راه رفتن کلاغی که امروز نقد و بررسی شد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، در چهارمین نشست نقد و بررسی آثار ادبیات داستانی دفاع مقدس خوزستان کتاب «راه رفتن کلاغ» خاطرات طنز داود گودرزی رزمنده آزاده خوزستانی پیش از ظهر امروز پنج‌‌شنبه 11 دی در محل بسیج هنرمندان استان خوزستان تشکیل شد.

در ابتدای این نشست افتخار فرج یکی از منتقدان ادبی با تبریک به صاحب اثر اظهار کرد: باید به نویسنده این کتاب که توانسته است خاطرات تلخ دوران اسارت را با نگاه خود شیرین کند تبریک گفت. البته بعضی از خاطرات کتاب طنز نبودند و وجه طنز در آنها نمود نداشت.

این منتقد ادبی با اشاره به اهمیت فن بیان در آثار دفاع مقدس گفت: آنچه نسل جوان را به خواندن این آثار مشتاق می‌کند، شیوه بیان این خاطرات است؛ اینکه چگونه یک اتفاق را چه شیرین و چه تلخ بیان کنیم که خواننده خسته نشود و اثر را تا پایان ادامه دهد. 

در ادامه حسین دیناروند، منتقد ادبی اظهار کرد: زبان خاطرات در کتاب «راه رفتن کلاغ» زبان سالمی است. سکته ندارد، کژتابی ندارد و نامفهوم نیست. گره‌افکنی در خاطرات خوب است اما به تنه خاطرات که می‌رسیم اتفاقات سرسری گرفته می‌شود و کلمات منفعل می‌شوند. برخی خاطرات، طنز نیست و اینکه اثر توانسته است روایات طنزی در آن بستر خشن روایت کند سطح توقع را از اثر بالا برده است.

در ادامه حسین بذرافکن نویسنده دفاع مقدس گفت: وقتی به ادبیات کشورمان نگاه می‌کنیم مسعود سعد سلمان را داریم که دوران اسارت را در شعر خود منعکس می‌کند. در دیگر کتب مرتبط نیز شخصیت‌هایی نمود داشتند. در دوره دفاع مقدس، وقتی اسرا آزاد شدند به نقل روایت و خاطره‌های خود پرداختند که بسیار مورد استقبال قرار گرفت و خیلی زود به تکرار رسید.

بذرافکن با ارائه یک تقسیم‌بندی از آثار حوزه دفاع مقدس گفت: در این حوزه می‌توان برخی آثار را میدانی بدانیم که در خط مقدم رخ داده‌اند و با اسلحه و انفجار و ... سروکار دارند و بیشترین بخش ادبیات داستانی دفاع مقدس به این آثار اختصاص دارد. آثار دیگر مربوط به پشت جبهه هستند که تدارکات و مراکز درمانی و ... را شامل می‌شود. بخش بعدی مربوط به تبعات و پیامدهای جنگ است که به شهدا و خانواده‌های آنها پرداخته است و بخش دیگر آثار اردوگاهی هستند.

وی ادامه داد: کتاب «راه رفتن کلاغ»، کتاب خوبی است. باید به نویسنده ‌آن تبریک گفت که از یک موقعیت دشوار جنگ و اسارت تبسم بیرون کشیده است. اغلاط املایی و نگارشی نتوانسته به موجودیت کتاب آسیب بزند. طرح روی جلد و عنوان اثر نیز مناسب هستند.

نویسنده کتاب «مثل ستاره» گفت: لازم بود توصیف فضاها و محیط‌هایی مانند اردوگاه، درمانگاه و بیمارستان که خاطره در آنها رخ داده است، به خاطره اضافه می‌شد که در فضاسازی ذهنی قابل تجسم بودند. دیالوگ‌ها گاه محاوره‌ای و گاه کتابی است. می‌توان دیالوگ‌های اسرای ایرانی را محاوره‌ای و سربازان عراقی را به صورت کتابی در اثر بیاوریم که تمایزی بین این دو به وجود آید.

در ادامه سیده نجات نژادحسینی نویسنده و منتقد ادبی گفت: کتاب مورد بحث دریچه گیرا و قابل تأملی در دفاع مقدس را پیش روی ما  قرار می‌دهد. روایت‌ها ناب و بی‌ریا بیان شده و بسیار تأثربرانگیز هستند. خواندن برخی از این خاطرات یادآور این گفته معروف است که خنده تلخ من از گریه غم‌انگیزتر است. لزوم دقت در انتخاب کلمات، وجود برخی جملات نامفهوم از دیگر نکاتی بود که این نویسنده به آنها اشاره کرد.

در ادامه حسنه عفراوی نویسنده دفاع مقدس به ارزیابی اثر از حیث محتوایی و فنی پرداخت و گفت: نویسنده در این کتاب عراقی‌ها را انسان‌هایی خشن و به دور از انسانیت توصیف کرده که این توصیف مربوط به ارتش بعث عراق است و نمی‌توان این اوصاف را به همه عراقی‌ها نسبت داد.

همچنین ستاره عرفانی‌راد، مدرس دانشگاه و منتقد ادبی اظهار کرد: گفته شده است آنها که به جنگ رفته‌اند اگر خاطرات خود را ننویسند جنگشان را ناتمام گذاشتند. وقتی کتاب را خواندم به همین نکته پی بردم چون از ما اسارت نمی‌دانیم.

وی گفت: در این کتاب فضا از جنگ خارج می‌شود و وارد اردوگاه می‌شود. این کتاب از منظر آگاهی‌بخشی به نسل جوان واقعاً در سطح بالایی قرار دارد. از لحاظ ساختار بی‌نقص است. نثر پخته و ملموسی دارد. نویسنده آن قلم توانایی دارد و با بکارگیری الفاظ و چینش مناسب کلمات، حس عاطفه موردنظر را به مخاطب انتقال داده و تصویرسازی را آسان کرده است.

وی افزود: متن یکنواخت کتاب «راه رفتن کلاغ» کسل‌کننده نیست و خاطرات خواننده را مرتب با حوادث درگیر می‌کند. نویسنده برای القای معنی موردنظر فضاسازی مناسبی انجام داده است.

وی با اشاره به حزن‌آلود بودن برخی از خاطرات گفت: در عین طنزبودن ایستادگی رزمندگان برای انجام رساندن رسالت خود در اثر مشهود و روشن است.

عرفانی‌راد در ادامه با اشاره به دیگر ویژگی‌های کتاب گفت: شخصیت‌پردازی در برخی از خاطرات ضعیف است. مقدمه‌نویسی در این اثر مطابق تعریفی که از آن ارائه شده است دیده می‌شود. مقدمه‌نویسی ویراستای استاد رومزی‌پور بسیار خوب است اما سیستم پانویس کتاب ضعیف است.

در ادامه عبدالله امینی دیگر منتقد گفت: اگر برای بیان دیالوگ‌های سربازان عراقی عبارات عربی در متن و ترجمه آنها در پاورقی می‌آمد بهتر بود.

فردین کوراوند شاعر و نویسنده نیز با تبریک به صاحب اثر گفت: این کتاب و کتاب «لبخند زخم» دو کتاب خوب در حوزه گردآوری اتفاقات طنز دفاع مقدس هستند که هم حساسیت‌های خاص خود را دارند و هم به خاطر پیش‌قدم بودن در استان باید برخی توقعات خود را از آنها نادیده بگیریم یا به دیده اغماض بنگریم.

وی افزود: این کتاب رسالتی برای خود قائل است که به وجه دیگر جهان خشن و درنده هر جنگی نگاه می‌کند. ما از ابتدای جنگ در آثار مکتوب یک وجه حماسی و تهییجی به آن می‌دهیم. وقتی از جنگ فاصله می‌گیریم رسالت ما دیگر تهییج کردن و حماسه گفتن نیست بلکه سعی می‌کنیم دید تاریخ‌نگارانه داشته باشیم. کتاب «راه رفتن کلاغ» علاوه بر اینکه این هدف را برای خود قائل بود که فضای طنازانه‌ای را شکل دهد سعی می‌کرد به اصل واقعیت وفادار بماند. به همین دلیل راوی از میان اتفاقاتی که در ذهن دارد دست به گزینش زده است.

کوراوند ادامه داد: طرح جلد و عنوان آن مناسب هستند. خیلی از خاطرات خود بودند و خوب نوشته شده بودند. در برخی از خاطرات این موقعیت است که شرایط طنازانه به وجود می‌آورد.

در ادامه داود گودرزی نویسنده کتاب «راه رفتن کلاغ» گفت: نقد احترام به نویسنده است. وقتی اثری از یک نویسنده نقد می‌شود در حقیقت ارزشی برای آن نویسنده محسوب می‌شود.

وی با اشاره به نقش استادی عبدالصاحب رومزی‌پور در نگارش خاطرات دفاع مقدس خود گفت: نقل وقایع جنگ و کشتار تکراری شده است. تلاش کردم در این اثر زاویه دید خود را عوض کنم و بدون آنکه به درون مایه آسیبی بزنم، تنوعی در شیوه روایت به وجود بیاورم تا خواننده به سمت این گونه آثار جذب شود.