هنر انقلاب اسلامی؛ سبک یا جریان هنری؟
گروه هنر: به عقیده رئیس حوزه هنری لرستان، هنر انقلاب اسلامی آثاری را شامل میشود که به لحاظ مفهومی بیانگر بخشی از ارزشهای انقلاب اسلامی باشد. ارزشهایی مانند شهادت، ایثار، مذهب و معنویت، اخلاق و خانواده که البته این مفاهیم میتوانند در فرمها و اشکال متنوع هنری بیان شوند.
محمدحسین امیدیپور، رئیس حوزه هنری استان لرستان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، در آستانه هفته هنر انقلاب اسلامی در رابطه با ابعاد گوناگون هنر انقلاب اسلامی و اینکه هنری که تحت عنوان «هنر انقلاب اسلامی» از آن یاد میشود تا چه میزان میتواند مصداق داشته باشد و اصولاً هنر انقلاب اسلامی چه آثاری را شامل میشود؟ گفت: در واقع اینطور نیست که ابتدا یک سبک هنری یا ادبی وضع شود، چهارچوب و مختصاتاش معین گردد و بعد یک گروهی شروع کنند و در قالب آن به آفرینش اثر بپردازند.
وی افزود: یک سبک هنری یا یک گونه ادبی با اولین اثری که در آن شکل میگیرد شروع میشود. ما اگر اثر هنری انقلابی داریم یعنی هنر انقلابی داریم اما اینکه این هنر انقلابی دارای چه ابعاد و ویژگیهایی هست یا باید باشد موضوعی است که منتقدان باید راجع به آن بحث کنند.
امیدیپور ادامه داد: در پاسخ به بخش دوم سؤال شما باید گفت هنر انقلاب اسلامی آثاری را شامل میشود که به لحاظ مفهومی بیانگر بخشی از ارزشهای انقلاب اسلامی باشد. ارزشهایی مانند شهادت، ایثار، مذهب و معنویت، اخلاق و خانواده و امثالهم که البته این مفاهیم میتوانند در فرمها و اشکال متنوع هنری بیان شوند. بعنوان مثال ما می توانیم داستان مینیمال دفاع مقدس داشته باشیم یا یک مفهوم اخلاقی را در قالب یک اثر پرفرمنس(performance Art) ارائه دهیم.
رئیس حوزه هنری لرستان در پاسخ به این سؤال که آیا میتوان در رشتههای مختلف هنری از سبکی تحت عنوان «سبک هنر انقلاب اسلامی» یاد کرد؟ بعنوان مثال در بخش ادبی از سبک ادبیات انقلاب اسلامی یا در تئاتر از تئاتر انقلاب اسلامی و یا در موسیقی بگوئیم موسیقی انقلاب اسلامی؟ گفت: پاسخ به این سؤال کار سادهای نیست شاید منتقدان مختلف نظرات متفاوتی در این خصوص داشته باشند اما بنده بهعنوان کسیکه تجربه کار عملی و دانشگاهی در این زمینه داشتهام پاسخم به این سؤال مثبت خواهد بود.
وی اضافه کرد: همانطور که پیش از این اشاره شد در بررسی هنرهای مختلف صرفنظر از خاستگاه و پیشینه تاریخی و زمینههای اجتماعی در مجموع ما با دو رویکرد مواجهایم: نخست فرمهای هنری و دوم محتوای آثار هنری. بر اساس این دو رویکرد گونهها و سبکهای مختلف هنری بهوجود میآیند.
وی با یادآوری اینکه ارائه یک سبک هنری میتواند معطوف به فرم یا محتوا باشد، افزود: بهعنوان مثال وقتی ما از سبک اکسپرسیونیسم (Expressionism) در نقاشی حرف میزنیم یک فرم یا شکل خاص از ارائه اثر نقاشی را مدنظر داریم که با خطوط و رنگهای تند و زمخت برای بیان هیجانات بر پرده بوم نقش میبندد. این فرم میتواند هر محتوایی را شامل شود. در اینجا سبک معطوف به فرم است اما اینکه محتوای آن چیست خیلی معلوم نیست میتواند یک مضمون دینی یا غیر دینی و یا هر موضوع دیگری باشد.
امیدیپور تصریح کرد: وقتی از ادبیات سوسیالیستی یا تئاتر ابزورد(Absurde) حرف میزنیم ماهیت سبک معطوف به محتواست در اینجا اثر صرفنظر از فرم در نظر گرفته شده برای آن میبایست محتوای سوسیالیستی یا در مورد تئاتر ابزورد مضمونی نیستانگارانه و پوچ داشته باشد که نمونه معروف آن نمایش «در انتظار گودو» نوشته ساموئلبکت است.
وی ادامه داد: در حقیقت سبک هنر انقلاب اسلامی ناظر بر محتوا و مضمون اثر هنری است و البته میتواند با تکنیکهای مختلف و در قالب فرمهای گوناگون بیان شود، مثلاً مفهوم عروج میتواند در یک فضای سورئال به تصویر کشیده شود و یا دلهرهها و مخاطرات فضای جبهه و جنگ با خطوط و رنگهای تند اکسپرسیونیستی بیان شود اما در نهایت آنچه خواهیم داشت یک اثر هنری انقلابی است.
ضعف ایرانیت و اسلامیت در سبک معماری
رئیس حوزه هنری لرستان گفت: البته در اینجا ذکر این نکته ضروری است که وقتی میگوئیم هنر انقلاب اسلامی داریم به این معنا نیست که در تمام رشتههای هنری تمام و کمال کار شده فیالمثل ما در زمینه مهم معماری پس از انقلاب اسلامی اصلاً کار نکردهایم و یا کارهایی که شده آنقدر کم بوده که بر سیمای عمومی معماری شهری ما تأثیرگذار نبوده است و به تعبیر مقام معظم رهبری اگر به چهره شهرهایمان نگاه کنیم نه ایرانیت میبینیم نه اسلامیت، در واقع آنچه می بینیم مجموعه ای از خطوط تند و شکسته هندسی است که هیچ شباهتی به معماری منحنیالخط گذشتهی ما ندارد.
وی افزود: متاسفانه معماریهای ما عموماً فاقد نمای متناسب معماری است و در بهترین حالت ترکیب نامتجانسی از ستونهای یونانی و اشکال غیر علمی برگرفته از معماری رومی و امثالهم را میبینیم که بهصورتی کاملاً نامتناسب در کنار هم قرار گرفتهاند.
امیدیپور گفت: باید توجه داشته باشیم که معماری تنها هنری است که بر خلاف دیگر هنرها که بیرون از ما قرار میگیرند ما در درون آن قرار گرفتهایم و در خواب و بیداری در آن به سر میبریم و نقش تربیتی بسیار مؤثری در جهات مثبت و منفی بر خانوادهها و شهروندان دارد.
وی تأکید کرد: ضرورت دارد مسئولان به این موضوع توجه ویژه داشته باشند و علاوه بر توسعه رشته معماری در دانشگاهها الگوهای مناسب معماری ایرانی و اسلامی بر اساس نیازهای روز طراحی و تدوین شوند.
رئیس حوزه هنری لرستان در پاسخ به سؤالی با این مضمون که مباحث انتقادی و بحثهای مبنایی درخصوص هنر انقلاب اسلامی و آثار هنری خلق شده در این عرصه را چگونه ارزیابی میکنید؟ و آیا وجود فضای نقد و بررسی در این زمینه را ضروری میدانید؟ خاطرنشان کرد: متاسفانه بحث در مبانی و اصول هنری درخصوص هنر انقلاب اسلامی کمتر صورت گرفته و همین امر موجب سردرگمی برخی از هنرمندان در سالهای اخیر شده است.
وی ادامه داد: در واقع ما بیشتر بهدنبال تولید اثر بودهایم تا تبیین آن، در حالیکه شما میدانید در دنیای امروز جریانهای هنری و انتقادیاند که تعیین کننده و اثرگذارند نه خود آثار. گاهاً راجع به یک اثر هنری در یک سبک خاص سالها بحث میشود شاید کمتر کسی در جهان باشد که در مورد تابلوی «شام آخر» لئوناردو داوینچی چیزی نشنیده باشد در حالیکه این تابلو نسبت به سایر آثار داوینچی از کیفیت پائینتری لااقل به لحاظ مواد و رنگهای مورد استفاده برخوردار است.
رئیس حوزه هنری لرستان گفت: اما آنچه این اثر را معروفترین تابلوی نقاشی جهان کرده است، مباحث، جریانات و نقدهای صاحبان افکار بوده که البته بدون هدف هم نبوده است و میبینیم که مخاطب در جریان نقد و بررسی اثر با تمامی ماجراها و حوادث مسیحیت آشنا میشود.
امیدیپور در پایان یادآور شد: به نظر من برای معرفی «هنر انقلاب اسلامی» لازم است همزمان با تولید آثار شاخص در این زمینه نقدها و بررسیهای جدی و مبنایی داشته باشیم تا علاوه بر تعریف جایگاه این هنر در هنر امروز جهان بتوانیم بر جریانهای هنری در سطوح مختلف تأثیرگذار باشیم.
