خدامحوری؛ رکن اصلی مدیریت اسلامی

حجت‌الاسلام فاطمی، از کارشناسان مذهبی استان لرستان در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، گفت: مدیریت اسلامی به‌معنی  اداره کردن محیطی  یا مجموعه‌ای تحت لقای اسلام است به‌طوری‌که تمام مؤلفه‌های دینی در نحوه مدیریت و عملکرد سازمان لحاظ شوند، به عبارت دیگر؛ مدیریت اسلامی زمانی محقق می‌شود که خدامحوری رکن اصلی تمام امور قرار بگیرد و هدف، حفظ ارزش‌ها و کرامات انسانی باشد.

نهج‌البلاغه؛ منشور اخلاقی و عملیاتی مدیران اسلامی

وی ائمه معصومین(ع) به‌ویژه امام علی(ع) را الگوهای برتر مدیران اسلامی دانست و افزود: عهدنامه مالک‌اشتر که در قالب نامه 53 نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین(ع) گنجانده شده ، منشور  اخلاقی و عملیاتی جامعی برای تمام مدیران اسلامی است که از هیچ موضوعی فروگذار نکرده و با ارائه مفاهیم و مبانی مدیریت اسلامی می‌تواند در امام امور برای مدیران راهگشا باشد.

موانع تحقق مدیریت اسلامی

فاطمی با آسیب‌شناسی پیرامون علل عدم تحقق مدیریت اسلامی در جامعه، تصریح کرد: به‌طور کلی مهم‌ترین موانع اجرای مدیریت اسلامی در جامعه را می‌توان در دو عامل عمده جست‌وجو کرد؛ نخست، کم‌رنگ شدن و بعضاً بی‌رنگ شدن خدامحوری در جامعه مدیریتی؛ سپس ضمانت اجرایی نداشتن قوانین و ضعف سیستم نظارت و بررسی.

این کارشناس مذهبی با اشاره به وجوه تمایز مدیریت اسلامی و غربی، اذعان کرد: در مدیریت غربی به علت وجود سیستم نظارتی بسیار قوی، مدیران وظایف خود را به بهترین شکل ممکن انجام می‌دهند و اگر در مجموعه آن‌ها اشتباهی صورت بگیرد رؤسا و مدیران ارشد از عموم مردم عذرخواهی می‌کنند و همواره درصدد جلب رضایت ارباب رجوع هستند.

در مدیریت اسلامی خدمت به خلق یک ارزش است

فاطمی ادامه داد: در مدیریت اسلامی، خدمت به خلق یک ارزش و  اصل مدیریتی است که به اعتقاد دین اسلام خدمت‌گذاران به بندگان خدا، در دنیا و آخرت مأجور خواهند بود؛ به‌طوری‌که در بسیاری از روایات دینی، ثواب این خدمت‌گزاری معادل به‌جا آوردن یک حج عمره بوده و کسی که در این راه از دنیا برود پاداش شهادت در راه خدا به وی اعطا خواهد شد.

مدیریت اسلامی خدا را قوی‌ترین سیستم نظارتی خود می‌داند

وی اظهار کرد: در مدیریت اسلامی حتی اگر سیستم نظارتی قوی هم وجود نداشته باشد، مدیران وظایف خود را به نحو شایسته‌ای انجام می‌دهند چون معتقدند کار برای خدا دلسردی ندارد، پس در امور محوله کوتاهی نمی‌کنند و همواره به این فرموده امام حسین(ع) مبنی‌بر «نیازهای مردم به شما نعمت‌های خداوند هستند که باید آن‌ها را قدر انست» توجه دارند و به تعبیر امام خمینی مأمور به وظیفه هستند نه مأمور به نتیجه.

سعه ‌صدر در بین مدیران جامعه ما کم‌رنگ شده/ مدیران مردم را ارباب رجوع خود نمی‌دانند

فاطمی اذعان کرد: وقتی در جامعه ما مردم از مراجعه به مسئولان واهمه دارند و همواره شاهد برخورد زننده مدیران با مردم هستیم و با کلمه ارباب رجوع برخورد شعاری و تشریفاتی می‌شود و همچنین زمانی‌که «شرح‌صدر» به‌عنوان یکی از ابزارهای مدیریتی در بین مدیران کمرنگ شده به‌طوری‌که در تغییر و تحول دولت‌ها ما عملاً شاهد کم‌کاری مدیران در پایان دوران خدمت خود هستیم؛ پس نمی‌توانیم مدیریت کنونی جامعه را اسلامی بدانیم.

اگر خدامحوری باشد، نیازی به نصب دوربین مداربسته نیست

این کارشناس مذهبی بیان کرد: متأسفانه کار ما به‌جایی رسیده که جمله «این مکان مجهز به دوربین مدار بسته است»، تأثیرگذارتر از«خدا می‌بیند» است، وقتی خدا محوری در جامعه قوی‌تر باشد دیگر نیازی به سیستم‌های نظارتی و دوربین‌های مداربسته نیست. دین اسلام به دنبال خدامحوری، نظم و برنامه‌ریزی در امور و صداقت در رفتار و گفتار مسلملنان است.

شهید رجایی؛ الگوی تأسی به امیرالمؤمنین(ع) در مدیریت اسلامی

فاطمی بیان کرد: شهید رجایی یکی از الگوهای مدیریت اسلامی بود که با تأسی از امام علی(ع) در طول مدت کوتاه مدیریت خود با شرایطی سخت و خفقان‌آور، عالی‌ترین نمونه مدیریت اسلامی و خدمت‌گزاری را به نمایش گذاشت.

پیغمبراکرم(ص)؛ آغازگر مدیریت اسلامی در دنیا/ ایجاد انقلاب فرهنگی به‌واسطه کتاب قرآن

وی با بیان این‌که پیغمبر اکرم(ص)، آغازگر و بنیان‌گذار مدیریت اسلامی در دنیا بود، تصریح کرد: نبی مکرم اسلام(ص)، با در دست داشتن یک جلد قرآن کریم که در طول 23 سال و به‌صورت تدریجی نازل شد، علی‌رغم تمام موانع، آزار و شکنجه‌ها، جنگ و تبعیدها، موفق شد به ساماندهی نیروهای اسلامی و تشکیل حکومت و جامعه اسلامی پرداخته وانقلابی فرهنگی را دنیا ایجاد کند، ایشان توانست جایگاه خداوند در زندگی را به انسان‌ها نشان بدهد، ارزش‌ها و کرامات انسانی را به آن‌ها یادآوری کند وبا مدیریت اسلامی به ساماندهی امور مسلمانان بپردازد.

اولین تحریم مسلمانان و مدیریت اسلامی پیامبر(ص)

فاطمی افزود: کتاب‌های بسیاری در باب مدیریت اسلامی نوشته شده که باید مورد توجه مدیران قرار بگیرد به‌طور مثال بسیاری از مسائل و چالش‌های اقتصادی امروز، در زمان پیامبر اعظم(ص) نیز وجود داشته به‌طورمثال، شعب ابی‌طالب اولین  تحریم مسلمانان بوده که پیغمبر اکرم(ص) با تدبیر و برنامه‌ریزی، وضعیت جامعه را به‌نحوی مدیریت کرد که مسلمان کمترین آسیب را ببینند و این برای ما درس است.

این کارشناس مذهبی اظهار کرد: از مهم‌ترین الزامات مدیریت اسلامی این است که باید زیباسازی دین اسلام در انظار عمومی به‌واسطه معرفی اسلام ناب محمدی(نه اسلام سلیقه‌ای، افراطی و تفریطی) توسط مدیران صورت بگیرد، شایسته سالاری در واگذاری پست‌های مدیریتی وبرکناری آن‌ها مورد توجه قرار بگیرد، الگوگیری از سیره حکومتی  اهل‌بیت(ع) نیز در دستور کار قرار بگیرد.

فاطمی تصریح کرد: یکی از شیوه‌های حکومتی پیامبر اکرم(ص) این بود که به جوانان مسئولان می‌داد تا همه بدانند که لیاقت و شایستگی بر سابقه طولانی‌مدت اولویت دارد و انتخاب امیرالمؤمنین علی(ع) به‌عنوان جانشین پیامبر اعظم(ص) اعتراض انصار را برانگیخت و آن‌ها می‌گفتند که علی(ع) جوان است و برای این کار مناسب نیست ولی پیامبر(ص) قاطعانه بر تصمیم خود ایستادگی کرد.

مدیریت اسلامی؛ یکی از ارکان سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی

وی عنوان کرد: معمولاً در افرادی که تدین و تخصص را با هم دارند میزان دلسوزی، خدمت‌رسانی و توجه به قلل رفیع انسانی بیشتر دیده می‌شود زیرا آن‌ها برای کسب رضای الهی، مشتاقانه و خستگی‌ناپذیر طالب خدمت به مردم هستند در نتیجه جامعه در مسیر پیشرفت و تعالی قرار می‌گیرد و یکی از مصادیق سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی نیز در جامعه محقق می‌شود.

فاطمی بیان کرد: گاهاً وقتی افرادی به پیامبر گرامی اسلام(ص) مراجعه می‌کردند، ایشان در صورت مشاهده آثار شرم یا اضطراب در چهره‌شان، آن‌ها را به آرامش دعوت می‌کرد و می‌فرمود «من نیز بشری مثل شما هستم»، لذا مدیران اسلامی نیز باید به‌گونه‌ای رفتار کنند که مردم دربرخورد با آن‌ها احساس آرامش کنند و نباید فکر کنند که مردم طلبکار آن‌ها هستند یا انتظار تشکر و قدردانی داشته باشند.

ماجراهای تاریخی اهل‌ بیت(ع) افسانه و اسطوره نیستند

این کارشناس مذهبی بیان کرد: ماجراهای تاریخی و سیره اهل‌ بیت(ع) افسانه و اسطوره نیستند بلکه الگوهایی برای جامعه هستند، امام علی(ع) حراست از بیت‌المال و حق‌الناس را یکی از مبانی کاری خود قرار داده بود و می‌فرمود: «قلم‌ها را تیز کنید و فاصله سطوح را به یکدیگر نزدیک کنید» و یا چراغی را که برای امور شخصی روشن می‌گذاشت از چراغ بیت‌المال جدا کرده بود، آیا این یک ظاهرگرایی و تعارف بوده یا قاعده و دستورالعملی برای مدیران اسلامی است که آن را درابطه با تمام امور تعمیم دهند؟. 

فاطمی ادامه داد: زمانی‌ که انسان به‌ نحوه مدیریت امام علی(ع) توجه می‌کند که درخواست برادرش برای دریافت پیش از موعد حقوقش از بیت‌المال را رد کرد، دیگر توجیهی برای پارتی‌بازی‌ها، رانت، رشوه و اختلاس و اتلاف بودجه‌ها توسط مدیران باقی نمی‌ماند.

وی بیان کرد: در حال حاضر نظام ما اسلامی است ولی جامعه ما کاملاً اسلامی نیست لذا اگر ما فقط با دستورات و آموزه‌های اسلامی برخوردی شعاری و تشریفاتی داشته باشیم هرگز سبک زندگی اسلامی محقق نخواهد شد و همچنان شاهد بی‌عدالتی‌ها در جامعه خواهیم بود لذا تنها راه نجات ما تمسک به قرآن و عترت است.