مناظرات عیون اخبارالرضا؛ راهکاری مؤثر در مواجهه با گروههای افراطی
گروه اجتماعی: محقق و مدرس دانشگاه با بیان اینکه کتاب عیون اخبارالرضا(ع) ذهن مخاطب جستجوگر را با نمودی برجسته از شرایط حاکم بر زمان امام رضا(ع) آشنا میکند، گفت: مناظرات کتاب حاوی راهکارهای مؤثر برای مقابله با گروههای افراطی است.
رحمتالله عبداللهزاده، محقق و مدرس دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، به جایگاه ارزشمند کتاب «عیون اخبارالرضا» اشاره کرد و گفت: شیخ صدوق محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی مجموعهای از روایات و مناظرات امام رضا(ع) را در کتابی به نام عیون اخبارالرضا در دو جلد و 66 باب تهیه و تنظیم کرده است.
وی ادامه داد: تأمل و دقت در کتاب عیون اخبار مخاطب را به خوبی با نمودی برجسته از شرایط حاکم بر زمان امام رضا(ع) آشنا میکند. به این معنی که دقت در مناظرات وارده در این کتاب حکایت از آن دارد که امام رضا(ع) با فرقههای انحرافی متعددی روبهرو بوده است و بخشی از مطالب و مناظرات کتاب عیون اخبارالرضا مشتمل بر رد و انکار این فرقههاست.
این استاد دانشگاه به دیگر موضوعات وارده در مناظرات امام رضا(ع) اشاره کرد و گفت: مناظراتی در تبیین جایگاه توحید، ایمان و دعوت به آنها، پاسخ به شبهات در حوزههای فهم و تفسیر آیات قرآنی از جمله در موضوعات عصمت انبیا، ویژگیهای امام، جایگاه امام و ... علاوه بر رد و انکار فرقههای انحرافی در سراسر کتاب وجود دارد.
نمود تفسیر قرآن به قرآن در مناظرات امام رضا(ع)
وی در ادامه به برخی از شبهات فهم و تفسیر مطرح در آیات قرآن اشاره و اظهار کرد: چگونگی عصمت انبیا و گناه آدم(ع) در مناظرات عیون اخبارالرضا مطرح شده که ابهام آن برگرفته از آیات 121 و 122 سوره طه است آنجا که می فرماید:«فَأَکَلَا مِنهْا فَبَدَتْ لهَمَا سَوْءَاتُهُمَا وَ طَفِقَا یخَصِفَانِ عَلَیهْ مَا مِن وَرَقِ الجْنَّةِ وَ عَصىَ ءَادَمُ رَبَّهُ فَغَوَى، ثمَُّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَیْهِ وَ هَدَى؛ از آن درخت خوردند و شرمگاهشان در نظرشان پدیدار شد. و هم چنان برگ درختان بهشت بر آنها مىچسبانیدند. آدم در پروردگار خویش عاصى شد و راه گم کرد، سپس پروردگارش او را برگزید و توبهاش را پذیرفت و هدایتش کرد». پاسخ امام رضا(ع) به مأمون که شبهه گناه آدم(ع) را مطرح میکند این است که آنچه اتفاق افتاد از گناهان صغیره بوده و قبل از نبوت اتفاق افتاده است چون در ادامه آیه خداوند سبحان میفرماید: «ثمَُّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَیْهِ وَ هَدَى» که روش امام در ابهامزدایی و تبیین مفهوم آیه روش قرآن به قرآن در فهم و تبیین آیات است.
عبدالله زاده افزود: موضوع دیگر پاسخ به شبههای در مورد استدلال حضرت ابراهیم(ع) است. آنجا که حضرت ابراهیم(ع) با سه صنف از ستارهپرستان، خورشیدپرستان و ماهپرستان همراه میشود؛ شبههای که همراهی حضرت را به میزان نقد میبرد این است که آیا حضرت ابراهیم(ع) به سمت ستارهپرستی رفت و همراه آنان اجرام آسمانی را پرستش کرد؟ امام رضا(ع) در پاسخ این شبهه میفرماید روش حضرت ابراهیم(ع) بر اساس انکار است، یعنی حضرت براساس انکار و استغفار خصم را همراهی کرد و سپس از همان روش برای رد و انکار آنان بهره میگرفت؛ روشی که در زبان کلامیان عنوان «جدل» میگیرد.
رفع شبهه اهتمام یوسف به زلیخا در بیان عیون اخبارالرضا
این مدرس دانشگاه گفت: زدودن ابهام و پرده شبهه از چهره آیات سوره یوسف نمونهای دیگر است، زیرا شبههکنندگان عنوان کردند در آیات این سوره آمده است که حضرت یوسف(ع) به زلیخا تمایل یافت: «وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بهَِا لَوْ لَا أَن رَّءَا بُرْهَنَ رَبِّهِ؛ آن زن آهنگ او کرد. و اگر نه برهان پروردگارش را دیده بود، او نیز آهنگ آن زن مىکرد؛ یوسف، 24) در حالیکه تبیین امام رضا(ع) در عیون اخبار براساس قاعدهای است که کاربرد الفاظ آیه را مبتنی بر روش تقدیم و تأخیر در سبک قرآن تعریف میکند به این معنی که در ساختار آیه تقدیم و تأخیر صورت گرفته است یعنی یوسف(ع) در آن حال برهان پروردگارش را دید و به زلیخا هیچ تمایلی نداشت.
گناه فرشتگان الهی در بیان امام رضا(ع)
وی به شبهات دیگر در فهم و تفسیر آیات قرآن و پاسخ آنها در این کتاب اشاره کرد و گفت: در باب 27 کتاب عیون اخبارالرضا به مسئله هاروت و ماروت میپردازد. داستان دو فرشتهای که برخی در تبیین واقعیت آنها سخنها ساختهاند که آن دو فرشته معصیت کرده و از فرمان الهی منحرف شدند، شراب نوشیدند و مست شدند؛ در حالی که واقعیت حاکیست آن دو فرشته مأمور شدهاند تا به مردم سحر را یاد دهند تا مقابلهای با ساحران باشد، اما بسیاری از اسرائیلیات وارده در تفسیر این آیه سخنانی دیگر رقم زدهاند. اما شیخ صدوق در کتاب عیون اخبار الرضا آورده است امام رضا(ع) در پاسخ به واردکنندگان این شبهه عنوان میکنند:«إنَّ ملائکه الله معصومون» و به آیاتی استناد میکند که فرشتگان الهی را معصوم معرفی میکنند.
مناظرات امام رضا(ع) گشاینده گرههای اجتماع بشری
این پژوهشگر قرآنی تصریح کرد: در مجموع وقتی به حیات سیاسی و فرهنگی امام رضا(ع) توجه کنیم حضرت رسالتی را دنبال میکنند که محل گرهگشایی و زدودن ابهام از مشکلات جامعه در ابعاد مختلف آن است. لذا میتوان راهکارهای حضرت امام رضا(ع) بهویژه آنچه را در کتاب عیون اخبارالرضا در برخورد با مشکلات امروزی مانند ظهور فرقههای انحرافی تطبیق داد و از آموزههای امام در حل و گشودن گره از بستر جامعه توشهگیری لازم را بهره برد.
عبدللهزاده عنوان کرد: عیون اخبارالرضا برابر ذهن جوینده مخاطب فضایی از ورود امام رضا(ع) در حوزههای مختلف را ترسیم میکند. مناظرات این کتاب راهکاری مؤثر برای مقابله با گروههای افراطی و مشکلات همسان زمان امام رضا(ع) با زمان کنونی ماست.
لزوم گسترش ابعاد تحقیق پیرامون کتاب عیون اخبارالرضا
وی در پایان بر لزوم ورود دانشمندان و علمای قرآنی به حوزه تحققی در این کتاب تأکید کرد و گفت: با توجه به فعالیتهای متعدد و مفیدی که در حوزههای تحقیقی مختلف پیرامون کتاب عیون اخبارالرضا صورت گرفته است؛ اما ظرفیت این کتاب همچنان نیازمند ورود افراد با نگاههای متنوع و مورد نیاز از جمله حدیثپژوهی در سند و متن، مباحث قرآنی و روایات تفسیری، مناظرهای و ... است.
