ارزش سکوت از دیدگاه اسلام/ نجات از هلاکت به‌واسطه حفظ زبان

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، زبان یکی از معجزات الهی است که هر دم با آن در تماس هستیم ولی چون غافل از تذکرات الهی هستیم، عبودیت ما تقویت نمی‌گردد.

خداوند زبان را نعمتی بزرگ برای بشر برشمرده است که با آن قدرت بیان آدمی تحقق می‌یابد و زمینه برای خلافت و ربوبیت آدمی فراهم می‌گردد. همین ارزش زبان است که آن‌را در جایگاه رفیعی نشانده است و امیرمؤمنان علی(ع) می‌فرماید: «زبان وسیله سنجش انسان است» به این معنا که اگر بخواهیم ارزش انسانی را بسنجیم می‌بایست به سخنان وی توجه یابیم، زیرا سخنان وی نشان می‌دهد که از نظر شخصیت تا چه اندازه در مسیر کمالی رشد داشته و در کدام مقام عالی انسانی نشسته است.

از آنجایی که عقل هر کسی میزان ارزش انسانی وی را مشخص می‌کند می‌توان از طریق سخن گفتن دریافت که این شخص تا چه اندازه از عقل بهره برده است و چه مقدار توانسته است از خردمندی خود سود برده و رشد نماید و در زندگی از آن استفاده کند.

کسی‌ که عقل وی کامل شد سخن وی کم و پربها و گوهر می‌شود؛ زیرا «تا مرد سخن نگفته باشد، عیب و هنرش نهفته باشد». کم‌گویی و گزیده گویی بیان‌گر کمال عقل است.

آیات قرآن در رابطه با سکوت

زبان و سخن، ملاک و معیار عقل و انسانیت آدمی است. از آن‌جایی که هر چیز با ارزش‌تری در معرض خطر فزون‌تری است، خداوند از آدمی خواسته است تا همواره نگهبان زبان خویش باشد و در پاسبانی از آن دمی کوتاهی نورزد؛ زیرا هر آن‌چه آدمی بر زبان می‌راند به نگهبانی از سوی خداوند ثبت و ضبط می‌شود و در دادگاه دادگر بدان رسیدگی شده و بازخواست می‌گردد.(سوره ق، آیه 18) چنان که میزان ارزش گذاری وی نیز همین سخنان خواهد بود.

در آیه 18 سوره ق آمده است: «مَا یَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ؛ [آدمى] هیچ سخنى را به لفظ درنمى‌‏آورد مگر این‌که مراقبى آماده نزد او [آن را ضبط مى‏‌کند]». همچنین، در آیه 70 سوره احزاب آمده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِیدًا؛ اى کسانى‌که ایمان آورده‏‌اید از خدا پروا دارید و سخنى استوار گویید».

خداوند به صراحت به گزیده‌گویی و خوب‌گویی توجه می‌دهد و از کسانی‌که در مسیر ایمان و تقوا گام بر می‌دارند می‌خواهد تا به این نکته توجه کنند و از مسیر سخن درست بیرون نروند؛ زیرا از نظر قرآن، مؤمن واقعی کسی است که زبان خویش را نگه دارد و اگر به سخن در می‌آید جز سخن راست و درست و استوار نگوید.

پبامبر گرامی اسلام(ص) می‌فرماید که رهایی مؤمن در نگه‌داشت زبان خود است؛ بنابراین کسی‌که می‌خواهد از خسران و زیان ابدی و عذاب و خشم الهی رهایی یابد می‌بایست به پاسبانی از زبان خود اقدام کند؛ زیرا بسیاری از گناهانی که خسران ابدی را به همراه دارد، برخاسته از زبان آدمی است.

اگر کسی بخواهد تا سلامت در همه امور را دارا شود می‌بایست سلامت خود را در حفظ زبان بجوید زیرا زبان موجب می‌شود که شخص سلامت دین و دنیای خویش را از دست دهد؛ چراکه بسیاری از بلایایی که انسان بدان دچار می‌شود از زبان است و بسیاری از انسان‌ها که دچار هلاکت و نیستی شده‌اند به سبب آن بوده است که زبان خود نگه نداشتند.

پیامبر گرامی اسلام(ص) می‌فرماید: هر که پرحرف باشد خطایش فراوان است و هر که خطایش فراوان باشد، گناهانش بسیار است و هر که گناهانش بسیار باشد، آتش دوزخ به وی سزاوارتر است.

از این روست که امیرمؤمنان علی(ع) می‌فرماید: «خردمند کسی است که زبانش را در بند کشد و همین مسئله سبب شده است که لقمان به فرزندش بفرماید: پسرم اگر می‌پنداری که سخن گفتن نقره است، خاموشی و سکوت زر و طلاست». حضرت عیسی(ع) در ارزش سکوت و خاموشی می‌فرماید «عبادت 10 جزء است که 9 جزء آن در سکوت و جزء دیگر آن در فرار از مردم است».

حجت‌الاسلام والمسلمین سیداحمد میرعمادی، نماینده ولی‌فقیه در لرستان، در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا گفت: انسان در زندگی مادی و معنوی، فردی و اجتماعی خود همواره در معرض آسیب‌ها و خطرات گوناگون است. عقل و شرع انسان را وامی‌دارند تا در مقابل خطرات چاره‌اندیشی کند و از درد و رنج، عذاب و هلاکت نجات پیدا کند و در زندگی دنیوی و اخروی سعادت‌مند باشد.

وی بیان کرد: خدای متعال در آیه 10  سوره مبارکه صف:«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آَمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنجِیکُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِیمٍ» ایمان و جهاد در راه خدا را عامل نجات انسان از عذاب دردناک معرفی می‌کند همچنین در آیه 18 سوره مبارکه فصلت: «وَنَجَّیْنَا الَّذِینَ آمَنُوا وَکَانُوا یَتَّقُونَ» ایمان وتقوا را از عاوامل نجات‌بخشی انسان‌ها دانسته است.

حجت‌الاسلام میرعمادی با استناد به کتاب خصال صدوق، جلد یک، صفحه 74، تصریح کرد: از منظر نبی مکرم اسلام سه چیز برای انسان نجات‌بخش است: ترس از خدا در آشکار و نهان، میانه‌روی در توانگری و تهدیستی و همچنین حق‌گویی در خشم و خشنودی.

نماینده ولی‌فقیه در استان لرستان ادامه داد: قطعاً نجات از وسوسه‌های شیطانی، هوا و هوس و در نهایت رهایی از آتش جهنم در گرو آن است که آدمی زبان خود را نگه دارد و آن‌را از بیهوده‌گویی حفظ نماید، بر اشتباهات خود بگرید و به درگاه خداوند توبه کند و یا در خانه‌اش بر اهل منزل سخت نگیرد و آسایش را برای آنان فراهم کند.

زبان یکی از بزرگ‌ترین نعمت‌های الهی

حجت‌الاسلام احمدمیرعمادی، حفظ زبان را یکی از عوامل نجات‌بخش انسان دانست و افزود: زبان از بزرگ‌ترین نعمت‌های خداوند بر بشر است که هم فواید و برکات فراوان و هم پسامدهای سنگین و خطرات جبران‌ناپذیر دارد.

وی اظهار کرد: زبان اگر در مدار تربیت حق و هدایت خدای سبحان و تعلیمات معصومین قرار گیرد و کنترل شود، سراسر خیر و منفعت است و اگر تربیت و کنترل نشود سراسر ضرر و زیان و خطر است، به همین جهت امام علی(ع) فرمود: «شخصیت انسان در زیر زبانش پنهان است».

حجت‌الاسلام میرعمادی بیان کرد: پیامبراکرم(ص) فرمود «فتنه زبان، شدیدتر از ضربه شمشیر است» و نیز فرمود: «بلای انسان از زبان است»، همچنین، فرمود «زیبایی در زبان است». لذا از آن‌جایی که زبان عضوی دوپهلو است کنترل و نگه‌داری آن مورد سفارش است.

سکوت برای تفکر و دوری از کلام باطل یک اصل اخلاقی است

وی با اشاره به این‌که سکوت و خاموشی برای تفکر واندیشه و دوری از کلام باطل و بیهوده گفتن یک اصل اخلاقی است، تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص) در حدیثی فرمود «برتوباد به سکوت و خاموشی طولانی زیرا سکوت دور کننده شیطان  و کمک کننده بر امر دین است».

حجت‌الاسلام میرعمادی بیان کرد: با خواندن این وصیت پیامبر(ص) که «زبانت را نگه‌دار»، این نکته به ذهن می‌رسد که زبان را از چه چیزهایی نگه داریم؟ روشن است زبان را باید از دروغ، تهمت، غیبت، هرزه‌گویی وسخن‌چینی بازداشت؛ این‌ها گناهان بزرگی هستند که معمولاً آدمی از راه زبان به آن‌ها آلوده می‌شود کمااینکه نبی مکرم اسلام(ص) فرمود «به‌راستی از بزرگ‌ترین خطاها، زبانی است که عادت به دروغ داشته باشد».

نماینده ولی‌ فقیه در لرستان اضافه کرد: در خطبه 176 نهج‌البلاغه بیان شده که «زبان مؤمن در پس قلب او و قلب و عقل منافق پشت زبان اوست یعنی مؤمن هرگاه بخواهد سخنی بگوید نخست می‌اندیشد، اگر نیک بود می‌گوید و اگر ناپسند بود از گفتن آن خودداری می‌کند، اما شخص منافق، آن‌چه بر زبانش جاری می‌شود، می‌گوید و نمی‌داند کدام سخن به سود او و کدام به ضررش تمام می‌شود». بنابر این حفظ زبان از گناه و آلودگی‌ها موجب نجات انسان است.