عشقی با پیرایه هدایت/ حرصی از ریشه رحمت و مهربانی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، خداوند سبحان در آیه 128 سوره توبه درباره رسول رحمت و مهربانی می‌فرمایند: «لَقَدْ جَاءکُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُم بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُوفٌ رَّحِیمٌ؛ قطعا براى شما پیامبرى از خودتان آمد که بر او دشوار است‏ شما در رنج بیفتید به [هدایت] شما حریص و نسبت به مؤمنان دلسوز مهربان است».

آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی در کتاب «سیره رسول اکرم(ص) در قرآن» می‌گوید: «خداوند نسبت به مومنان مهربان است و پیامبر نیز چنین است؛ عزیز علیه همان صفات خاصه خود را برای رسول اکرم(ص) قرار داده نه اینکه رأفت خاصه بالذات و بالاستقلال از آن پیغمبر باشد بلکه او آیینه‌دار جمال رحمت خاصه خداست و آیینه از خود نوری ندارد. رأفت خدا در آئینه پیامبر(ص) منعکس شده و به دیگران می‌رسد. پس سایرین رحمت خاصه حق را از راه پیغمبر دریافت می‌کنند و باید شاکر حق باشند که از آیینه رسالت و نبوت رسول اکرم(ص) رحمت خاصه نصیبشان شده است.

قرآن این آیینه را به ما معرفی کرده و می‌فرماید: «اگر خواستید از رحمت خداوند برخوردار باشید در برابر این آیینه قرار بگیرید به دنبال پیامبر بروید و گرنه ذاتاً کسی از کمال وجودی برخوردار نیست اگر به سختی و رنج گرفتار شوید برای او خیلی سنگین است او نسبت به ایمان شما آزمند است و با حرص و ولع کوشش می‌کند تا شما ایمان بیاورید.»

آیت‌الله‌العظمی ناصر مکارم شیرازی در تفسیر این آیه در تفسیر نمونه می‌گوید: «به هر حال پس از ذکر این صفت (من انفسکم ) به چهار قسمت دیگر از صفات ممتاز پیامبر (ص) که در تحریک عواطف مردم و جلب احساساتشان اثر عمیق دارد اشاره مى کند. نخست مى‌گوید: «هر گونه ناراحتى و زیان و ضررى به شما برسد براى او سخت ناراحت کننده است؛ عزیز علیه ما عنتم».

یعنى او نه تنها از ناراحتى شما خشنود نمى شود، بلکه بى‌تفاوت هم نخواهد بود، او به شدت از رنج‌هاى شما رنج مى‌برد، و اگر اصرار بر هدایت شما و جنگ‌هاى طاقت فرساى پر زحمت دارد، آن هم براى نجات شما، براى رهاییتان از چنگال ظلم و ستم و گناه و بدبختى است. دیگر اینکه «او سخت به هدایت شما علاقه مند است» و به آن عشق مى‌ورزد؛ حریص علیکم».

«حرص» در لغت به معنى شدت علاقه به چیزى است و جالب اینکه در آیه مورد بحث به طور مطلق مى‌گوید: «حریص بر شما است» نه سخنى از هدایت به میان مى‌آورد و نه از چیز دیگر، اشاره به اینکه به هر گونه خیر و سعادت شما و به هر گونه پیشرفت و ترقى و خوشبختیان عشق مى ورزد(و به اصطلاح حذف متعلق دلیل بر عموم است.»

همچنین در تفسیر «اطیب البیان» در شرح این آیه آمده است: «لَقَدْ جَاءکُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُم بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُوفٌ رَّحِیمٌ؛ «به تحقیق نزد شما فرستاده ای از خودتان بیامد که ضرر وهلاک شما بر او دشوار است و او نسبت به هدایت شما مشتاق و نسبت به مؤمنان رئوف و رحیم است» می‌فرماید: ای مردم پیغمبری از جنس خود شما نزد شما آمده که اوصاف او چنین است که از نابودی و خسارت شما ناراحت می‌شود و نسبت به همه شما خیرخواه است و مشتاق هدایت همه مردم اعم از مومن و کافر بوده و در خصوص مومنان مهربان و رئوف است، حال با چنین اوصافی آیا شایسته است که از او سرپیچی کنید؟ هرگز، بلکه سزاوار است که از اوامر او پیروی کرده و مطیع او باشید، چون او رسولی است که به امر خدا قیام کرده و خیرخواه شماست، پس اطاعت کردن از او همان اطاعت از خداست، گفته می‌شود که خداوند هرگز دو اسم از اسامی مبارکه خود را به شخصی غیر رسول گرامیش(ص ) نسبت نداده است، چون در اینجا پیامبر را با اسماء حسنای خود(رئوف ) و (رحیم ) وصف می‌نماید».

حضرت على(ع) درباره اخلاق پیغمبر اسلام(ص) می‌فرماید: «کانَ اَجوَد النّاسِ کَفّاً وَ اَجرَأُ النّاسِ صَدراً، وَ اَصدقُ النّاس لَهجَةً، وَ اَوفاهم ذِمّةً وَ الَینهُم عَریکَةً وَ اکرَمَهُم عِشرَةً و مَن رآهُ بَدیهَةً هابَهُ وَ مَن خالَطَهُ فَعَرَفَهُ اَحَبّهُ، لَم اَرَقَبلَهُ وَ لا بَعدُه مِثلَه؛ سخاوتمندترین مردم، و شجاعترین آنها، و راستگوترین آنها، و وفادارترین انسان نسبت به وعده، و نرمترین از نظر خوى و کریمترین مردم در برخورد و معاشرت بود، و هرکس در ابتدا او را مى‏ دید از او دورى مى‏ کرد هرکس با او همراه مى‏ شد و او را مى‏ شناخت (به او علاقمند مى‏ شد) و سخت به او محبت مى‏ ورزید، بگونه‌‏اى که مثل او قبل از آن و بعد از آن ندیده بود.»