درک سنخیت علم با دین؛ آغازگر حرکت فرهنگی/ کرسیهای آزاداندیشی؛ پیونددهنده حوزه و دانشگاه
گروه اندیشه: در میزگرد «وحدت حوزه و دانشگاه» که در ایکنای خوزستان برگزار شد، بر توسعه کرسیهای آزاداندیشی و درک سنخیت آموزش علم با دین بهعنوان زمینهساز آغاز یک حرکت فرهنگی تأکید شد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، همزمان با گرامیداشت «وحدت حوزه و دانشگاه» میزگردی با همین عنوان پنجشنبه، 27 آذر در تحریریه خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان با حضور حجتالاسلام جاسم موسیپور، رئیس دانشکده کلام و حکمت اسلامی دانشگاه امیرالمؤمنین(ع) اهواز و ساسان موگهی، معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز برگزار شد.
در آغاز این میزگرد موسیپور اظهار کرد: در ابتدا باید بدانیم منظور از وحدت چیست؟ چراکه تصور موضوع مقدم بر تصدیق آن است. آنچه در آغاز از این عنوان به ذهن میآید ادغام این دو مجموعه علمی است، اما آنچه موردنظر طراحان این موضوع؛ شهید مفتح، امام راحل و مقام معظم رهبری بوده وحدت حوزه و دانشگاه در هدف است.
نیازمندی حوزه و دانشگاه به دستاوردهای یکدیگر
وی گفت: هر علمی که جهت کمک به نیازهای جامعه اسلامی قرار گیرد علمی دینی است. این علم میتواند فقه، حقوق، مهندسی و یا پزشکی باشد. اگر هر دو نهاد حوزه و دانشگاه جهت نیل برای تأمین نیازهای جامعه اسلامی قدم بردارند هدف آنها یکی است؛ دانشگاه متکفل رفع نیازهای مادی جامعه و حوزه متکفل رفع نیازهای معنوی است. هر دو مجموعه به دستاوردهای یکدیگر نیاز دارند و این گونه نیست که از دستاوردهای یکدیگر بینیاز باشند.
موسیپور با تأکید بر اینکه فضای تربیت دانشجو و طلبه در حوزه علمیه و دانشگاه باید اسلامی باشد، اظهار کرد: قوای فضای علم به سه چیز است؛ علم، عالم و متعلم که اگر این سه عنصر اسلامی شوند حوزه و دانشگاه اسلامی خواهند شد.
وی با بیان اینکه در برخی موارد شاهد هستیم که در حوزه علمیه که مسئول رفع نیازهای اسلامی جامعه است، این علم ترویج داده نمیشود، در توضیح آن گفت: دلیل این امر این بوده که آن علم اولویت دار تدریس نمیشود. به عنوان مثال نیاز کنونی ما رفع مسائل اقتصادی ربا و بانکداری و مسائلی از این قبیل است ولی حوزه علمیه درگیر مسائل غیراولویت دار دیگری است، که این میشود علم غیر اسلامی. در مقابل در دانشگاه شاید خبری از قال الباقر و قال الصادق نباشد، اما یک طرح پژوهشی در خصوص مثلا فناوری نانو پیش میبرد و یکی از نیازهای مهم جامعه اسلامی را برطرفی میکند؛ این میشود علم اسلامی.
رئیس دانشکده کلام و حکمت اسلامی دانشگاه امیرالمؤمنین(ع) اهواز ادامه داد: اگر هر یک از این دو نهاد جهت نیاز جامعه اسلامی قدم بردارد، علم آنها اسلامی است. اگر هدف اسلامی شد و روشها هم مبتنی بر منابع اسلامی شد این وحدت محقق میشود. منابع مشخص است؛ ما چهار منبع داریم که شامل کتاب، سنت، عقل و اجماع است. اگر بر اساس این منابع در کشف علوم پیش رویم، علم ما اسلامی میشود. این روشها در مورد کشف رفع نیاز جامعه اسلامی باید به کار گرفته شود.
وحدت جامعه در وحدت هدف آن محقق میشود
در ادامه موگهی با اشاره به آیه «وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ»(آلعمران، 103) و بیان اینکه در جامعه اسلامی همه اقشار باید وحدت داشته باشند، گفت: رمز موفقیت هر جامعه وحدت است. در این بین منظور از وحدت در جامعه تنها وحدت فیزیکی نیست؛ وحدت جامعه در وحدت هدف آن محقق میشود.
وی با بیان اینکه همه تلاشهایی که در حال انجام است برای تأمین سعادت مادی و معنوی بشر است، افزود: برای رسیدن به هدف موردنظر باید دو بال جامعه یعنی حوزه و دانشگاه را که هر دو انسانساز هستند تقویت کرد. امام(ره) در جمله معروف خود فرمودند: «مبدأ همه تحولات دانشگاه است». انسانی که میخواهد سعادت خود و دیگران را تأمین کند چگونه میتواند از دین فاصله بگیرد؟ علم بدون دین اثربخش نخواهد بود.
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز تصریح کرد: اتفاقی که امروزه جهان را فرا گرفته این است که سردمداران جهان که حکومت خود را بدون دین برپا کردهاند از علم بر ضد بشر استفاده میکنند.
علمای حوزه در کنار دانشگاه به پرروش دینی دانشجو بپردازند
موگهی ادامه داد: امروزه در دانشگاههای داخل کشور اقدامات بسیار خوبی انجام شده است. یکی از انتظارات دانشگاه از حوزه علمیه این است که علمای حوزه در کنار دانشگاه به پرروش دینی دانشجو بپردازند. برای رشد یک نهال باید از آن مراقبت شود، در دانشگاه اگر در کنار توجه به مسائل علمی به موضوعات دینی توجه نداشته باشیم آموزش کارساز نخواهد بود.
وی با تصریح بر اینکه نیاز دانشگاه به حوزه بیشتر از نیاز حوزه به دانشگاه است، افزود: انتظار میرود حوزههای علمیه دانشگاه را بپذیرند و روابط حسنهای با دانشجویان برقرار سازند. محبوبیت شهید مفتح و نامگذاری روز شهادت ایشان به روز «وحدت حوزه و دانشگاه» به دلیل ارتباط بسیار صمیمی بود که ایشان با دانشجویان برقرار کرده بودند.
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با بیان اینکه پس از برقراری ارتباط میان حوزه و دانشگاه باید راه صحیح رشد علمی را به دانشجویان نشان داد، افزود: در کنار رشد روزافزون مسائل علمی، مطالعات و تحقیقات دینی باید انجام شود؛ به عنوان مثال موضوع پیوند مرگ مغزی که از نظر علمی به اثبات رسیده است باید از نظر دینی نیز شفاف شود. سیستم بدنی شخصی که دچار مرگ مغزی شده است ظرف مدت 48 یا 72 ساعت از کار میافتد، در این مدت زمان میتوان با پیوند دادن عضوی از بدن این شخص مبتلا به مرگ مغزی، بیمار دیگری را از مرگ حتمی و یا ابتلا به بیماری درازمدت نجات داد. در این میان با توجه به اینکه جامعه ایران دینمحور است، تا زمانی که فتوا از مراجع عظام وجود نداشته باشد اقدامی از سوی مردم انجام نمیشود؛ حوزه علمیه برای پاسخ دادن به اینگونه پرسشها باید وارد عرصه شود.
در ادامه موسیپور با بیان اینکه اقدامات زیادی در حوزه و دانشگاه جهت تحقق این وحدت صورت گرفته است، گفت: در حال حاضر باید این اقدامات را ارزیابی کنیم. در حوزه علمیه کارهای زیادی برای انجام دادن وجود دارد و این فاصله بین حوزه و دانشگاه مشهود است. با حضور یک روحانی در دانشگاه و حضور دانشگاهیان در حوزه علمیه این نیاز برطرف نمیشود؛ هر چند این حضور میتواند بعضی از مسائل را حل کند.
به تقویت جایگاه عقل در حوزه نیازمندیم
وی با اشاره به برخی از فرهنگهای موجود در دانشگاه درخصوص رابطه استاد و دانشجو، سیستم تحصیل دانشجو، ارتقای تحصیلی، کسب نمره و ... در دانشگاه گفت: این فرهنگها در حوزه و دانشگاه با یکدیگر متفاوت هستند. در حوزه علمیه بیشتر به روش کتاب و سنت استناد میشود، شهید مطهری نیز بر کمرنگ شدن عقل در اجتهاد تصریح کرده است. از این رو به تقویت جایگاه عقل در حوزه نیاز داریم چراکه با بروز مسائل مستحدثه به اجتهاد دقیق نیاز داریم. از این رو میبینیم در کنار برخی از مراجع بزرگ ما گروههای متخصص پزشکی و اقتصادی حضور دارند.
رئیس دانشکده کلام و حکمت اسلامی دانشگاه امیرالمؤمنین(ع) اهواز، گفت: برخلاف حوزه در دانشگاه همه چیز از منظر عقل نگریسته میشود. گاهی مواقع افراط و تفریط در این دو مکان را شاهد هستیم.
موسیپور با تأکید بر اینکه فقه ما باید جامع و به روز شود، گفت: بحمدالله برخی مراجع مطابق این نیاز امروز عمل میکنند؛ چنانکه آیتالله موسوی جزایری درس خارج خود را به موضوع ربا و بانکداری اسلامی اختصاص دادهاست.
وی با تأکید بر حضور فعالتر حوزه علمیه در مقابله شبهات با در جامعه اظهار کرد: ما منتظر میمانیم شبهات به وجود بیاید، در جامعه رسوخ کند و بعد وارد عمل شویم و راهحلهای اعتقادی، فلسفی و کلامی آن را پیدا کنیم؛ در حالی که باید پیش از ورود شبهات دست به کار شویم.
رئیس دانشکده کلام و حکمت اسلامی دانشگاه امیرالمؤمنین(ع) با اشاره به ضرورت تحول در فضای علمآموزی، محتوای دروس و نحوه گزینش استاد و دانشجو در دانشگاه گفت: این مواردی است که حوزه و دانشگاه به کمک هم نیاز دارند و این رابطه باید دوطرفه شود.
موسیپور درخصوص عوامل تحقق وحدت حوزه و دانشگاه گفت: در این باره سه رکن داریم که وظایف هر یک از آنها باید به خوبی انجام شود؛ حوزه، دانشگاه و نهادهای مسئول از جمله شورای عالی انقلاب فرهنگی و آموزش عالی. برنامههای این نهادها باید در راستای هدف مذکور پیش رود. اگر هر یک از این نهادها وظیفه خود را به خوبی انجام دهد میتوانیم به سمت علوم انسانی اسلامی حرکت کنیم.
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در ادامه با تصریح بر اینکه در ارتباط با موضوع وحدت حوزه و دانشگاه دو موضوع اصلی محتوا و شکل، باید مدنظر قرار گیرد، گفت: از نظر محتوا امروز دانشگاه به سمت اسلامی شدن در حال حرکت است و دلیل آن حاکمیت نظام جمهوری اسلامی ایران است که سمت و سویی اسلامی به دانشگاه داده است. از این رو برای آینده دانشگاه از نظر محتوایی باید خوشبین بود.
وی در ادامه با بیان اینکه برای حفظ شکل ظاهری وحدت حوزه و دانشگاه، شورای عالی فرهنگی با رویکرد فرهنگی در حال فعالیت است، گفت: در این راستا قوانینی وجود دارد از جمله اینکه برای جذب استاد در دانشگاه ابتدا باید صلاحیت عمومی وی تأیید شود که برای تعیین این موضوع ، حضور مسئول دفتر نهادنمایندگی ولیفقیه در جلسه کمسیون انتخاب استاد بسیار الزامی است. به عبارتی دیگر حضور مسئول دفتر نهادنمایندگی ولیفقیه برای همه تصمیمگیریهای دانشگاه بسیار الزامی بوده است و این حضور مسئول دفتر نهاد را میتوان یکی از عوامل اتحاد حوزه و دانشگاه دانست.
موگهی با بیان اینکه در وزارت بهداشت، اداره قرآن و عترت راهاندازی شده است و از افتخارات دانشگاه علوم پزشکی تحویل 20 مربی قرآن به جامعه در دوسال گذشته بوده است، افزود: امروزه اساتید و دانشجویان به میزانی که در دانشگاهها کار فرهنگی انجام شده است پایبند مسائل اخلاقی هستند. اگر نواقصی در دانشگاه دیده میشود به این معنی است که جای کار برای فعالیتهای فرهنگی در دانشگاه بسیار فراوان است.
درک سنخیت آموزش علم با دین؛ زمینهساز آغاز یک حرکت فرهنگی
معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز تصریح کرد: اگر استاد دانشگاه به این درجه علمی رسید که آموزش علم با دین سنخیت فراوانی دارد، آن موقع میتوانیم حرکت فرهنگی کاملی انجام دهیم. دانشگاه برای ایجاد این فضا از حوزههای علمیه درخواست یاری میکند و خواستار آن است که کرسیهای آزاداندیشی با حضور اساتید حوزههای علمیه برگزار شود.
وی با بیان اینکه از روحانیون انتظار میرود با توشه علمی فراوانی در دانشگاه حضور یابند، گفت: حوزههای علمیه میتوانند در دانشگاه کرسیهای آزاداندیشی برپا کنند و از نزدیک با دانشجویان ارتباط برقرار کنند. اگر صورتهای زیبای دین را به دانشجو نشان دادیم میتوانیم این انتظار را داشته باشیم که دانشجو به مسائل دینی با اعتقاد راسخ گرایش پیدا کند. در غیر این صورت به مذاهب و جریانات دیگری هدایت خواهد شد. امروزه دانشجو با خطبه و موعظه از نظر علمی اقناع نمیشود و با توجه به رشد علمی که در کشور وجود دارد، دانشجو نیاز دارد در مسائل دینی به صورت عمیقتری آشنا شود.
موسیپور با تصریح بر وجود فاصله میان فضای حاکم بر حوزه و دانشگاه اظهار کرد: ارتباط حوزه و دانشگاه میتواند این فاصله را کم کند. در نظر امام(ره) انقلاب اسلامی گام اول است و گام نهایی نیست و طبیعتاً وحدت حوزه و دانشگاه از گامهای بسیار مهم در راستای تداوم انقلاب است.
کرسیهای آزاداندیشی پیوند خوبی میان دو طرف به وجود آورده است
در ادامه رئیس دانشکده کلام و حکمت اسلامی دانشگاه امیرالمؤمنین(ع) اهواز با بیان اینکه اساتید متعهدی در هر دو نهاد علمی مشغول به کار هستند، خاطرنشان کرد: کرسیهای آزاداندیشی دغدغه بسیار بزرگی است که پیوند خوبی میان دو طرف به وجود آورده است. حضور هر یک از دانشگاهیان و حوزویان در فضای همدیگر میتواند بسیاری از مسائل را برطرف کند چنانکه دانشگاه مفید و دانشگاه امام صادق(ع) در این جهت تأسیس شدهاند. دانشگاه امیرالمؤمنین(ع) اهواز نیز با همین هدف که فضای میان حوزه و دانشگاه را به یکدیگر نزدیک کند ساخته شده است.
موگهی با بیان اینکه امروزه حوزههای علمیه چه میزان در زمینههای اجتماعی موفق بودهاند، تصریح کرد: میتوان به سخنرانیهای مقام معظم رهبری در خصوص دغدغه ایشان درباره این مهم اشاره کرد که در برخی موارد تبدیل گلایه شده است. امروز باید روشهای تبلیغی حوزه علمیه در جامعه تغییر یابد و روشهای تبلیغی موجود نیاز به بازنگری دارند.
دانشجویان ما تشنه درک مطالب دینی هستند/ ضرورت بازنگری در روشهای تبلیغی
وی با اشاره به وضعیت نامناسب فرهنگی در برخی دبیرستانها و دانشگاهها گفت: به فرموده مقام معظم رهبری به ما شبیخون فرهنگی زده شده است. حال این سؤال پیش میآید که چرا سدهای محکمی برای جلوگیری از شبیخون فرهنگی ایجاد نشده است. وضعیت جامعه نشان دهنده وجود خلأ و مشکلاتی در این زمینه است. دانشجویان ما تشنه درک مطالب دینی هستند و احساس میکنیم روشهای تبلیغی نیاز به تغییر دارند.
موسیپور نیزدر پایان با تصریح بر اینکه حوزه علمیه در گذشته جامع تر بوده است، گفت: در برخی موارد حوزه جوابگوی نیازهای جامعه نیست. این در حالی است که باید درباره مسائل جدید و کاربردی امروز بحث شود. حوزه علمیه جای کار بسیاری دارد. راهحل فعلی این است که دو طرف بدانند در حوزههای علمی یکدیگر چه فضایی حاکم است و از بیرون آسیبشناسی لازم را نسبت به یکدیگر انجام دهند.
احسنت بسیار حرکت مبارک و میمونی است.ماجور باشید 
