چيزى به تو داد، كه احدى به احدى نمی دهد.
او با تمامى اعضاى بدنش تو را محافظت نمود، و باك نداشت از اينكه گرسنه و تشنه بماند، بلكه پروايش همه از گرسنگى و تشنگى تو بود، او باك نداشت از اينكه برهنه بماند، همه پروايش از برهنگى تو بود، او هيچ پروایى نداشت از گرما، ولى سعيش اين بود كه بر سر تو سايه بيفكند.
او به خاطر تو از خواب خوش صرفنظر كرد، و تو را از گرما و سرما حفظ نمود، همه اين تلاش ها براى اين است كه تو مال او باشى، و تو نمىتوانى از عهده شكر او برآیى، مگر با يارى و توفيق خدا.
و اما حق پدرت اين است كه بدانى او ريشه تو است، چون اگر او نبود تو نبودى، پس هر وقت از خودت چيزى ديدى كه خوشت آمد، بدان كه اصل آن نعمت پدر تو است، پس حمد خدا گوى، و شكر پدر به جاى آر، آن قدر كه با اين نعمت برابرى كند، و هيچ نيرویى نيست جز به وسيله خدا.
در حديثی ديگر از امام صادق (عليه السلام) نقل شده كه فرمودند: مردى نزد رسول اكرم (صلی الله عليه وآله) رفت و گفت: يا رسول اللَّه به چه كسی نيكى كنم؟ فرمود به مادرت، عرضه داشت: سپس به چه كسی؟ فرمود: به مادرت، عرضه داشت: سپس به چه كسی؟ فرمود: به مادرت، عرضه داشت: سپس به چه كسی؟ فرمود به پدرت.
اين روايت عجيب حاكی از اهميت توجه و نيكی به مادر است.
در پايان روايتی از پيامبر (صلی الله عليه وآله) را بيان می كنيم كه نقل شده، مردى مشغول طواف بود و مادرش را بر دوش گرفته طواف مىداد، پيامبر (صلی الله عليه وآله) را در همان حال مشاهده كرد عرض كرد آيا حق مادرم را با اين كار انجام دادم، فرمود: نه حتى جبران يكى از نالههاى او را (به هنگام وضع حمل) نمىكند.
فرآوری: محمدايزددوست
وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِیَّاهُ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا "(و پروردگار تو مقرر كرد كه جز او را مپرستيد و به پدر و مادر [خود] احسان كنيد.)(اسراء 23)
و حتی شكرگزارى در برابر پدر و مادر در رديف شكرگزارى در برابر نعمت هاى خدا قرار داده شده چنان كه مىخوانيم:" أَنِ اشْكُرْ لِی وَلِوَالِدَیْكَ " (لقمان 14) با توجه به اينكه نعمت های الهی بيش از حد شمارش است، در كنار هم آمدن اين دو ، نشان می دهد كه حق والدين چقدر گسترده است.
آياتی كه درباره حق شناسی از والدين آمده است بر دو قسم است: يك قسم حق شناسی مشترك پدر و مادر را بيان میكند و قسم ديگر، آياتی است كه مخصوص حق شناسی مادر است.
قرآن كريم اگر درباره پدر حكم خاصی بيان میكند فقط برای بيان وظيفه است، مانند:" وَعلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ "(و هر گاه بخواهيد كسی ديگر را به شير دادن فرزندتان برگماريد ، اگر مزدی نيكو و در خورش بپردازيد.)(بقره 233)
اما برخی آياتی كه به طور خاص زحمات مادر را بيان می كند: "وَوَصَّیْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَیْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِی عَامَیْنِ أَنِ اشْكُرْ لِی وَلِوَالِدَیْكَ إِلَیَّ الْمَصِيرُ "(و ما انسان را درباره پدر و مادرش سفارش كرديم، در حالى كه مادرش او را (در شكم خود در ایّام باردارى) در حال ضعف روى ضعف حمل كرد، و ( شير دادن و) از شير جدا كردنش در دو سال بود، (گفتيم) كه مرا و پدر و مادرت را سپاسگزار، كه بازگشت (همه) به سوى من است.)(لقمان 14)
اين آيه پس از توصيه مشترك به والدين، زحمت ها و رنج های مادر در حمل و تربيت فرزند را ، به طور خاص ذكر می كند تا شنونده را به شكر پدر و مادر و به خصوص مادر وا بدارد.
شكرگزارى در برابر پدر و مادر در رديف شكرگزارى در برابر نعمتهاى خدا قرار داده شده چنان كه مىخوانيم:" أَنِ اشْكُرْ لِی وَ لِوالِدَیْكَ" با توجه به اينكه نعمت های الهی بيش از حد شمارش است، در كنار هم آمدن اين دو نشان می دهد كه حق والدين چقدر گسترده است
كلمه" وهن" به معناى ضعف است كه مادر در اين دوران دچار آن می گردد، اين مسأله از نظر علمى و تجربی نيز ثابت شده، كه مادران در دوران باردارى گرفتار وهن و سستى مىشوند، چرا كه شيره جان و مغز استخوانشان را به پرورش جنين خود اختصاص مىدهند، و از تمام مواد حياتى وجود خود بهترينش را تقديم او مىدارند.
به همين دليل، مادران در دوران باردارى گرفتار كمبود انواع مواد مغذی كه بدن به آن نياز دارد مىشوند، كه اگر جبران نگردد ناراحتی هایى براى آنها به وجود مىآورد، حتى اين مطلب در دوران شير دهی نيز ادامه مىيابد.
در ادامه آيه می فرمايد:" از شير گرفتنش در دو سال است"يعنى بعد از دو سال، شيردهی محقق مىشود، و در نتيجه مدت شير دادن دو سال مىشود، و با توجه به آيه " وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا "(حملش و از شير گرفتنش سى ماه است)(احقاف 15) اين نكته به دست مىآيد كه كمترين مدت حاملگى زن شش ماه است، كه در برخی روايات نيز به اين نكته اشاره شده است.
البته دو سال زمان كامل شيردهی است كه گاه ممكن است كمتر از آن انجام شود.
به هر حال مادر در اين دوران بزرگترين فداكاری های روحی و جسمی را مشفقانه برای رشد و تربيت فرزندش انجام می دهد، و قرآن پس از توصيه به والدين اين زحمات مادر را متذكر می شود تاهم انسان شكر گذار خدايی باشد كه نعمت بزرگ پدر و مادر را به او داده ، و هم شكر گذار خود والدين باشد.
حق پدرت اين است كه بدانى او ريشه تو است، چون اگر او نبود تو نبودى، پس هر وقت از خودت چيزى ديدى كه خوشت آمد، بدان كه اصل آن نعمت پدر تو است، پس حمد خدا گوى، و شكر پدر بجاى آر، آن قدر كه با اين نعمت برابرى كند، و هيچ نيرویى نيست جز به وسيله خدا
و در كتاب فقيه در حقوقى كه از امام زين العابدين (عليه السلام) روايت كرده فرمودند:
...و اما حق مادرت اين است كه بدانى او تو را طورى حمل كرد كه احدى، احدى را آن طور حمل نمىكند، آرى او تو را در داخل شكم خود حمل كرد، و از ميوه قلبش چيزى به تو داد، كه احدى به احدى نمی دهد.
او با تمامى اعضاى بدنش تو را محافظت نمود، و باك نداشت از اينكه گرسنه و تشنه بماند، بلكه پروايش همه از گرسنگى و تشنگى تو بود، او باك نداشت از اينكه برهنه بماند، همه پروايش از برهنگى تو بود، او هيچ پروایى نداشت از گرما، ولى سعيش اين بود كه بر سر تو سايه بيفكند.
او به خاطر تو از خواب خوش صرفنظر كرد، و تو را از گرما و سرما حفظ نمود، همه اين تلاش ها براى اين است كه تو مال او باشى، و تو نمىتوانى از عهده شكر او برآیى، مگر با يارى و توفيق خدا.
و اما حق پدرت اين است كه بدانى او ريشه تو است، چون اگر او نبود تو نبودى، پس هر وقت از خودت چيزى ديدى كه خوشت آمد، بدان كه اصل آن نعمت پدر تو است، پس حمد خدا گوى، و شكر پدر به جاى آر، آن قدر كه با اين نعمت برابرى كند، و هيچ نيرویى نيست جز به وسيله خدا.
در حديثی ديگر از امام صادق (عليه السلام) نقل شده كه فرمودند: مردى نزد رسول اكرم (صلی الله عليه وآله) رفت و گفت: يا رسول اللَّه به چه كسی نيكى كنم؟ فرمود به مادرت، عرضه داشت: سپس به چه كسی؟ فرمود: به مادرت، عرضه داشت: سپس به چه كسی؟ فرمود: به مادرت، عرضه داشت: سپس به چه كسی؟ فرمود به پدرت.
اين روايت عجيب حاكی از اهميت توجه و نيكی به مادر است.
در پايان روايتی از پيامبر (صلی الله عليه وآله) را بيان می كنيم كه نقل شده، مردى مشغول طواف بود و مادرش را بر دوش گرفته طواف مىداد، پيامبر (صلی الله عليه وآله) را در همان حال مشاهده كرد عرض كرد آيا حق مادرم را با اين كار انجام دادم، فرمود: نه حتى جبران يكى از نالههاى او را (به هنگام وضع حمل) نمىكند.
فرآوری: محمدايزددوست
