خدامحوری رکن اصلی مدیریت اسلامی است

حجت‌‍‌الاسلام امین فاطمی‌نیک، مدیر مرکز حوزه دانشگاهیان لرستان در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، گفت: مدیریت اسلامی به‌معنی اداره کردن محیطی یا مجموعه‌ای تحت لقای اسلام است به‌طوری‌که تمام مؤلفه‌های دینی در نحوه مدیریت و عملکرد سازمان لحاظ شوند، به عبارت دیگر؛ مدیریت اسلامی زمانی محقق می‌شود که خدامحوری رکن اصلی تمام امور قرار بگیرد و هدف، حفظ ارزش‌ها و کرامات انسانی باشد.

وی ائمه معصومین(ع)، خصوصاً امام علی(ع) را الگوهای برتر مدیران اسلامی دانست و افزود: عهدنامه مالک‌اشتر که در قالب نامه 53 نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین(ع) گنجانده شده، منشور اخلاقی و عملیاتی جامعی برای تمام مدیران اسلامی است که از هیچ موضوعی فروگذار نکرده و با ارائه مفاهیم و مبانی مدیریت اسلامی می‌تواند در امام امور برای مدیران راهگشا باشد.

موانع تحقق مدیریت اسلامی در جامعه
حجت‌الاسلام فاطمی‌نیک با آسیب‌شناسی درباره علل عدم تحقق مدیریت اسلامی در جامعه، تصریح کرد: به‌طور کلی مهم‌ترین موانع اجرای مدیریت اسلامی در جامعه را می‌توان در دو عامل عمده جست‌وجو کرد؛ نخست، کم‌رنگ شدن و بعضاً بی‌رنگ شدن خدامحوری در جامعه مدیریتی؛ سپس ضمانت اجرایی نداشتن قوانین و ضعف سیستم نظارت و بررسی.
این کارشناس مذهبی با اشاره به وجوه تمایز مدیریت اسلامی و غربی، بیان کرد: در مدیریت غربی به علت وجود سیستم نظارتی بسیار قوی، مدیران وظایف خود را به بهترین شکل ممکن انجام می‌دهند و اگر در مجموعه آن‌ها اشتباهی صورت بگیرد رؤسا و مدیران ارشد از عموم مردم عذرخواهی می‌کنند و همواره درصدد جلب رضایت ارباب رجوع هستند.

حجت‌الاسلام امین فاطمی‌نیک ادامه داد: در مدیریت اسلامی، خدمت به خلق یک ارزش و  اصل مدیریتی است که به اعتقاد دین اسلام خدمت‌گذاران به بندگان خدا، در دنیا و آخرت مأجور خواهند بود؛ به‌طوری‌که در بسیاری از روایات دینی، ثواب این خدمت‌گزاری معادل به‌جا آوردن یک حج عمره بوده و کسی که در این راه از دنیا برود پاداش شهادت در راه خدا به وی اعطا خواهد شد.

در مدیریت اسلامی خدا، قوی‌ترین سیستم نظارتی است

وی اظهار کرد: در مدیریت اسلامی حتی اگر سیستم نظارتی قوی هم وجود نداشته باشد، مدیران وظایف خود را به نحو شایسته‌ای انجام می‌دهند چون معتقدند کار برای خدا دلسردی ندارد، پس در امور محوله کوتاهی نمی‌کنند و همواره به این فرموده امام حسین(ع) مبنی‌بر «نیازهای مردم به شما نعمت‌های خداوند هستند که باید آن‌ها را قدر دانست» توجه دارند و به تعبیر امام خمینی مأمور به وظیفه هستند نه مأمور به نتیجه.

حجت‌الاسلام فاطمی اذعان کرد: وقتی در جامعه ما مردم از مراجعه به مسئولان واهمه دارند وهمواره شاهد برخورد زننده مدیران با مردم هستیم و با کلمه ارباب رجوع برخورد شعاری و تشریفاتی می‌شود و همچنین زمانی‌که «شرح‌صدر» به‌عنوان یکی از ابزارهای مدیریتی در بین مدیران کم‌رنگ شده به‌طوری‌که در تغییر و تحول دولت‌ها ما عملاً شاهد کم‌کاری مدیران در پایان دوران خدمت خود هستیم؛ پس نمی‌توانیم مدیریت کنونی جامعه را اسلامی بدانیم.

مدیر مرکز حوزه دانشگاهیان لرستان بیان کرد: متأسفانه کار ما به‌جایی رسیده که جمله «این مکان مجهز به دوربین مداربسته است»، تأثیرگذارتر از«خدا می‌بیند» است، وقتی خدا‌محوری در جامعه قوی‌تر باشد دیگر نیازی به سیستم‌های نظارتی و دوربین‌های مداربسته نیست. دین اسلام به‌دنبال خدامحوری، نظم و برنامه‌ریزی در امور و صداقت در رفتار و گفتار مسلملنان است.

شهید رجایی الگوی تأسی به امام علی(ع)
حجت‎الاسلام امین فاطمی‌نیک اظهار کرد: شهید رجایی یکی از الگوهای مدیریت اسلامی بود که با تأسی از امام علی(ع) در طول مدت کوتاه مدیریت خود با شرایطی سخت و خفقان‌آور، عالی‌ترین نمونه مدیریت اسلامی و خدمت‌گزاری را به نمایش گذاشت.

وی با بیان این‌که پیغمبر اکرم(ص)، آغازگر و بنیان‌گذار مدیریت اسلامی در دنیا بود، تصریح کرد: نبی مکرم اسلام(ص)، با در دست داشتن یک جلد قرآن کریم که در طول 23 سال و به‌صورت تدریجی نازل شد، علی‌رغم تمام موانع، آزار و شکنجه‌ها، جنگ و تبعیدها، موفق شد به ساماندهی نیروهای اسلامی و تشکیل حکومت و جامعه اسلامی پرداخته وانقلابی فرهنگی را در دنیا ایجاد کند، ایشان توانست جایگاه خداوند در زندگی را به انسان‌ها نشان بدهد، ارزش‌ها و کرامات انسانی را به آن‌ها یادآوری کند و با مدیریت اسلامی به ساماندهی امور مسلمانان بپردازد.

لزوم مطالعه کتاب‌هایی که در باب مدیریت اسلامی نوشته شده‌اند

حجت‌الاسلام فاطمی‌نیک افزود: کتاب‌های بسیاری در باب مدیریت اسلامی نوشته شده که باید مورد توجه مدیران قرار بگیرد به‌طور مثال بسیاری از مسائل و چالش‌های اقتصادی امروز، در زمان پیامبر اعظم(ص) نیز وجود داشته به‌طورمثال، شعب ابی‌طالب اولین  تحریم مسلمانان بوده که پیغمبر اکرم(ص) با تدبیر و برنامه‌ریزی، وضعیت جامعه را به‌نحوی مدیریت کرد که مسلمان کمترین آسیب را ببینند و این برای ما درس است.
مدیر مرکز حوزه دانشگاهیان لرستان اظهار کرد: از مهم‌ترین الزامات مدیریت اسلامی این است که باید زیباسازی دین اسلام در انظار عمومی به‌واسطه معرفی اسلام ناب محمدی(نه اسلام سلیقه‌ای، افراطی و تفریطی) توسط مدیران صورت بگیرد، شایسته سالاری در واگذاری پست‌های مدیریتی و برکناری آن‌ها مورد توجه قرار بگیرد، الگوگیری از سیره حکومتی اهل‌بیت(ع) نیز در دستور کار قرار بگیرد.
حجت‌الاسلام امین فاطمی‌نیک خاطرنشان کرد: یکی از شیوه‌های حکومتی پیامبر اکرم(ص) این بود که به جوانان مسئولیت می‌داد تا همه بدانند که لیاقت و شایستگی بر سابقه طولانی‌مدت اولویت دارد و انتخاب امیرالمؤمنین، علی(ع) به‌عنوان جانشین پیامبر اعظم(ص) اعتراض انصار را برانگیخت و آن‌ها می‌گفتند که علی(ع) جوان است و برای این کار مناسب نیست ولی پیامبر قاطعانه بر تصمیم خود ایستادگی کرد.
وی عنوان کرد: معمولاً در افرادی که تدین و تخصص را با هم دارند میزان دلسوزی، خدمت‌رسانی و توجه به قلل رفیع انسانی بیشتر دیده می‌شود زیرا آن‌ها برای کسب رضای الهی، مشتاقانه و خستگی‌ناپذیر طالب خدمت به مردم هستند در نتیجه جامعه در مسیر پیشرفت و تعالی قرار می‌گیرد و یکی از مصادیق سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی نیز در جامعه محقق خواهد شد.
حجت‌الاسلام فاطمی‌نیک بیان کرد: گاهاً وقتی افرادی به پیامبر گرامی اسلام(ص) مراجعه می‌کردند، ایشان در صورت مشاهده آثار شرم یا اضطراب در چهره‌شان، آن‌ها را به آرامش دعوت می‌کرد و می‌فرمود: «من نیز بشری مثل شما هستم»، لذا مدیران اسلامی نیز باید به‌گونه‌ای رفتار کنند که مردم در برخورد با آن‌ها احساس آرامش کنند و نباید فکر کنند که مردم طلبکار آن‌ها هستند یا انتظار تشکر و قدردانی داشته باشند.
مدیر مرکز حوزه دانشگاهیان لرستان بیان کرد: ماجراهای تاریخی و سیره اهل‌بیت(ع) افسانه و اسطوره نیستند بلکه الگوهایی برای جامعه هستند، امام علی(ع) حراست از بیت‌المال و حق‌الناس را یکی از مبانی کاری خود قرار داده بود و می‌فرمود: «قلم‌ها را تیز کنید و فاصله سطوح را به یکدیگر نزدیک کنید» و یا چراغی را که برای امور شخصی روشن می‌گذاشت از چراغ بیت‌المال جدا کرده بود، آیا این یک ظاهرگرایی و تعارف بوده یا قاعده و دستورالعملی برای مدیران اسلامی است که آن را درابطه با تمام امور تعمیم دهند؟
حجت‌الاسلام امین فاطمی‌نیک ادامه داد: زمانی‌که انسان به نحوه مدیریت امام علی(ع) توجه می‌کند که درخواست برادرش برای دریافت پیش از موعد حقوقش از بیت‌المال را رد کرد، دیگر توجیهی برای پارتی‌بازی‌ها، رانت، رشوه و اختلاس و اتلاف بودجه‌ها توسط مدیران باقی نمی‌ماند.
وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر نظام ما اسلامی است ولی جامعه ما کاملاً اسلامی نیست لذا اگر ما فقط با دستورات و آموزه‌های اسلامی برخوردی شعاری و تشریفاتی داشته باشیم هرگز سبک زندگی اسلامی محقق نخواهد شد و همچنان شاهد بی‌عدالتی‌ها در جامعه خواهیم بود لذا تنها راه نجات ما تمسک به قرآن و عترت است.