امام باقر(ع)؛ بنیانگذار علم اصول در اسلام/ مهربانی شيوه برخورد امام بود
گروه فعاليتهای قرآنی: رئيس دارالقرآنالكريم قم با بیان اینکه مهربانی و گذشت شيوه برخورد امام محمد باقر(ع) در برخورد با مردم بود، گفت: ايشان همواره با افكار انحرافی مقابله میكردند.
حجتالاسلام والمسلمين سيدجواد عظيمی، رئيس دارالقرآنالكريم قم در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه قم، گفت: امام محمد باقر(ع) لقب باقرالعلوم داشتند و ايشان اسرار و آن چه در زمينه علوم دينی و قرآنی پنهان بود را شكافته و بهصورت گسترده در زمينه علوم قرآن مباحثی داشتند، اين القاب در واقع از طرف معصومين و خدا به ايشان داده شده و اين نشانه عظمت امام در زمينه علوم است.
وی بيان كرد: هر 14 معصوم(ع) نور واحد هستند، هر امامی با يك لقب شاخصی معروف میشود، سيدالشهداء(ع) با قيام و امام سجاد(ع) با دعا شناخته میشود، امام باقر(ع) با توجه به موقعيتی كه برای اين بزرگوار پيش آمد و كشمكشهايی بين بنی اميه و بنی عباس و قيامهايی چون ابومسلم خراسانی رخ داد، توانست نسبت به مسائل دينی و مسائل تشيع جلسات، درس و بحثهايی داشته باشند و قبل از اين امام، اين چنين موقعيتی بهوجود نيامد.
عضو مجمع حافظان و قاریان استان قم ادامه داد: امام محمد باقر(ع) در اين شرايط آن چه كه در قرآن از احاديث رسول اكرم(ص) است برای مردم بهخوبی بيان فرموده و رمز و راز مسائل دين را شكافتند، در زمان ايشان بسياری از حقايق دين برای مردم بيان شد و به باقرالعلوم معروف شدند و حضرت در زمينه نشر و گسترش تفسير قرآن و احاديث تلاش گستردهای كردند.
رئيس دارالقرآن قم افزود: مدت امامت حضرت 19 سال بود و يكی از اعمال ارزشمند ايشان مباحث و جلساتی است كه با مشايخ صوفيه و قلندرها كه وابسته به دستگاه خلافت بنی اميه بودند داشتند، آن زمان منبریهايی نيز بودند كه پول میگرفتند اما امام باقر(ع) با جلسات درس و بحث و مناظراتی كه داشتند در مقابل اين عقايد باطل ايستادگی كرده و اجازه گسترش آنها را ندادند.
وی ادامه داد: يكی از مهمترين اقدامات بنی اميه عزل و نصب قضات و اعزام متكلمانی بهعنوان منبریهای دستگاه در جاهای مختلف بود كه مطالبی خلاف اسلام عنوان میكردند، امام باقر(ع) مقابل آنها ايستاده و با آنها و افكار انحرافیشان مقابله كرد.
عظيمی با بیان اینکه امام باقر(ع) در مجموع دانشگاه تشيع و علوم اسلامی را پايهريزی كردند و امام صادق(ع) آن را ادامه دادند، تصریح کرد: آن گونه كه از تاریخچه تأسیس علم اصول برمیآید، تأسیس این علم و گردآوری قواعد آن در زمان امام باقر(ع) صورت گرفته است. اگر چه امیرالمؤمنین(ع) برخی از قواعد اجتهاد را بیان كرده بودند، اما دوران امامت امام باقر(ع) نقطه عطفی برای استفاده دانشمندان راستین اسلامی از محضر معادن علم الهی و چشمههای جوشان دانش و بینش وحیانی بود تا در این عرصه به كسب دانش و معرفت بپردازند. پیش از دوران امامت امام باقر(ع) اوضاع خفقانبار جامعه هرگز به پیشوایان معصوم(ع) اجازه نمیداد كه با آسودگی خاطر به پرورش استعدادهای نهفته در جامعه اسلامی بپردازند.
عظیمی بیان کرد: تزلزل در حكومت اموی در دوران امام باقر(ع) و ناتوانی حاكمان در پیاده كردن سیاستهای تجربه شده بنی امیه مبنی بر اعمال فشار بر شیعیان، موجب ایجاد زمینه مناسب فرهنگی در این عصر شد. اتخاذ سیاستهای دوگانه و كشمكشهای تمام نشدنی بر سر قدرت توسط حاكمان از یك سو و ژرفنگری امام باقر(ع) از سوی دیگر، زمینه رشد و تعالی و بارورسازی ارزشها را میان مسلمانان پایهریزی كرد و تلاشهای بی پایان امام در این راستا، تشنگان زلال معرفت و اندیشه را بر آن داشت كه با جاری كوثر امام باقر(ع)، همراه شوند و هر چه بیشتر در معرض تعالیم انسانساز آن امام همام قرار گیرند. این روند رشد، آن گونه در دانشمندان مختلف علوم دینی در زمینههای تفسیر، حدیث، كلام، فقه، اصول و... نهادینه شد كه امروز كمتر كتابی از متون دینی اسلامی، خالی از كلمات تابناك آن حضرت است.
این فعال قرآنی ادامه داد: از جمله تلاشهای گسترده امام در این عرصه تبیین شیوههای صحیح استنباط حكم شرعی از منابع دینی بود كه بیش از پیش به اعتلا و توانمندی فقه شیعه غنا بخشید. امام باقر(ع) شخصاً بر این امر مبادرت ورزید و با تدوین قواعد علم اصول و آموزش آن به شاگردان مكتب خویش، گام مهمی در پیشبرد اهداف بلند اجتهاد برداشت؛ بهگونهای كه امروز شیعه میتواند با سربلندی بگوید كه میراثدار دانش پیامبر اكرم(ص) و جانشینان او در بهرهگیری از منابع دینی در قالب اجتهاد و استنباط حكم شرعی است.
عظیمی با اشاره به دیدگاه شهید صدر در این باره، عنوان کرد: مرحوم صدر در این باره مینویسد: به واقع، اولین كسی كه دروازه علم اصول را گشود و به تبیین و ترفیع قواعد آن پرداخت، امام ابوجعفر محمد بن علی الباقر(ع) و پس از او، فرزند برومندش، ابوعبداللّه الصادق(ع) است. این دو بزرگوار با آموزش قواعد آن به بسیاری از شاگردان خود، و آنان نیز با جمعآوری و نگاشتن آن مسائل و قواعد، گام بزرگی در فقه و اصول شیعه برداشتند.
وی ادامه داد: علامه سیدمحسن امین در اعیان الشیعه مینویسد: مسلماً بیشترین قواعد اصولی كه از امامان معصوم(ع) روایت شده، از امام باقر(ع) تا امام حسن عسكری(ع) است؛ نخستین كسی كه پیش از شافعی علم اصول را گشود و مسائل آن را بیان كرد، امام محمد بن علی الباقر(ع) و فرزند بزرگوارش بود.
وی يادآور شد: حضرت نسبت به مردم در خدمت آنها بوده و نسبت به گرهگشايی از مشكلات مردم تلاش میكردند و نسبت به گرفتن حق مردم از دستگاه خلافت تمامی تلاش خود را كردند. ايشان تأكيد به ظاهر آراسته و مناسب داشتند و با وقار و باشكوه حركت كرده و راه میرفتند و میان مردم بذلهگويیهای بی جا نمیكردند.
عظیمی تأکید کرد: حضرت بسيار نسبت به مردم گذشت داشتند و همواره در كمك به محرومان و انفاق به ديگران كوشا بودند و در زمينه مهربانی با مردم همواره رأفت داشتند.
وی بيان كرد: هر 14 معصوم(ع) نور واحد هستند، هر امامی با يك لقب شاخصی معروف میشود، سيدالشهداء(ع) با قيام و امام سجاد(ع) با دعا شناخته میشود، امام باقر(ع) با توجه به موقعيتی كه برای اين بزرگوار پيش آمد و كشمكشهايی بين بنی اميه و بنی عباس و قيامهايی چون ابومسلم خراسانی رخ داد، توانست نسبت به مسائل دينی و مسائل تشيع جلسات، درس و بحثهايی داشته باشند و قبل از اين امام، اين چنين موقعيتی بهوجود نيامد.
عضو مجمع حافظان و قاریان استان قم ادامه داد: امام محمد باقر(ع) در اين شرايط آن چه كه در قرآن از احاديث رسول اكرم(ص) است برای مردم بهخوبی بيان فرموده و رمز و راز مسائل دين را شكافتند، در زمان ايشان بسياری از حقايق دين برای مردم بيان شد و به باقرالعلوم معروف شدند و حضرت در زمينه نشر و گسترش تفسير قرآن و احاديث تلاش گستردهای كردند.
رئيس دارالقرآن قم افزود: مدت امامت حضرت 19 سال بود و يكی از اعمال ارزشمند ايشان مباحث و جلساتی است كه با مشايخ صوفيه و قلندرها كه وابسته به دستگاه خلافت بنی اميه بودند داشتند، آن زمان منبریهايی نيز بودند كه پول میگرفتند اما امام باقر(ع) با جلسات درس و بحث و مناظراتی كه داشتند در مقابل اين عقايد باطل ايستادگی كرده و اجازه گسترش آنها را ندادند.
وی ادامه داد: يكی از مهمترين اقدامات بنی اميه عزل و نصب قضات و اعزام متكلمانی بهعنوان منبریهای دستگاه در جاهای مختلف بود كه مطالبی خلاف اسلام عنوان میكردند، امام باقر(ع) مقابل آنها ايستاده و با آنها و افكار انحرافیشان مقابله كرد.
عظيمی با بیان اینکه امام باقر(ع) در مجموع دانشگاه تشيع و علوم اسلامی را پايهريزی كردند و امام صادق(ع) آن را ادامه دادند، تصریح کرد: آن گونه كه از تاریخچه تأسیس علم اصول برمیآید، تأسیس این علم و گردآوری قواعد آن در زمان امام باقر(ع) صورت گرفته است. اگر چه امیرالمؤمنین(ع) برخی از قواعد اجتهاد را بیان كرده بودند، اما دوران امامت امام باقر(ع) نقطه عطفی برای استفاده دانشمندان راستین اسلامی از محضر معادن علم الهی و چشمههای جوشان دانش و بینش وحیانی بود تا در این عرصه به كسب دانش و معرفت بپردازند. پیش از دوران امامت امام باقر(ع) اوضاع خفقانبار جامعه هرگز به پیشوایان معصوم(ع) اجازه نمیداد كه با آسودگی خاطر به پرورش استعدادهای نهفته در جامعه اسلامی بپردازند.
عظیمی بیان کرد: تزلزل در حكومت اموی در دوران امام باقر(ع) و ناتوانی حاكمان در پیاده كردن سیاستهای تجربه شده بنی امیه مبنی بر اعمال فشار بر شیعیان، موجب ایجاد زمینه مناسب فرهنگی در این عصر شد. اتخاذ سیاستهای دوگانه و كشمكشهای تمام نشدنی بر سر قدرت توسط حاكمان از یك سو و ژرفنگری امام باقر(ع) از سوی دیگر، زمینه رشد و تعالی و بارورسازی ارزشها را میان مسلمانان پایهریزی كرد و تلاشهای بی پایان امام در این راستا، تشنگان زلال معرفت و اندیشه را بر آن داشت كه با جاری كوثر امام باقر(ع)، همراه شوند و هر چه بیشتر در معرض تعالیم انسانساز آن امام همام قرار گیرند. این روند رشد، آن گونه در دانشمندان مختلف علوم دینی در زمینههای تفسیر، حدیث، كلام، فقه، اصول و... نهادینه شد كه امروز كمتر كتابی از متون دینی اسلامی، خالی از كلمات تابناك آن حضرت است.
این فعال قرآنی ادامه داد: از جمله تلاشهای گسترده امام در این عرصه تبیین شیوههای صحیح استنباط حكم شرعی از منابع دینی بود كه بیش از پیش به اعتلا و توانمندی فقه شیعه غنا بخشید. امام باقر(ع) شخصاً بر این امر مبادرت ورزید و با تدوین قواعد علم اصول و آموزش آن به شاگردان مكتب خویش، گام مهمی در پیشبرد اهداف بلند اجتهاد برداشت؛ بهگونهای كه امروز شیعه میتواند با سربلندی بگوید كه میراثدار دانش پیامبر اكرم(ص) و جانشینان او در بهرهگیری از منابع دینی در قالب اجتهاد و استنباط حكم شرعی است.
عظیمی با اشاره به دیدگاه شهید صدر در این باره، عنوان کرد: مرحوم صدر در این باره مینویسد: به واقع، اولین كسی كه دروازه علم اصول را گشود و به تبیین و ترفیع قواعد آن پرداخت، امام ابوجعفر محمد بن علی الباقر(ع) و پس از او، فرزند برومندش، ابوعبداللّه الصادق(ع) است. این دو بزرگوار با آموزش قواعد آن به بسیاری از شاگردان خود، و آنان نیز با جمعآوری و نگاشتن آن مسائل و قواعد، گام بزرگی در فقه و اصول شیعه برداشتند.
وی ادامه داد: علامه سیدمحسن امین در اعیان الشیعه مینویسد: مسلماً بیشترین قواعد اصولی كه از امامان معصوم(ع) روایت شده، از امام باقر(ع) تا امام حسن عسكری(ع) است؛ نخستین كسی كه پیش از شافعی علم اصول را گشود و مسائل آن را بیان كرد، امام محمد بن علی الباقر(ع) و فرزند بزرگوارش بود.
وی يادآور شد: حضرت نسبت به مردم در خدمت آنها بوده و نسبت به گرهگشايی از مشكلات مردم تلاش میكردند و نسبت به گرفتن حق مردم از دستگاه خلافت تمامی تلاش خود را كردند. ايشان تأكيد به ظاهر آراسته و مناسب داشتند و با وقار و باشكوه حركت كرده و راه میرفتند و میان مردم بذلهگويیهای بی جا نمیكردند.
عظیمی تأکید کرد: حضرت بسيار نسبت به مردم گذشت داشتند و همواره در كمك به محرومان و انفاق به ديگران كوشا بودند و در زمينه مهربانی با مردم همواره رأفت داشتند.
