
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، آیتالله سیدعلی شفیعی، منتخب مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری در آئین افتتاحیه هفته پژوهش و فناوری که امروز 23 آذر در آمفیتئاتر شهید مطهری دانشکده علوم دانشگاه شهیدچمران اهواز برگزار شد، با تبریک این هفته به قشر دانشگاهی و ابراز امیداوری از اینکه خدای متعال همیشه ما را در مسیر پژوهش و تحقیق موفق بدارد، اظهار کرد: دانشگاه در این هفته باید در مقام پژوهش و فناوری باشد. تشکیل جلسات، برگزاری سمینارها و همایشها بهتنهایی کافی نیست و باید بهرهای از این گفتارها برگیریم و گامی در این راه برداریم.
منتخب مردم استان خوزستان در مجلس خبرگان رهبری با بیان اینکه علم همیشه در حال پیشرفت است و پیشرفت علم ما وابسته به کنکاشها و پژوهشهای خودمان است، گفت: هر انسانی مکلف است در راه تحقیق، پژوهش و فناوری زحمت بکشد و کار کند. هفته پژوهش بهترین فرصت است که با تفکر و اندیشهورزی، مسائل گذشته، حال و آینده را بازبینی و بررسی کنیم، چراکه انقلاب اسلامی فرصتی بسیار مطلوب، برای پیگیری این مسئله حیاتی است.
وی با اشاره به تعریف علم تصریح کرد: آنچه بدیهی است و کسی بر آن اختلافی ندارد، این است که علم به معنی کشف واقع و وصول بهواقع است؛ البته به یک تعبیر که بعد کلامی دارد علم مطلق خدا است، زیرا سه صفت ذاتی برای خداوند بیان شده که علم، قدرت و حیات است. بنابراین هرچه در راه علم پیش رویم بیشتر خدایی میشویم و هر قدر بهره بیشتری از علم داشته باشیم، به خداوند نزدیکتر شدهایم.
منتخب مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری خطاب به جمع حاضر در تبیین بعد حوزوی از علم، با بیان اینکه شما حوزوی نیستید اما نزدیکترین قشر به حوزه هستید و حوزه هم نزدیکترین قشر به شما است، گفت: در خصوص تعریف علم عنوان شده که «العلم هو الاعتقاد الجازم المطابق للواقع» که عبارت است از اینکه اگر به مسئلهای اعتقاد جازم پیدا کنید که آن مسئله برابر با واقع است و به واقع رسیدهاید، آن علم است. اگر اعتقاد پیدا نکنیم علم نیست و اگر اعتقاد پیدا کنیم اما آن اعتقاد جازم نباشد، آن هم علم نیست.
وی خاطرنشانکرد: اگر به آن مسئله اعتقاد جازم پیدا کنیم اما مطابق واقع نشود، آن جهل مرکب است. اما اگر معتقد به یک اعتقاد قطعی شویم و آن مطابق با واقع بود، این اعتقاد محصول این علم است. بنابراین از نظر قیمتگذاری به پایه علم نمیرسیم زیرا بسیار ارزشمند است.
آیتالله شفیعی با طرح این پرسش که آیا علم به معنای کشف واقع و مجهولات یا ایجاد معلومات است، افزود: اختلاف از اینجا آغاز میشود که آیا علم به این معنی است که آنچه را هست کشف کنیم یا آنکه چیز جدیدی ایجاد کنیم؛ در تحقیق معنای اول اولویت دارد، یعنی علم عبارت از کشف مجهولات است. بههمین دلیل گفته میشود همه آنچه که علم آن را کشف میکند، وجود دارد و علم آن را کشف و باز میکند اما چیز جدیدی ایجاد نمیکند.
منتخب مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری با بیان اینکه این اختلافتعبیر دارای ثمرات و نتایجی است، تصریحکرد: در مکتب کنفوسیوس از قدیم این مسئله مورد توجه بود که علم به معنی کشف مجهولات است و اگر ایجاد معلومات تعبیر درستی باشد، نتیجه کشف مجهولات است. بنابراین همه دستاوردها اعم از آنچه که تاکنون واقع شده و آنچه هنوز واقع نشده که حجم آن بسیار زیاد است، همه علم هستند و همه در عالم هستی موجودند که باید واکاوی و آن را کشف کنیم. بههمین دلیل است افرادی که در این راه بیشتر گام برداشتهاند، در راه علم موفقتر بودهاند.
آیتالله شفیعی یکی از نتایج این تعبیر از علم را این دانست که کشف علم مستلزم فکر کردن است و تنها منوط به درس خواندن نیست. اکنون در مکتب چین این مسئله مطرح است که علم به زیاد درسخواندن نیست بلکه اگر در یک مقدار محدود و معینی که در مسیر قرار بگیریم و بتوانیم حرکت کنیم، کفایت میکند و بقیه مسیر را باید با فکر کردن طی کرد. آنچه که امام خمینی(ره) به طلاب فرموده بودند، همین نکته را تأکید میکرد که زیاد استاد دیدن ضرورتی ندارد بلکه زیاد فکر کردن و کشف مجهولات ضرورت دارد و این پژوهش بهمعنای واقع کلمه است.
وی با بیان اینکه مسئله فناوری تقریبا عبارت آخر تولید علم است و به بیان دیگر علم را در دنیا پخش کردن و بهپیش بردن است، گفت: البته گفتهام که در بعضی کشورها روند تکاملی پژوهش با فناوری متفاوت است، که از جمله کشور ایران را به عنوان مثال مطرح میکنند که در بعد پژوهش پیشرفت کرده است اما در بعد فناوری هنوز نسبت به برخی کشورها عقب است. مهم این است که نخست باید کشف مجهولات شود و بعد تولید علم و آنگاه فناوری اتفاق میافتد. اگر مرحله اول درست انجامشود، امید بهدرست انجامشدن دومی هم وجود دارد.
منتخب مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری با بیان فهرستوار سیر تکاملی علم خاطرنشان کرد: سیر علم به معنای کشف مجهولات نخست پیدایش علم است که سپس با توسعه علم، عقل از قیمومیت علم خارج و به فکرکردن مستقل میشود؛ بهعبارت دیگر از آن بطلمیوس، یک گالیله و کوپرنیک بوجود میآید؛ مرحله بعد فرورفتن علم در تاریکیهای دوران رومیان بود و سپس قدرت مطلق ارسطو بر عقول مردم قرون وسطی حاکم شد که با دستیافتن به علم برای جامعه خود نتایج بسیاری به ارمغان آورد.
آیتالله شفیعی در ادامه به جامعه علمی در ابتدای قرن هفدهم، بررسی در حالات دکارت به عنوان پدر علم جدید، قرن نیوتن، علم در عهد فلاسفه، قرینبودن قرن 19 با پیروزی علم و انقلاب علمی در سال 1900 میلادی، بینالمللیشدن علم و آینده علم بهعنوان سرفصلها و فرازهای سیر تاریخی علم که باید روی آنها کار شود و علم را بهپیش برد و کشفکرد و مجهولات و مخفیات را به منصه بروز و ظهور رساند و بسیاری از اعتقادات را متحول و متفاوت کرد، اشاره و خاطرنشان کرد: البته این روند تا حدودی صبغه غربی دارد اما از نظر اسلامی هم به همین صورت است و تحولاتی که در علم از زمان سابق تاکنون در علوم اجتهادی، اجتماعی، انسانی و دیگر علوم از دیدگاه اسلام و دانشمندان اسلامی رخ داده، بیانگر روند در حال پیشرفت علم است.
وی تصریح کرد: هر چه پیش رویم پیشرفتهای علمی ما نیز وابسته به کنکاشها و پژوهشهای خودمان است بنابراین هیچکس در هیچ مسئلهای نباید ادعا کند که طرح یا نظر او حرف آخر است و بعد از آن دیگر حرفی نیست؛ بسیاری از نظرات قرنها مانند وحی منزل تلقی میشدند، اما در نهایت تغییر کردند مانند زمانی که گالیله و کوپرنیک علم هیأت را متحول کردند و بیان داشتند که زمین مرکز عالم نیست، بلکه کرهای مانند کرات دیگر است و ساکن و ساکت نیست بلکه متحول و متحرک است. بنابراین به قیاس هزاران و میلیونها مسئله علمی که متحول شدند، مسائل موجود هم میتواند متحول شود و دلیلی بر عدم آن نیست. بنابراین هر انسان مکلف در راه تحقیق، پژوهش و فناوری زحمت بکشد و کار کند.
منتخب مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری، هفته پژوهش و فناوری در کشور را بهترین فرصت برای هماندیشی، کار جمعی، تفکر و اندیشه ورزی بهمنظور بازبینی و بررسی مسائل گذشته، حال و آینده دانست و تصریح کرد: انقلاب اسلامی فرصتی بسیار مطلوب برای پیگیری این مسئله حیاتی است که مقام معظم رهبری هم در فرصتهای متناسب بر آن تأکید دارند و هم در کلمات امام خمینی(ره) وجود داشت و در اخبار و احادیث اهل بیت(ع) و آیات مبارکات قرآنی نیز به آن تصریح شده است.
آیتالله شفیعی با ابراز امیدواری از اینکه با استمداد از امام عصر(عج) و با استعانت از معنویتی که در خون شهدا سراغ داریم، این راه بزرگ، طولانی و در عین حال موفقیتآمیز را پیمایش کنیم، اظهار کرد: هر کس در این جامعه زندگی میکند، باید مسئله پژوهش، تحقیق و فناوری را توسعه و گسترش دهد و به این وسیله وجدان انسانی خود را آرام و مطمئن نگه دارد.
در ادامه این مراسم علی عماد، معاون پشتیبانی و توسعه منابع انسانی استانداری خوزستان، با بیان اینکه تعاریف متعددی از پژوهش وجود دارد، اظهار کرد: در یک تعریف پژوهش به معنای کار منظم و پیگیر برای کشف و فهم پدیدهها، بهگونهای که به نظریهای برای تعمیم به موارد مشابه پایان دهد آمده است.
وی افزود: پژوهش مجموعه فعالیتهای منظم است که در نتیجه آن پاسخهایی برای پرسشهای پژوهش به دست میآید و به عبارت دیگر یک بررسی نظام یافته و کنترل شده تجربی در رابطه با پدیدههای طبیعی و اجتماعی است که رابطه احتمالی بین این پدیدهها به وسیله فرضیههای برآمده از نظریه هدایت و آزمون میشود و در نهایت پژوهش تلاشی منظم، منطقی و دقیق برای دست یافتن به حقایق و دانش، نوآوری و ارتباط آن با کل زندگی و همچنین درک رابطهها بین متغیرها است.
معاون پشتیبانی و توسعه منابع انسانی استانداری خوزستان تصریح کرد: دانشپژوهان چشمههای نهفتهای هستند که باید در یک نظام کارآمد آموزشی امکان آن را فراهم کرد تا بکوشند، بجوشند و خلاقانه در بستر زمان جاری شوند.
عماد افزود: برای این ظهور خلاقانه باید دانشجویان روشهای اندیشیدن را بیاموزند؛ از دانشجویان نباید انتظار داشت حاصل اندیشههای این و آن متفکر را از بر کرده و برگههای امتحانی را سیاه کنند و باسواد شوند. هر فردی که طالب آگاهی است، در سه دوره یا مرحله، فرایند شکلگیری و تکامل شخصیت علمی خود را پشت سر میگذارد که شامل دوره بهت و حیرانی، دوره نقادی و آزمونگری و دوره خلق و آفرینشگری است.
عماد با بیان اینکه در دوره بهت و حیرانی فرد به آثار دیگران از روی حیرت و شگفتی مینگرد و برابر آنچه که دیگران انجام داده یا اندیشیدهاند یا بر قلم راندهاند، در خویش احساس کوچکی میکند، افزود: پژوهشگر در مرحله نقادی و آزمونگری به تدریج جرأت مییابد که آثار و دستاوردهای هنری و علمی دیگران را تجزیه و تحلیل کند؛ ضعفها و قوتهای کار آنها را جدای از شخصیت شان ارزیابی و آرام آرام ارزش هر اثری را تشریح کند و وارد مرحله تفکر انتقادی شود.
وی با بیان اینکه در دوره خلق و آفرینشگری فرد قادر می شود آثار دیگران را تکامل کرده و سخن جدیدی را مطرح کند و به ذخیره علم و هنر بشری چیزی بیافزاید، این مرحله را اصل کار پژوهشگر عنوان و اظهارکرد: در حوزه اجرایی کشور در دیدگان بسیاری از مدیرانی که سبک علمگرا دارند و موفقیت را بیشتر در انجام امور عملیاتی در کوتاه مدت میبینند، پژوهش یک امر ضروری نیست؛ آنان پژوهش را هزینهساز و بیارزش و مدیریت را امری ذاتی میدانند و گمان میکنند که نیازی به چنین کارهای لوکس و شیکی ندارند.
معاون پشتیبانی و توسعه منابع انسانی استانداری خوزستان ادامه داد: غالب این نوع مدیران نظر تئوری و عمل را در تضاد با هم میبینند و از این نکته غافلند که تجربه عمل کردن بدون بهرهگیری از نظریههای علمی یک فعالیت کور است و نظریه پردازان هم بدون توجه به تجربههای واقعی تنها یک بازی ذهنی با واژهها انجام میدهند. این در حالی است که امروز جامعه به دلیل تغییرات داخلی و محیطی با مسائل و مشکلاتی مواجه است که نیاز به بررسی علمی در قالب پژوهش دارد.
عماد با بیان اینکه جامعه برای حل مشکلات موجود و بهرهگیری از فرصتهای پنهان و آشکار به ایدهها و طرحها و راهکارهای جدید نیاز دارد، تصریح کرد: برآوردهسازی نیاز با ساز و کارهای پژوهشی امکانپذیر است و پژوهش میتواند برای شناخت بهتر شرایط، ایجاد راهحل برای مسائل یا بهرهگیری از ظرفیتها یا همه این موارد انجام شود.
وی خاطرنشان کرد: ما به آن کار پژوهشی نیاز داریم که جامعه را در مرحله نخست به سمت بهرهوری، اثربخشی و کارایی پیش براند و آثار این تحول در کاهش هزینههای اقتصادی، کوتاه تر شدن زمان انجام کارها و کمیت بیشتر و کیفیت بالاتر محصول و کالا و خدمات پدیدار شود که هریک از این آثار نشانههای قابل سنجش پژوهش است.
معاون پشتیبانی و توسعه منابع انسانی استانداری خوزستان با اشاره به اینکه در کشور محدودیتهای پژوهش هم برای پژوهشگران و هم برای افرادی که پژوهش اعتقاد دارند و مبنای کارشان را بر پژوهش میگذارند، مشکلات ایجاد کرده است، گفت: اگر واقعیت پژوهشها را بررسی کنیم به خوبی آشکار میشود که در شرایط کنونی مجموعهای از محدودیت ها عرصه را بر رشد کمی و کیفی پژوهش تنگ کرده است.
عماد با برشمردن این محدودیتها و مشکلات، ادامه داد: استقبال ضعیف مدیران سازمانها از پژوهشگران بهخاطر عدم کارآیی آنها در دستیابی به راهکارهای مناسب با شرایط واقع جامعه، ظهور نوعی بیاعتمادی به دستاوردهای پژوهشی پژوهشگران، کاهش اعتبار پژوهش با توجه به کاهش منابع مالی، تمایل مدیران به کسب اخبار از منابع مورد اعتماد خود، احساس بینیازی به اطلاعاتی که از پژوهشها فراهم میشود، پرهزینه شدن پژوهشها نسبت به دستاوردهای آنها، عدم ارائه به موقع نتیجه پژوهشها برای مدیران و مجریانی که عملکردگرا هستند و با نظریههای علمی و آشنایی چندانی ندارند و به راهکارهایی بسیار دقیق و زمان بر تمایلی ندارند، مجموعهای از شرایط و وضعیت موجود پژوهش در کشور است.
وی با بیان اینکه در دولت تدبیر و امید دو نقشه راه اصلاح نظام اداری و اجرای دولت الکترونیک تحلیل شده و در دستور کار قرار دارد، تصریح کرد: در نقشه اصلاح نظام اداری برای توانمندسازی نیروها و منابع انسانی دستگاههای اجرایی، سازمانها و شرکتها پیشبینیهایی شده است که به این منظور از همه دانشگاهیان اعم از اساتید، هیات علمی و دانشجویان برای اصلاح نظام اداری و برطرف کردن ایستگاههای زاید، کاهش هزینههای مردم، سرعت بخشیدن به کار، افزایش راندمان و بهرهوری استمداد میطلبیم.
معاون پشتیبانی و توسعه منابع انسانی استانداری خوزستان با تصریح بر اینکه در نظام اداری کشور مشکلات بسیاری در بحث ساختار، فرهنگ سازمانی، توانمندسازی کارکنان و ایجاد انگیزش در کارکنان وجود دارد، اظهارداشت: از دانشگاهیان انتظار میرود در این زمینه به کمک دولت بشتابند تا بتوانیم در ادامه مسیر دولت تدبیر و امید اصلاحات اساسی در این زمینه اعمال کنیم و مجموعه دستگاههای اجرایی دولت به صورت چابک، توانمند و پرسرعت برای ارائه خدمت به مردم، متحول شوند.
در ادامه این مراسم دکتر محمد رعایاییاردکانی سرپرست دانشگاه شهید چمران اهواز اظهار کرد: هفته پژوهش تقریبا به صورت یک مراسم سنتی با بزرگداشت و برپایی نمایشگاه دستاوردهای پژوهشی خاتمه مییابد. باید در این مراسم هرسال تغییر و تحول و نوآوریهایی ایجاد شده و وسعت بیشتری به آن داده شود.
وی خاطرنشانکرد: براین مبنا امسال با همکاری معاونت پژوهشی دانشگاه برگزاری سمینارهای بین دانشگاه و صنعت بهعنوان یک نوآوری به این مراسم افزوده شده است. مسئولان و محققان در این سمینارها بیشتر به دنبال مسئلهیابی و بررسی مشکلات و موانع حوزههای صنعت، کشاورزی و دیگر بخشهای جامعهاند تا بتوانند با ایجاد زمینه کافی برای شناخت مشکلات، معضلات و معایب جامعه، پژوهشها و تحقیقات دانشگاهی را در مسیر برطرف کردن مشکلات و پیشبرد صنعت و کشاورزی جامعه قرار دهند.
سرپرست دانشگاه شهیدچمران اهواز افزود: این بخش معبر جدیدی در ارتباط دانشگاه با صنعت باز میکند تا بهجای آنکه دانشگاه تنها به جنبه تحقیقاتی امر توجه کند و پژوهشها در کتابخانهها خاک بخورد، این پژوهشها برای استفاده در صنعت و سازمانهای مختلف کاربردی شده و به صورت عملی سبب نفع و تغییر و تحول در جامعه شود. البته این فکر جدیدی نیست ولی عمل جدید در راستای آن فکر همیشگی است که باید بین دانشگاه و صنعت ارتباط عملی و واقعی برقرار شود.
رعایایی اردکانی با بیان اینکه هفته پژوهش و فناوری نباید صرفا فرصتی برای برگزاری برنامههای معمول تشکر و تقدیر و یا برپایی نمایشگاه باشد، تصریح کرد: در این هفته باید نوعی ارزیابی و بررسی نقاط قوت و تقویت صنعت و دانشگاه صورت گیرد و برطرف کردن نقاط ضعف این بخشها باید در این هفته مدنظر قرار گیرد و در واقع یک هفته خودنظارتی بر امور تحقیقاتی در دانشگاه و دیگر ارگانهای تحقیقاتی باشد. بنابراین باید در این هفته وضعیت پژوهش را در سالهای گذشته بازبینی کنیم که تاکنون چه میزان از اهداف را محقق کردهایم و یا چهقدر از مسیر انحراف داشتهایم؛ اگرچه لازم است برنامههای تقدیر از پژوهشگران را نیز در جای خود انجام دهیم. اما نباید تنها به آن بسنده کرد بلکه یک کار بسیار وسیعتر و گستردهتر صورت گیرد تا به نقاطی که برای حل مشکلات در زمینه پژوهش واقعا راهگشا باشد دست یابیم.
وی با اشاره به اینکه همه مدیران و مسئولان میانی و عالی کشور معضل و مشکل پژوهش را میدانند، تصریح کرد: در واقع مشکل را شناخته و میشناسیم اما راهحل را هیچجا قرار نمیدهیم. این سمینارها، مراسم و هفتهها باید بهدنبال آن باشد که راه برونرفت از مشکلات را ارائه دهیم اگر نه بیان مشکلات که سالیان سال است به طور عادی توسط هر فرد مسئول و یا پژوهشگر و مدیر صورت میگیرد.
وی با بیان اینکه باید منابع مالی به سمت پژوهش سوق داده شوند، خاطرنشان کرد: باید براساس فرمایش مقام معظم رهبری، میزان منابع اختصاص یافته به پژوهش به چهار درصد برسد که مستلزم یک رشد ده برابری است. دومین مشکل در حوزه پژوهش، عرضهمحوری است. به عبارت دیگر هر آنچه در اختیار داریم به جامعه عرضه میکنیم درحالیکه آنچه در جامعه مورد نیاز است، ارائه نمیشود و به عبارت دیگر تقاضا محور نیستیم. در این راستا اگر نگاهی به پایاننامههای کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاهها داشته باشید متوجه میشوید که چند درصد آن در جهت تقاضا محوری ارائه و انجام شده است. این یک مشکل اساسی است و تا زمانی که این مشکل برطرف نشود امکان کاربردی کردن پژوهشها، بسیار مشکل است.
رعایاییاردکانی با اشاره به اینکه زمینه تقاضامحوری در جامعه نیز فراهم نشده است، گفت: زمینه این کار زمانی فراهم میشود که صنعت، کشاورزی، تجارت و خدمات ما رقابتی شود و در اینصورت این حوزهها به دنبال ابتکار، خلاقیت و نوآوری خواهند بود و برای در اختیار گرفتن بازار به پژوهش نیاز خواهند داشت اما در کشور ما صنعت با کدام کشور یا کدام تولید رقابت میکند؟
رعایاییاردکانی با بیان اینکه روابط بینالمللی چه در زمینه آموزش وپژوهش بسیار ضعیف است و در محدوده بستهای در حال حرکت هستیم ، اظهار کرد: وسعت این روابط مستلزم همکاری وزارتخانههایی چون اطلاعات، امور خارجه، صنعت و همچنین وزارت علوم است که این ارتباط قوی و تعاملات افزون شده و بتوانیم از تجربیات و روند کار سایر کشورها مطلع شویم و از تجربیات آنها به خوبی استفاده کنیم.
سرپرست دانشگاه شهیدچمران اهواز عدم نظارت بر ارزیابی نتایج پژوهشی را مشکل دیگر حوزه پژوهش خواند و خاطرنشانکرد: این مشکل در همه کشور و در همه زمینهها وجود دارد و مختص پژوهش نیست. این بخش از کار پژوهش در هیچ سازمانی جدی گرفته نمیشود و به عبارت دیگر پس از تخصیص بودجه، انجام کار و ارائه نتایج، دیگر هیچ فردی نتیجه را ارزیابی نمیکند و این امر سبب میشود بسیاری از تحقیقات در سازمانهای مختلف به صورت موازی یا غیر کاربردی باشد و تنها تخصیص بودجه و اتلاف منابع صورت گیرد، در حالیکه کاری ظاهری انجام شده است.
وی در ادامه با اشاره به راه حل این مشکلات افزود: راه حل باید در این هفتهها، سمینارها و جلسات مختلف ارائه شود و مسئولان امر هم بر انجام آن گردن نهند نه آنکه فقط راهحل ارائه و به صورت سمینار و منابع تئوری در کتابخانهها نگهداری شود.
وی با اشاره به رشد کمی بسیار آموزش عالی در کشور، افزود: در زمینه تولید دکتری، کارشناسیارشد و کارشناس بسیار جلو هستیم. در حال حاضر سالانه 12 هزار دانشجو دکتری در وزارت علوم و 13 هزار دانشجو دکتری نیز در دانشگاهآزاد پذیرش میشود که با این احتساب طی ده سال آینده 250 هزار فارغ التحصیل دکتری در کشور خواهیم داشت. اینها میخواهند چه کاری انجام دهند؛ مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد نیز به همین گونه است.
سرپرست دانشگاه شهید چمران اهواز در ادامه گفت: مشکل این است که فارغالتحصیلان دانشگاه باید محقق، پژوهشگر، خلاق، مبتکر و کارآفرین باشند که این امری اساسی است و هنوز تنها گام اول آن را با ایجاد پارکهای علم و فناوری و مراکز رشد برداشتهایم که البته سرعت این امر نیز بسیار کند است.