سنت‌های دیرینه در زادگاه امام(ره)/ نگاهی به آداب مردم خمین در آستانه سال جدید

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، استقبال از بهار و نوروز ‌بین مردم ایران با مراسم و آداب خاصی برگزار می‌شود و یکی از این رسوم که هنوز هم پابرجا مانده خانه تکانی است.

آمادگی برای مراسم نوروز از اوایل اسفندماه با خانه‌تکانی آغاز می‌شود، تمیز کردن خانه، شست‌‌وشو و نظافت وسایل منزل و ... از اعتقادات مردم ایران و نشان از تغییری اساسی در زندگی آنهاست. غبارروبی و گردگیری از در و دیوار خانه و کف‌پوش‌ها و اسباب خانه و شست‌وشو و پاکیزه و نو کردن جامه و ظروف و اشیای کهنه، دور افکندن اشیای ژنده و فرسوده و تمیز کردن ظروف و دیوارهای منزل، خلاصه خانه‌تکانی برای زدودن آلودگی‌ها و سیاهی‌ها و بیرون افکندن پلشتی‌ها از فضای خانه از رسم‌های کهن ایرانیان در فرا گشت سال کهنه به سال نو بوده است.

در شهرستان خمین چند روز قبل از عید، مردم شروع به تمییز کردن خانه‌ها و شستن فرش‌ها می‌کنند. پنبه لحاف‌های کهنه را دوباره حلاجی کرده و تمام خانه را آب و جارو می‌کنند. آنها از یکی دو هفته مانده به عید، عدس، نخود، ماش یا گندم سبز می‌کنند.

در زمان گذشته دیوارهای خانه‌ها در روستاها کاه گل بود و جهت سفید کاری به جای گچ و رنگ از خاک رس سفید استفاده می‌شد.
به علت اینکه داخل خانه معمولا تنور وجود داشت و همچنین از چراغ‌ها پی سوز(چراغ میشکی) جهت روشنایی استفاده می‌شد دیوارها در مدت یک سال سیاه می شد و جهت سفیدکاری مجدد آنها خاک رس سفید را با آب حل می‌کردند و به دیوار های خانه می‌مالیدند.

در حال حاضر نیز برخی از اهالی به علت اعتقادهایی که دارند قبل از عید نوروز و در زمان خانه‌تکانی تکه‌ای‌ از دیوار انباری خود را به همین روش سفید کاری می‌کنند‌.

آخرین روز سال عرفه یا علفه نام دارد. در این شب در شهر خمین سعی می‌کنند در همه اتاق‌ها چراغ روشن کنند‌. در روستای «خوگان» در روز عرفه از کنار جوی آب مقداری علف سبز می‌چینند و بر سر در همه اتاق های منزل نصب می کنند و نیز بر روی بام خانه‌های خود آتش روشن می‌کنند‌. در آغاز سعی می‌کنند بر روی بام خانه‌ای آتش روشن کنند که در آن سال یکی از افراد خانواده‌اش فوت کرده باشد . در این شب کودکان پشت در خانه‌های روستاییان می‌آیند و از هر منزل تخم مرغ پخته و شیرینی می‌گیرند.

مردم در آخرین جمعه سال به آرامستان‌ها و گلزار شهدا می‌روند و سپس به دیدار کسانی‌که به تازگی عزیزی را از دست داده‌اند، می‌روند و با خود گلاب، خرما و حلوا می‌برند.

آخرین روز سال عرفه یا علفه نام دارد. در این شب در شهر خمین سعی می‌کنند در همه اتاق‌ها چراغ روشن کنند. بر روی بام خانه‌ها آتش روشن می‌کنند. کودکان پشت در خانه‌های روستاییان می‌آیند و از هر منزل تخم مرغ پخته و شیرینی می‌گیرند.

خانه‌تکانی علاوه بر اینکه سبب تمییزی خانه در آستانه بهار و سال نو می‌شود، روحیه کار دسته جمعی را ‌میان افراد یک خانه بالا می‌برد و به آنها آموزش می‌دهد خانه‌تکانی و مسئولیت پاکیزه نگه داشتن خانه نباید تنها بر دوش یک نفر باشد و بهتر است سایر اعضای خانواده با هم همکاری کرده و بطور دسته جمعی خانه‌‌‌‌‌‌‌‌تکانی کنند. در این صورت یک نفر احساس خستگی و نارضایتی نخواهد کرد. وقتی که تمام خانواده با یکدیگر همکاری می‌کنند، جو صمیمانه‌ای پدید می‌آید. در این صورت افراد خصوصاً کودکان مسئولیت‌پذیری را فراخواهند گرفت و احساس مشارکت برای آنان درونی می‌شود.

خانه‌تکانی به انسان روحیه تازه و طراوت می‌دهد و تردیدی نیست که از یک نگاه نو و تازه به بیرون نگاه کردن، به انسان آرامش و دلگرمی می‌دهد.

خانه‌تکانی سنتی است که بر گرفته از تازگی و نو شدن می‌باشد. افراد خانه‌های خود را از گرد و خاک پاک می‌کنند ولی نباید فراموش شود که خانه‌تکانی اصلی تغیر و تحول در رفتارها، پاک شدن دل‌ا از کینه‌ها و کدورت‌ها می‌باشد.

ایرانیان از دیرباز این سنت زیبا را به پا می دارن آن ها بر این باورند که با دور ریختن وسایل قدیمی کهنه و جایگزین کردن وسایل نو به زندگی طراوت و شادابی خاصی می‌دهد که با نو شدن سال و آمدن فصل زیبا و با طراوت بهار همراه خواهد شد و روحیه سر زندگی را به همراه خواهد داشت. برخی روانشناسان در تحلیل کارکردهای این سنت پسندیده معتقد هستند خانه‌تکانی به افراد جرأت رهایی از وابستگی‌ها را می‌دهد و فرصت دور ریختن خاطرات بدی که در ذهن خود بایگانی کرده اند را ایجاد می‌کند. خانه‌تکانی، اولین مشخصه نزدیک شدن به سال نو و روزهایی دیگر است سالی که در آن باید همراه با تمیز کردن پلیدی های مادی، پلیدی های روحی را نیز دور کرد.