پیاده‌روی رضوی؛ فرصتی برای تأمین نیاز «تماشاگر خیالی» نوجوانان

مهدی یوسفوند، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان، در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از لرستان، اظهار کرد: پیاده‌روی رضوی از پدیده‌های مهم و ارزشمند دنیای اسلام و از ثمرات گران‌قیمت انقلاب اسلامی ایران است؛ شکل‌گیری این مراسم عظیم مرهون رهنمودها، توصیه‌ها و دیدگاه خاص رهبر شهید ایران بود که اهتمام ویژه‌ای به این موضوع داشتند.

وی افزود: هرچقدر تاریخ را بررسی کنیم، نمونه‌ای با این ابعاد برای این پدیده نمی‌یابیم؛ شاید نتوان آن را بی‌نظیر خواند، اما قطعاً می‌توان گفت پیاده‌روی پایان ماه صفر پدیده‌ای بسیار کم‌نظیر است.

یوسفوند تأکید کرد: پیاده‌روی رضوی صرفاً مراسمی سالانه نیست که مسلمانان را برای سوگواری گرد هم آورد؛ نباید آن را رخدادی گذرا در تاریخ بدانیم. واقعه‌های مذهبی از حیث ظلم به انسان‌های برحق، از تاریک‌ترین نقاط تاریخ بشری هستند، اما از حیث زنده نگه داشتن عدالت و حق، یکی از زیباترین صحنه‌های تاریخ به شمار می‌روند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان ادامه داد: به طور مثال در پدیده کربلا، هم اوج ظلم به مظلوم را مشاهده می‌کنیم و هم اوج حقانیت، زیبایی‌شناسی و آنچه بشریت را به‌سوی تکامل سوق می‌دهد. از همین‌ رو اربعین و پیاده‌روی روی رضوی پدیده‌ای منحصر به فرد است که در تاریخ، معیار و مصداقی برای آن نمی‌توان یافت؛ پدیده‌ای که استمرار آن امروز در قالب پیاده‌روی متجلی شده است.

وی در رابطه با ابعاد تربیتی پیاده‌روی پایان ماه صفر گفت: نکته مهم در استمرار این مراسم، میزان و نوع حضور نوجوانان و جوانان در آن است. از منظر تربیتی می‌توان به این پدیده از بُعد الگوگیری نگاه کرد؛ چراکه نوجوانان و بعضاً جوانان عمدتاً ویژگی خاصی به نام «تماشاگر خیالی» دارند؛ یعنی در ذهن و فکر خود چنین تصور می‌کنند که افراد زیادی به آنها نگاه می‌کنند. این دیدگاه کاملاً فانتزی و خیالی است. در چنین شرایطی، مراسمی مانند پیاده‌روی رضوی که تماشاگران واقعی دارد؛ تماشاگرانی که قدم می‌زنند.

یوسفوند در ادامه به پدیده نوع‌دوستی به عنوان یکی دیگر از نکات تربیتی این مراسم اشاره کرد و گفت: نوجوانان و جوانان در پیاده‌روی‌های پایان ماه صفر پدیده‌ای به نام نوع‌دوستی را درک می‌کنند که در رشد اخلاقی آنان بسیار کمک کننده است.

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با تبیین دو وجه رشد اخلاقی، افزود: رشد اخلاقی دو وجه دارد؛ یکی تفکر اخلاقی و دیگری فعل یا رفتار اخلاقی. میان این دو تفاوت وجود دارد؛ بسیار دیده‌ایم افرادی که در تفکر و گفتار، مصداق کامل انسان بااخلاق هستند اما هنگام عمل، فاصله زیادی با آن تفکرات دارند. این همان تناقض میان فکر اخلاقی و فعل اخلاقی است که باعث می‌شود افراد به سخنان خوب بی‌توجه باشند؛ چرا که می‌پرسند: چرا حرف‌های خوب در رفتار همین افراد نمود ندارد؟

وی تصریح کرد: پدیده پیاده‌روی پایان ماه صفر که تأثیری بسیار عمیق بر جامعه اسلامی و به فضل الهی بر همه آحاد بشریت خواهد داشت، زمینه رشد اخلاقی نوجوانان و جوانان را به طور کامل فراهم می‌کند. زائر از زمان حرکت از ایران تا رسیدن به مرزها، از مرز مهران تا نجف اشرف و سپس پیاده‌روی تا کربلای معلی و بین‌الحرمین و پیاده‌روی مردم از نقاط مختلف کشور به سمت مشهد مقدس افراد مختلفی را می‌بیند؛ در این مسیر گویی هر کس هر آنچه می‌گوید، در رفتارش نیز همان است.

یوسفوند ادامه داد: نوجوان و جوان می‌بیند کسانی که الگوی تحصیلی و تربیتی او بوده‌اند؛ معلمان، استادان و متخصصان عرصه‌های مختلف پزشکی، مهندسی و علوم پایه، در آنجا خادمی می‌کنند؛ یکی نذری پخش می‌کند، فرد دیگر که فوق‌تخصص مغز است کفش زائر را واکس می‌زند و یک مرجع دینی، سایبان می‌شود. این صحنه‌ها بر روح و روان نوجوان و جوان اثری ماندگار می‌گذارد و به رشد اخلاقی او شتاب می‌بخشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با توصیه به والدین گفت: به جای آنکه فرزندان اجازه داشته باشند ساعات متمادی در فضاهای نامناسب حضور یابند، والدین می‌توانند آنان را به حضور در چنین مراسم‌هایی ترغیب کنند؛ چه بسا حضور در پیاده‌روی رضوی، به لحاظ رشد اخلاقی، فرد را یک سال بیمه می‌کند.

وی فراهم‌سازی زمینه رشد اجتماعی در نوجوان و جوان را از دیگر ثمرات حضور در پیاده‌روی رضوی برشمرد و گفت: رشد اجتماعی فاکتورهای مختلفی دارد؛ برای آنکه بدانیم فردی از رشد اجتماعی بهینه و مطلوبی برخوردار است باید شاخصه‌هایی مانند آداب معاشرت اجتماعی (چه کلامی و چه رفتاری)، نوع‌دوستی، احترام به دیگران و توجه به تفاوت‌های فرهنگی را در نظر بگیریم؛ تمام اینها در پیاده‌روی رضوی تجربه می‌شود.

یوسفوند افزود: کسانی که این مسیر را پیموده‌اند، همه‌چیز را در همین چند کیلومتر تجربه می‌کنند؛ حال بماند افرادی که مسیرهای طولانی‌تر را انتخاب می‌کنند. زائران می‌بینند که افراد از کشورها، ادیان، مذاهب، تفکرات و دیدگاه‌های مختلف کنار هم قرار گرفته‌اند تا فعالیت مشترکی انجام دهند؛ نذری پخش کنند یا شرایط اسکان زائران را فراهم آورند. این صحنه نشان می‌دهد که فرهنگ‌های مختلف، وقتی برای یک هدف واحد گرد هم می‌آیند، تفاوت‌های عقیدتی و دیدگاه‌های متفاوت را کنار می‌گذارند و این همه از ثمرات پیاده‌روی رضوی است.

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان ادامه داد: نوجوان شیعه و سنی، جوانی از ایران، عراق، عربستان یا هر کشور دیگری که در این مراسم حضور می‌یابد، با دیدن چنین صحنه‌هایی قطعاً از منظر تفکر و شناخت، رشد و نوع برخورد اجتماعی او متأثر می‌شود. وقتی دوستی به اوج خود می‌رسد؛ وقتی کودکی دو ساله با دستمال کاغذی در دست، از زائران پذیرایی می‌کند تا عرق از پیشانی آنان پاک کند، این صحنه‌ها بر میزان نوع‌دوستی و رشد اجتماعی نوجوان اثری عمیق می‌گذارد و شرکت‌کنندگان این مراسم به تمام معنا چنین مفاهیمی را درک می‌کنند.

وی با بیان اینکه به‌عنوان روانشناس تربیتی توصیه ما این است که والدین، نوجوانان و جوانان خود را از هر قشر، با هر تفکر و دیدگاهی به شرکت در این مراسم ترغیب کنند، گفت: هرچند هم‌اکنون بخش بسیار زیادی از شرکت‌کنندگان، نوجوانان و جوانان هستند، اما تأکید ما برای پیوستگی، انسجام و استمرار این مراسم است تا به فضل الهی روزی جهانی شود.

یوسفوند تأکید کرد: نوجوان و جوان با شرکت در این مراسم، با وجود اینکه رشد شخصیتی، اخلاقی و اجتماعی او تکامل و تقویت می‌شود، این تکامل را با خود به محیط زندگی بازمی‌گرداند؛ به مدرسه، میان دوستان و همکلاسی‌ها، نزد پدر و مادر و حتی در فضای مجازی. ثمره این حضور، ایجاد فضای محبوب و جذابی است که عطر خوشایند این مراسم را در جامعه اطراف خود می‌پراکند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان در ادامه، تاب‌آوری را یکی از دستاوردهای مهم پیاده‌روی رضوی، به ویژه برای نوجوانان و جوانان دانست و گفت: رهبر معظم انقلاب همواره بر تاب‌آوری مردم ایران تأکید داشته‌اند و فرمودند که این مردم با تاب‌آوری خود دشمن را از پای درخواهند آورد. این ویژگی در مراسم اربعین نیز کاملاً مشهود است.

وی افزود: کسانی که با شوق و حس خوب در این مراسم شرکت می‌کنند، سختی‌های مسیر را نیز با جان و دل می‌پذیرند و آن را لذت‌بخش می‌یابند. گرمای زیاد، تشنگی و سایر مشقت‌های راه، انسان‌ها را به خدا و اهل‌بیت(ع) نزدیک‌تر می‌کند. هرچه تشنگی و گرما بیشتر تحمل شود، زائر خود را به شهدای کربلا نزدیک‌تر می‌یابد.

یوسفوند تصریح کرد: این مشقت‌ها، آمیخته با حس قرب به اهل بیت(ع) و درک آنچه بر آنها گذشت، باعث می‌شود سختی‌ها تحمل شده و به عنوان عاملی برای تکامل روحی و روانی فرد تلقی شود. این امر به افزایش تاب‌آوری کمک می‌کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان ادامه داد: متأسفانه گاهی تاب‌آوری با تحمل کردن اشتباه گرفته می‌شود. تاب‌آوری یعنی ضمن غلبه بر سختی‌ها، زمینه رشد و تکامل روحی و روانی فراهم شود. پیاده‌روی رضوی این بستر را کاملاً فراهم می‌کند تا ضمن تحمل مشقات، سطح تاب‌آوری فرد ارتقا یابد و زمینه ایجاد روح و روانی تکامل یافته فراهم شود.

وی با اشاره به آیه 45 سوره مبارکه بقره «وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ» گفت: تمام شرکت‌کنندگان در پیاده‌روی رضوی، افرادی خاضع، خاشع، با تقوا و خدا ترس هستند. نوجوانان و جوانانی که با سن کم در این پیاده‌روی شرکت می‌کنند، از حیث خضوع، خشوع و تقوا، شاید قرن‌ها از افراد مسن‌تر جلوتر باشند؛ زیرا روحیه، نشاط و انرژی درونی که ناشی از بلوغ و چرخه تکاملی وجودی است را در مسیر پیاده‌روی رضوی به کار می‌گیرند.

یوسفوند تأکید کرد: پیاده‌روی رضوی زمینه‌ساز افزایش تاب‌آوری، تمرین صبر و رشد و تکامل روحی و روانی، به ویژه در نوجوانان و جوانان است و والدین باید به این جنبه نیز توجه کافی مبذول دارند.