خودشناسی، زمینهساز تربیت اراده انسانی است
گروه اندیشه: اراده همچون سایر ویژگیهای انسانی قابل آموزش و تربیت است و از منظر اسلامی، ارادهای قابل توجیه و دفاع است که از جویبار علم و دانش سیراب شود که خودشناسی اولین گام در کسب علم و آگاهی است که نتیجه و محور آن، رسیدن به حیات طیبه است.
ناصر نوروزی، پژوهشگر حوزه ادبیات و تربیت اسلامی در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از زنجان، گفت: با نگاهی کلی به تأثیر «اراده» در حوزههای مختلف از جمله دین، ادبیات، تربیت، فسلفه و کلام مشخص میشود که این مفهوم در قالبها و با عناوین مختلفی مورد توجه قرار گرفته است.
وی ابراز کرد: واژه «اراده» در لغت از ریشه «راد» و به معنای در طلب چیزی بودن است؛ همچنین اراده قوهای مرکب از میل شدید و نیاز و آرزو است که برای میل نفس به چیزی یا عملی استفاده میشود که شایسته انجام است.
این پژوهشگر حوزه ادبیات و تربیت اسلامی اظهار کرد: بررسی مفهوم ارزشمند اراده، در حوزه مباحث دینی نیز بسیار مهم و ضروری است و گفته شده است که اراده واژهای است که مترادف با مشیت است و برخی آن را به معنای طلب و اختیار، میل و قصد کردن معنا کردهاند.
اختیار، اساس شخصیت و فصل مقوم آن است
نوروزی با تأکید بر اینکه در معنای اصطلاحی اراده بین متکلمان اختلاف وجود دارد، افزود: خواجه نصیرالدین طوسی، از متکلمان شیعه، اراده را نوعی علم میداند و به نظر وی اراده عبارت است از علم یا اعتقاد موجود زنده به مصلحت در فعل و «کراهت»، نقطه مقابل آن است.
وی اذعان کرد: فارابی نیز در تعریف اراده میگوید: «اراده، عبارت است از گرایش یا رویگردانی از آنچه که قوای مدرک درک کرده است که این اراده میان انسان و حیوان مشترک است. نوعی از اراده هم وجود دارد که ویژه انسان و ناشی از قوه ناطقه است که به آن اختیار گویند. این نوع از اراده، اراده عقلانی است که در مقابل اراده حسی و خیالی قرار دارد.»
این محقق حوزه ادبیات دینی خاطرنشان کرد: اختیار در سرشت انسان نهاده شده و اساس شخصیت و فصل مقوم اوست و اهمیت آن به این لحاظ است که اساساً بعثت پیامبران، تعلیم و تربیت، اخلاق و هرگونه مسئولیت، تکلیفپذیری و ثواب و عقاب بدون آن توجیهپذیر نیست.
توانایی ارادی جهت غلبه بر درونیات نفسانی مدنظر هر فرد آزاداندیش است
این پژوهشگر حوزه ادبیات و تربیت اسلامی با بیان این که اختیار این است که انسان در عرصه تلاش و تصمیمگیری از روی علم و آگاهی و میل، تصمیمگیری و عمل میکند، یادآور شد: به طور کلی اراده کیفیتی نفسانی است که در انسانها بروز و ظهور پیدا کرده و دارای دو جنبه مثبت یا منفی در زندگی است.
نوروزی تأکید کرد: توانایی ارادی جهت غلبه بر درونیات نفسانی مدنظر هر فرد آزاداندیش است و در آموزههای دینی تأکیدات فراوانی بر پاداش و عذاب صورت گرفته است که این توصیهها نشانگر وجود توانایی اراده در انسانهاست.
وی ابراز کرد: اراده نیز همچون سایر ویژگیهای انسانی قابل آموزش و تربیت است و از منظر اسلامی، ارادهای قابل توجیه و دفاع است که از جویبار علم و دانش سیراب شود که خودشناسی اولین گام در کسب علم و آگاهی است که نتیجه و محور آن، رسیدن به حیات طیبه است که میتوان آن را گام دوم یا قدم نهایی برای علم و آگاهی توصیف کرد.
این پژوهشگر زنجانی در پایان گفت: مسئولیت آموزش اراده انسانی نه تنها بر عهده آموزش و پرورش بلکه بر دوش نهادهای فرهنگی دیگر نیز قرار دارد و زیربنای ایجاد ارادهای قوی و نیرومند در خانواده شکل میگیرد، در مراکز آموزشی تحکیم و تقویت و در زمینههای اجتماعی تبدیل به عزم ملی میشود.
