محبت انسانها به یکدیگر؛ عامل نزدیککننده به خلق پیامبر(ص)
گروه اجتماعی: محبت انسانها در سه بخش کلامی، احساسی و عملکردی نسبت به یکدیگر آدمی را به خلق عظیم و الگوی رفتاری حضرت پیامبر(ص) نزدیک میکند.
حجتالاسلام والمسلمین علی نقی فقیهی، مدیر مؤسسه مطالعاتی مشاوره اسلامی و عضو هیئت علمی دانشگاه قم در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، با اشاره به اینکه آیه 4 سوره قلم «وَإِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِیمٍ؛ و راستى که تو را خویى والاست» الگوی اخلاقی ایشان را به خوبی روشن میکند، گفت: رسالت ایشان متخلق کردن به انسان بود.
وی گفت: کتابهای متعددی در رابطه با اخلاق فردی تألیف شده است که سعی بر آن بوده تا اخلاق فردی انسان را مطلوب کنند؛ اخلاق فردی انسان آن است که فرد دارای شخصیت طبیعی بوده و رابطه خود را با خدا قوی کند.
فقیهی بیان کرد: دو بعد دیگر از اخلاق که باید بیشتر به آن توجه شود؛ اخلاق اجتماعی شامل رابطه انسان با افراد دیگر و رابطه انسان با محیط است. پیامبر(ص) میفرماید: وقتی دو آدم به نحوی با هم مواجه میشوند سه گونه ارتباط میتوانند با هم برقرار کنند، ارتباط کلامی، ارتباط احساسی(عبوس، خوشاخلاق) و ارتباط فعالیتها و عملکرد انجام شده افراد نسبت به یکدیگر. روایاتی با موضوع محبت از پیامبر اکرم(ص) این حقیقت را نشان میدهد که افراد حق ندارند ارتباط کلامی، احساسی و عملکردی را نسبت به یکدیگر انجام دهند که در آن محبت وجود نداشته باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه قم با بیان اینکه براساس سیره حضرت رسول(ص)، همه گفتارها، مواجههها و فعالیتهای انسان باید سرشار از محبت باشد، افزود: مگر آنکه فرد عدوالله شود که در آنجا بحث تبری به وجود میآید و فرد از دایره انسانیت خارج شده و شایستگی آن را ندارد که از رابطه محبتآمیز برخوردار شود و بر همین اساس در دین «تولی و تبری» مطرح است؛ تولی دوستی با هر چیزی است که با خدا ارتباط دارد. انسان از آن جهت که بنده خدا است باید به انسانیت خود عمل کرده و دشمن حاکمیت ارزشها نباشد و بر این اساس باید با این انسان رابطه عاطفی برقرار کرد.
فقهی با اشاره به آیه 8 سوره ممتحنه «لَا یَنْهَاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقَاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَلَمْ یُخْرِجُوکُم مِّن دِیَارِکُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ؛ [اما] خدا شما را از کسانى که در [کار] دین با شما نجنگیده و شما را از دیارتان بیرون نکردهاند باز نمىدارد که با آنان نیکى کنید و با ایشان عدالت ورزید زیرا خدا دادگران را دوست مىدارد» معیار آنکه فرد عدوالله شده از حیطه اخلاقی و اجتماعی خارج شود در این آیه شریفه تبیین شده است، تصریح کرد: فردی که به مقاتله و مبارزه با شما برمیخیزد و شما را از دینتان بیرون کنند. و اگر این دو نباشد بر شما لازم است با آنها بر کنید. «بر» کردن بدون محبت معنا ندارد و بنابراین رابطه انسانها باید با یکدیگر محبتآمیز باشد و این سفارش پیرامون افراد مؤمن در لسان مبارک پیغمبر اکرم(ص) مورد تأکید است چرا که مؤمنان برادر یکدیگرند و عضو یک خانواده هستند و حق ندارند هیچ نوع بیمحبتی را نسبت به یکدیگر داشته باشند.
وی خاطرنشان کرد: بر این اساس نباید در انگیزه، ذهن و نیت افراد نقشه و ظلمی بر علیه فردی دیگر وجود داشته باشد و سخنگویی با تندی و عصبانیت همراه باشد و در عمل تجاوز و ظلم به دیگران روا دارد و هر کدام از اینها گناه لا یغفر هستند.
فقیهی با اشاره به اینکه الگوگیری از پیامبر(ص) مستلزم آن است که جایگاه محبت را در ارتباطات کلامی، ابراز احساسات و عملکرد خود مورد ارزیابی قرار دهیم، تصریح کرد: رعایت محبت در این سه بخش و ترویج آن در جامعه باعث میشود به همان میزان به الگوی کامل و اخلاق حسنه پیامبر(ص) نزدیکتر شویم.
ائمه اطهار(ع) مجبور به معصوم بودن نیستند
مدیر موسسه مطالعاتی مشاوره اسلامی در پاسخ به این پرسش که برخی افراد به بهانه عصمت انبیا و ائمه(ع) میگویند ما نمیتوانیم مانند این بزرگواران عمل کنیم، توضیح داد: اصولاً عصمت به معنای مصونیت نگه داشتن خود از گناه و خطا است. اراده، فعالیت، نیت و انگیزه انسان در مقام عمل گناهی که از او صادر شود یا نشود دخالت دارد. ائمه اطهار(ع) مجبور به معصوم بودن نیستند و بر اساس علم و یقین تصمیمی بجا میگیرند که چه کاری را انجام دهند و چه کاری را انجام ندهند.
ائمه اطهار(ع) بر اساس علم و یقین عمل میکنند
وی ادامه داد: انسانها نیز در برخی موارد معصوم هستند هیچ انسان عاقلی خود را از بلندی به پایین پرتاب نمیکند. ما انسانها نیز هر کاری انجام میدهیم با اراده است و اعمال ائمه اطهار(ع) نیز با اراده صورت میگرفته است. ائمه معصومین(ع) با دستیابی به علم الهی و به کمک اختیار خود آلوده به گناه نشدهاند و ما معتقدیم آنها از دوران کودکی معصوم بودهاند و به تکالیف دوران کودکی نیز درست عمل کردهاند؛ فهم عقلانی خود را به کار گرفته و خود را آلوده به گناه نساختهاند.
نمونه شاخص عصمت در مقام عمل حضرت ابوالفضل(ع) است
فقیهی گفت: در روایات آمده است پیامبر(ص) در دوران کودکی نیز کودکان دیگر را از اعمال گناه بازمیداشتند و این بدان معناست که با فهم عقلانی به عصمت رسیدهاند. همچنین نمونه شاخص عصمت در مقام عمل حضرت ابوالفضل(ع) است ایشان دارای عصمت نبودهاند اما بزرگان مطرح کردهاند که هیچ گناهی از ایشان سر نزده است و حضرت زینب(س) در شدائد واقعه عاشورا نماز شب خود را ترک نمیکرده است، براین اساس چنین انسانی حاضر میشود که گناه کند؟
عضو هیئت علمی دانشگاه قم عنوان کرد: معصوم از خطا عنایتی و علم خاصی است که خداوند به ائمه(ع) و انبیا(ص) عنایت فرموده اما در مقام عمل ما و ائمه(ع) تفاوتی نداریم. امام علی(ع) میفرماید: «الا و انکم لا تقدرون علی ذلک ولکن اعینونی بورع و اجتهاد و عفّة و سدادٍ؛ بله شما قدرت این که عین من علی رفتار کنید ندارید، ولکن مرا کمک دهید و با من همراهی کنید در پیشه کردن پرهیزکاری، ورع، در اجتهاد و تلاش و سخت کوشی، در عفت و پاکدامنی و در سداد و راستی». البته همه اینها به اختیار صورت میگیرد.
وی با بیان اینکه در برخی مواقع که متخلق به اخلاق هستیم میتوانیم آن را در جامعه ترویج دهیم، گفت: رفتاری باید از انسان سر زند که باعث سالم بودن خود از خطا و گناه و سالم شدن دیگران شود. الگو و اسوه حسنه امری اختیاری است و ما انسانها نیز در دامنه فعالیتهای اخلاقی و اجتماعی میتوانیم این مسیر را طی کنیم.
فقیهی افزود: در روایات آمده است العلما افضل من انبیا بنیاسرائیل انبیایی بودهاند که حتی مکروه هم انجام نمیدادهاند چون انگیزه الهی دارند. این سخنان که انبیا و ائمه(ع) دوست خداوند هستند و خدا به آنها عنایتی ویژه دارد و به ما این عنایت را ندارد بهانهای است برای انجام کارهایی که دلخواه ما است.
عضو هیئت علمی دانشگاه قم عنوان کرد: مهم آن است که آموزههای پیامبر(ص) را از همان روش که ایشان روشن فرمودهاند درک کنیم. برداشت ما از روش پیامبر(ص) آن است که باید به اهلبیت(ع) مراجعه کنیم و در کتب دینی همچون صحیفه حضرت زهرا(س) الگوهای اهلبیت(ع) بیان شدهاند.
