«منهای فقر» تقابل با جريان منتقد كاركرد اقتصادی اسلام است
گروه اقتصاد: نشست تخصصی پيرامون كتاب «منهای فقر» علامه محمدرضا حكيمی با حضور حسن سبحانی، حجت الاسلام محمدرضا زائری، سارا شريعتی و جمعی از اساتيد و علاقهمندان به موضوعات عدالت اجتماعی در مجتمع فرهنگی سرچشمه برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، نشست تخصصی پيرامون كتاب «منهای فقر» علامه محمدرضا حكيمی شب گذشته،29 مهرماه، با حضور حجت الاسلام محمدرضا زائری، مدير مجموعه فرهنگی شهدای انقلاب اسلامی، سارا شريعتی، استاد جامعه شناسی، حسن سبحانی عضو هيئت علمی دانشكده اقتصاد دانشگاه تهران و جمعی از اساتيد و علاقهمندان به موضوعات عدالت اجتماعی در مجتمع فرهنگی سرچشمه برگزار شد.
بر اساس اين گزارش، حجت الاسلام والمسلمين محمدرضا زائری، مدير مجموعه فرهنگی شهدای انقلاب اسلامی، به عنوان اولين سخنران نشست در ابتدا به تجليل از شخصيت علامه محمدرضا حكيمی پرداخت و گفت: ويژگی بارز علامه حكيمی، اشراف به آيات و روايات است و اين امر موجب پديد آمدن تعهد مراتبی به خدا، قرآن و اهلبيت است كه سبب شده تا مراتب در سخن و اظهار نظرها رعايت شود. از آنجا كه علامه حكيمی، در باورها و اعتقادات خود به واقع امر خداوند را مقدم بر همه امور تلقی كند طبعا آن را فدای مسائل مادی و دنيايی نمیكند.
حجتالاسلام زائری در ادامه سخنان خود در ارتباط با موضوع عدل در انديشه علامه حكيمی و هجمههای صورت گرفته از سوی شبكههای ضد دين گفت: در منهای فقر جريانهای مخالف و معاندی كه اسلام را به دليل مشكلات اجتماعی و اقتصادی مورد هجمه قرار میدهند، مورد انتقاد شديد قرار میگيرد، كليد واژه سخنان علامه حكيمی اين است كه اسلامی كه در آن عدالت نباشد، اسلام نيست. همچنان كه شهيد بهشتی در رابطه با عدالت در جامعه دينی اعتقاد داشت «دين يعنی عدل و عدل يعنی دين؛ و هرجا ديديد دين هست و عدل نيست، بدانيد اسلامش قلابی است»، استاد حكيمی در منهای فقر خود بر جريانهای مخالف و معاندی كه اسلام را به دليل مشكلات اجتماعی و اقتصادی مورد هجمه قرار میدهند، با غيرت دينی به آنان میتازد.
وی در پايان با تاكيد بر اين مسئله كه پرداختن به موضوع فقر و فاصله طبقاتی مهمتر از موضوع حجاب است، گفت: در كتاب «منهای فقر» اين نكته به وضوح آمده كه «اگر فاصله طبقاتی معيشتی در جامعه بود، چه فرق است بين جامعه دينی و غيردينی، اسلام تنها نماز و روزه و سختگيری در امر حجاب نيست» حال آنكه، برخی صاحبان تريبون و متوليان رسمی دين در موضوع پسنديده حجاب رگ گردنشان بيرون میزند و با شديدترين انتقادات فضای جامعه را متشنج میكنند، اما نگاهی به حجم روايات مربوط به حجاب در مقابل موضوع فقر و عدالت چقدر است، نگاه به كتابهای چهل حديث اين مسئله را نشان میدهد كه حجم روايات ما در مورد موضوعاتی نظير عدالت و فقر و غنا بسيار زياد است؛ پس حجم انتقادات ما نيز بايد در مورد اين موضوعات بسته به ميزان روايات و احاديث و آيات باشد. زخمی كه فقر و نداری و فاصله طبقاتی ناشی از تجملات ميلياردی بر پيكره جامعه وارد خواهد كرد موجب طغيان جامعه میشود. اميرالمومنين امام علی(ع) به صراحت در اين رابطه میفرمايند«نداری فقير را به طغيان در جامعه تشويق خواهد كرد».
حسن سبحانی، عضو هيئت علمی دانشكده اقتصاد دانشگاه تهران به عنوان سخنران دوم نشست در رابطه با مسئله دين و فقر گفت:اين ادعا به حد فراوان از تريبونهای متعدد علیالخصوص از جانب كشورهای توسعه يافته به كشورهای اسلامی گفته میشود كه عمدهترين علل عقبماندگی جوامع اسلامی عنصر دين است و در مطالعات و تحقيقات زيادی اسلام عامل توسعه نيافتگی كشورهای اسلامی معرفی میشود، البته تحقيقات معدودی در زمينه اينكه اسلام مانع توسعه نيست و اتفاقاً عامل توسعه است، نيز انجام شده، اما در ادبيات غالب، مانع بودن اسلام برای توسعهيافتگی مطرح است و البته آنان اين ادعای خود را با وضعيت زنده امروز جوامع اسلامی تأييد میكنند.
اين صاحبنظر مسائل اقتصاد و توسعه در ادامه افزود: كنكاش و تحقيق در آموزههای دين از جمله نگاهی به آثار استاد حكيمی، نشان میدهد كه « دين با فقر نمیسازد» اين عبارت به حدی در آيات و ورايات گويا و شيوا است كه به صراحت میتوان بيان داشت، اين جمله كه كشورهای اسلامی توسعه نيافته اند و در فقر امكانات به سر میبرند و به دليل فقر امكانات شخصيتشان سلب میشود و آماده میشوند تا به تحميل فرهنگی و استبداد سياسی دچار شوند از اساس رد شود و اين پاسخ مطرح شود كه اگر كشوری اسلامی باشد نمیتواند فقير باشد و اگر كشوری فقير است بايد در اسلامی بودن آن شك كرد، پس با اين حساب جمع فقر و آموزههای دينی امری غير ممكن و باطل است.
وی در رابطه با تلاشهای صورت گرفته در زمينه تحقق عدالت در جامعه گفت: كم نبودند كسانی كه ربا و رباخواری در جامعه دينی را عامل درآمدها و لقمههای حرام و تبعات آن دانستند و در مسلخ معيارهای رسمی قربانی شدند و فاجعه اصلی اينكه اين اتفاق در سكوت برخی از انديشمندان و علما رخ داد؛ منظور از ساكتين كسانی هستند كه علامه حكيمی، در «منهای فقر» از مدارا و سكوتشان انتقاد میكند. فقر و تكاثر حاصل از فعاليتهای سرمايهدارانه در اقتصاد است و نمیتوان به راحتی اجازه فعاليت و تقويت ساز وكارهای مربوط به سرمايهداری را داد و بعد منتظر بود كه فقری نباشد.
استاد اقتصاد دانشگاه تهران در پايان خاطر نشان كرد: در روزگار غربت دين بايد از هر فريادی به نفع دين حمايت كرد. باور اين مسئله سخت است كه ما امروز در روزگار حاكميت دين برای بيان آموزههای دين بزرگداشت گرفتهايم. ما حق داريم كه انتظار داشته باشيم كه حاكميت دينی اجتماع متدينين را به سيستمی از آموزه های دينی هدايت كند تا فقر كه مرگ اكبر و موجب سلب شخصيت فقير است، از بين برود.
سارا شريعتی، استاد جامعهشناسی دانشگاه تهران به عنوان سخنران سوم نشست پيش از صحبت در مورد كتاب منهای فقر به ذكر خاطرهای از يك تئاتر در مورد فقر گفت: پيام اين تئاتر زمانی كه كودك كار از تماشاچيان میپرسد «زمانی كه من رنج میكشيدم شما كجا بوديد» مطلع هميشگی داستانكهای كودكيمان يعنی «يكی بود، يكی نبود» را برايم زنده كرد. آنچه كه هميشه هست فقر است و آنچه كه نيست مائيم و وجدان ما در رابطه با موضوع فقر در جامعه كه چرا به وضعيت كنونی دچار شدهايم.
اين استاد جامعه شناسی در ادامه با اشاره به متن پشت جلد كتاب منهای فقر گفت: هدف از انقلاب برابری اجتماعی و عدالت است و «اگر انقلابها برای برانداختن ريشه ظلم شكل میگيرد، گام نخست و نخستين گام، در جهت برطرف كردن ظلم از مظلومترينها يعنی محرومان و فقرا است و گرنه صرفا قيامهايی خواهدبود در جهت جابهجايی قدرت و ثروت، نه بيشتر» اما آنچه در جامعه كنونی ما رخ داده نشان از اين مطلب دارد كه فقر مسئله اصلی و مهم جامعه ما نيست.
اين استاد جامعه شناسی با بيان اين نكته كه در حال حاضر فقرپنهان در چهرههای مختلف در كشور ما وجود دارد گفت: ما آماری را در دانشگاه تهران از دانشجويان در قالب پرسشنامه گرفتيم و نكته جالب اينكه صد در صد دانشجويان طبقه اقتصادی خود را متوسط معرفی كردهبودند حال آنكه مشخصا اين فقر وجود دارد. اين ناشی از شرمی است كه ما در ضد جامعههای پيرامون جامعه پديد آورديم.
يادآور میشود نشست تخصصی پيرامون بررسی كتاب «منهای فقر» اثر ارزشمند علامه محمدرضاحكيمی، شب گذشته با حضور علاقهمندان و صاحبنظران مباحث عدالت اجتماعی در مجتمع فرهنگی سرچشمه برگزارشد، از نكات قابل توجه اين نشست برگزاری نمايشگاه جانبی با موضوع معرفی آثار علامه حكيمی بود كه در آن دوره 10 جلدی «الحياة» نيز برای علاقهمندان به نمايش گذاشته شده بود.
بر اساس اين گزارش، حجت الاسلام والمسلمين محمدرضا زائری، مدير مجموعه فرهنگی شهدای انقلاب اسلامی، به عنوان اولين سخنران نشست در ابتدا به تجليل از شخصيت علامه محمدرضا حكيمی پرداخت و گفت: ويژگی بارز علامه حكيمی، اشراف به آيات و روايات است و اين امر موجب پديد آمدن تعهد مراتبی به خدا، قرآن و اهلبيت است كه سبب شده تا مراتب در سخن و اظهار نظرها رعايت شود. از آنجا كه علامه حكيمی، در باورها و اعتقادات خود به واقع امر خداوند را مقدم بر همه امور تلقی كند طبعا آن را فدای مسائل مادی و دنيايی نمیكند.
حجتالاسلام زائری در ادامه سخنان خود در ارتباط با موضوع عدل در انديشه علامه حكيمی و هجمههای صورت گرفته از سوی شبكههای ضد دين گفت: در منهای فقر جريانهای مخالف و معاندی كه اسلام را به دليل مشكلات اجتماعی و اقتصادی مورد هجمه قرار میدهند، مورد انتقاد شديد قرار میگيرد، كليد واژه سخنان علامه حكيمی اين است كه اسلامی كه در آن عدالت نباشد، اسلام نيست. همچنان كه شهيد بهشتی در رابطه با عدالت در جامعه دينی اعتقاد داشت «دين يعنی عدل و عدل يعنی دين؛ و هرجا ديديد دين هست و عدل نيست، بدانيد اسلامش قلابی است»، استاد حكيمی در منهای فقر خود بر جريانهای مخالف و معاندی كه اسلام را به دليل مشكلات اجتماعی و اقتصادی مورد هجمه قرار میدهند، با غيرت دينی به آنان میتازد.
وی در پايان با تاكيد بر اين مسئله كه پرداختن به موضوع فقر و فاصله طبقاتی مهمتر از موضوع حجاب است، گفت: در كتاب «منهای فقر» اين نكته به وضوح آمده كه «اگر فاصله طبقاتی معيشتی در جامعه بود، چه فرق است بين جامعه دينی و غيردينی، اسلام تنها نماز و روزه و سختگيری در امر حجاب نيست» حال آنكه، برخی صاحبان تريبون و متوليان رسمی دين در موضوع پسنديده حجاب رگ گردنشان بيرون میزند و با شديدترين انتقادات فضای جامعه را متشنج میكنند، اما نگاهی به حجم روايات مربوط به حجاب در مقابل موضوع فقر و عدالت چقدر است، نگاه به كتابهای چهل حديث اين مسئله را نشان میدهد كه حجم روايات ما در مورد موضوعاتی نظير عدالت و فقر و غنا بسيار زياد است؛ پس حجم انتقادات ما نيز بايد در مورد اين موضوعات بسته به ميزان روايات و احاديث و آيات باشد. زخمی كه فقر و نداری و فاصله طبقاتی ناشی از تجملات ميلياردی بر پيكره جامعه وارد خواهد كرد موجب طغيان جامعه میشود. اميرالمومنين امام علی(ع) به صراحت در اين رابطه میفرمايند«نداری فقير را به طغيان در جامعه تشويق خواهد كرد».
حسن سبحانی، عضو هيئت علمی دانشكده اقتصاد دانشگاه تهران به عنوان سخنران دوم نشست در رابطه با مسئله دين و فقر گفت:اين ادعا به حد فراوان از تريبونهای متعدد علیالخصوص از جانب كشورهای توسعه يافته به كشورهای اسلامی گفته میشود كه عمدهترين علل عقبماندگی جوامع اسلامی عنصر دين است و در مطالعات و تحقيقات زيادی اسلام عامل توسعه نيافتگی كشورهای اسلامی معرفی میشود، البته تحقيقات معدودی در زمينه اينكه اسلام مانع توسعه نيست و اتفاقاً عامل توسعه است، نيز انجام شده، اما در ادبيات غالب، مانع بودن اسلام برای توسعهيافتگی مطرح است و البته آنان اين ادعای خود را با وضعيت زنده امروز جوامع اسلامی تأييد میكنند.
اين صاحبنظر مسائل اقتصاد و توسعه در ادامه افزود: كنكاش و تحقيق در آموزههای دين از جمله نگاهی به آثار استاد حكيمی، نشان میدهد كه « دين با فقر نمیسازد» اين عبارت به حدی در آيات و ورايات گويا و شيوا است كه به صراحت میتوان بيان داشت، اين جمله كه كشورهای اسلامی توسعه نيافته اند و در فقر امكانات به سر میبرند و به دليل فقر امكانات شخصيتشان سلب میشود و آماده میشوند تا به تحميل فرهنگی و استبداد سياسی دچار شوند از اساس رد شود و اين پاسخ مطرح شود كه اگر كشوری اسلامی باشد نمیتواند فقير باشد و اگر كشوری فقير است بايد در اسلامی بودن آن شك كرد، پس با اين حساب جمع فقر و آموزههای دينی امری غير ممكن و باطل است.
وی در رابطه با تلاشهای صورت گرفته در زمينه تحقق عدالت در جامعه گفت: كم نبودند كسانی كه ربا و رباخواری در جامعه دينی را عامل درآمدها و لقمههای حرام و تبعات آن دانستند و در مسلخ معيارهای رسمی قربانی شدند و فاجعه اصلی اينكه اين اتفاق در سكوت برخی از انديشمندان و علما رخ داد؛ منظور از ساكتين كسانی هستند كه علامه حكيمی، در «منهای فقر» از مدارا و سكوتشان انتقاد میكند. فقر و تكاثر حاصل از فعاليتهای سرمايهدارانه در اقتصاد است و نمیتوان به راحتی اجازه فعاليت و تقويت ساز وكارهای مربوط به سرمايهداری را داد و بعد منتظر بود كه فقری نباشد.
استاد اقتصاد دانشگاه تهران در پايان خاطر نشان كرد: در روزگار غربت دين بايد از هر فريادی به نفع دين حمايت كرد. باور اين مسئله سخت است كه ما امروز در روزگار حاكميت دين برای بيان آموزههای دين بزرگداشت گرفتهايم. ما حق داريم كه انتظار داشته باشيم كه حاكميت دينی اجتماع متدينين را به سيستمی از آموزه های دينی هدايت كند تا فقر كه مرگ اكبر و موجب سلب شخصيت فقير است، از بين برود.
سارا شريعتی، استاد جامعهشناسی دانشگاه تهران به عنوان سخنران سوم نشست پيش از صحبت در مورد كتاب منهای فقر به ذكر خاطرهای از يك تئاتر در مورد فقر گفت: پيام اين تئاتر زمانی كه كودك كار از تماشاچيان میپرسد «زمانی كه من رنج میكشيدم شما كجا بوديد» مطلع هميشگی داستانكهای كودكيمان يعنی «يكی بود، يكی نبود» را برايم زنده كرد. آنچه كه هميشه هست فقر است و آنچه كه نيست مائيم و وجدان ما در رابطه با موضوع فقر در جامعه كه چرا به وضعيت كنونی دچار شدهايم.
اين استاد جامعه شناسی در ادامه با اشاره به متن پشت جلد كتاب منهای فقر گفت: هدف از انقلاب برابری اجتماعی و عدالت است و «اگر انقلابها برای برانداختن ريشه ظلم شكل میگيرد، گام نخست و نخستين گام، در جهت برطرف كردن ظلم از مظلومترينها يعنی محرومان و فقرا است و گرنه صرفا قيامهايی خواهدبود در جهت جابهجايی قدرت و ثروت، نه بيشتر» اما آنچه در جامعه كنونی ما رخ داده نشان از اين مطلب دارد كه فقر مسئله اصلی و مهم جامعه ما نيست.
اين استاد جامعه شناسی با بيان اين نكته كه در حال حاضر فقرپنهان در چهرههای مختلف در كشور ما وجود دارد گفت: ما آماری را در دانشگاه تهران از دانشجويان در قالب پرسشنامه گرفتيم و نكته جالب اينكه صد در صد دانشجويان طبقه اقتصادی خود را متوسط معرفی كردهبودند حال آنكه مشخصا اين فقر وجود دارد. اين ناشی از شرمی است كه ما در ضد جامعههای پيرامون جامعه پديد آورديم.
يادآور میشود نشست تخصصی پيرامون بررسی كتاب «منهای فقر» اثر ارزشمند علامه محمدرضاحكيمی، شب گذشته با حضور علاقهمندان و صاحبنظران مباحث عدالت اجتماعی در مجتمع فرهنگی سرچشمه برگزارشد، از نكات قابل توجه اين نشست برگزاری نمايشگاه جانبی با موضوع معرفی آثار علامه حكيمی بود كه در آن دوره 10 جلدی «الحياة» نيز برای علاقهمندان به نمايش گذاشته شده بود.
