پیشگویی وحیانی، مهمترین رویکرد قرآن در شناخت آینده است
گروه اندیشه: یک استاد دانشگاه با اشاره به رویکرد وحیانی یا شهودی در قرآن گفت: غیبگویی و پیشگویی وحیانی، مهمترین رویکرد قرآن درشناخت آینده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از قزوین، حسین خزایی، استاد دانشگاه صبح امروز، 14 اردیبهشت در نشست تخصصی با موضوع آیندهپژوهی در قرآن که در سالن اجتماعات پژوهشگاه آینده پژوهی دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) قزوین برگزار شد، اظهار کرد: برای بررسی آیندهپژوهی در قران ابتدا باید با مبانی روش شناسی در علوم انسانی آشنا شد.
وی با بیان اینکه روششناسی بر تعدادی از اصول و پیش فرضها مانند هستی شناسی، معرفت شناسی، و انسانشناسی مبتنی است، افزود: بر اساس روش شناسی، آینده پژوهی اثبات گرایی، مشاهده اولین روش به شمار میآید.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه آینده پژوهی از رصد و دیدهبانی شروع میشود، عنوان کرد: مشاده بنیان محکمی برای ساخت نظریه محسوب میشود.
وی با اشاره به اینکه در روش شناسی مشاهده، نقطه شروع علم است و روش آن نیز استقرار خواهد بود، عنوان کرد: در این روش بیطرفی و عینیتگرایی شخصی در فرایند تحقیق ضرورت دارد.
خزایی با اشاره به آیندهپژوهی تفسیرگرایی در روش شناسی تأکید کرد: در این روش پارادایمهای گوناگونی با فرضهای متفاوت درباره آینده وجود دارد و در فرایند تصمیم گیری، همه ذینفعان دخالت داده شوند.
وی با بیان اینکه با رهبری نفوس وهدایت قصدهای انسانی، میتوانیم آینده را شکل دهیم، ادامه داد: در این روش بر ذهنانگیزی، پنل، متنکاوی، مدلسازی تصمیم، تحلیل محتوی و روشهای مشارکتی تاکید شده است.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه امکانپذیری آیندهپژوهی نیازمند سه شرط ضروری است، بیان کرد: غیرحتمی بودن آینده، اثرگذاری کنش انسانی در آینده و تفاوت آینده با گذشته سه نیاز اصلی در آیندهپژوهی است.
وی گفت: در آیندهپژوهی انتقادی ساخت آینده مستلزم شرایط فیزیکی، قصد انسانهای پیشین و حال و بهرهبرداری از پتانسیلهای تغییر ذهنیتها است.
خزایی در بخش دیگری از این جلسه با اشاره به الزامهای آیندهپژوهی مبتنی بر روش شناختی قرآن، اظهار کرد: در قرآن آیند، انسان انتها ناپذیر و ابدی است و برخی آیندهها قطعاً وقوع خواهند یافت.
وی افزود: در قرآن در مواردی آینده امری مسلم و قطعی نیست و از پیش تعیین نشده استاز همین روی قابلیت تغییر و دگرگونی دارد و همچنین تصویر و تصور آینده بستر مناسب تصمیمسازی و تابعی از ارزشها است.
این پژوهشگر دانشگاه توجه به غیب و عوامل فراتر ازدرک انسان، اراده انسان در ساخت آینده در طول اراده الهی، اصالت دادن اراده الهی در تمام هستی، توسل به معرفت برگرفته از تعالیم الهی و توجه به حس، تجربه و تاریخ را از دیگر الزامهای آیندهپژوهی مبتنی بر روش شناختی قرآن دانست.
آینده در قرآن کریم به سه نـوعِ آینده نزدیک، میانی و آینده دور تقسیم می شود
وی با اشاره به اینکه آینده در قرآن کریم به سه نـوعِ آینده نزدیک، میانی و آینده دور تقسیم میشود، بیان کرد: پژوهشگران به لحاظ ماهیت، برخی از آینده را حتمی و قطعی و برخی دیگر را مشروط خواندهاند.
خزایی تأکید کرد: آیندههای حتمی ناظر به سنن الهی وسرنوشت محتوم خلقت و آیندههای غیرحتمی ناظر به حق انتخاب بشر است.
وی گفت: منظور قرآن از آینده نزدیک ، یک بازه زمانی محدود به زمان حیات انسان در بعد فردی و یا اجتماعی است و در قرآن آیاتی است که بیانگر وقوع حوادث و یا شرایطی است که حاصل اعمال و رفتار انسانها است.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه آیندههای میانی در قرآن به آخرالزمان اشاره دارد و درباره وضعیت و فرجام زمین و انسان است، افزود: آن دسته از آیات قرآنکه به مسالهی معاد میپردازد، اشاره به آیندههای دور و حتمیدارد که در آن مجازات کافران و مشرکان را جهنم و پاداش متقین را بهشت عنوان میکند.
وی ادامه داد: آیندهپژوهی در قرآن با سه رویکرد سنتشناسی تاریخی یا رویکرد گذشتهنگر، رویکرد وحیانی یا شهودی ، رویکرد معادلهای و تصویر پردازی آینده آرمانی قرآن یا همان جامعه موعود شناخته میشود.
خزایی یکی دیگر از رویکردهای آیندهپژوهی در قرآن را رویکرد سنتشناسی تاریخی یا رویکرد گذشتهنگر دانست و بیان کرد: این رویکرد مبتنی بر مجموعهای از قوانین و قواعدی است که تحت عنوان «سنّت» شناخته میشود.
وی با اشاره به رویکرد وحیانی یا شهودی در قرآن ادامه داد: غیبگویی و پیشگویی وحیانی، مهمترین رویکرد قرآن درشناخت آینده است.
این استاد دانشگاه اضافه کرد : در رویکرد معادلهای تنظیم رفتارهای فردی و اجتماعی بر اساس و منطبق بر سُنَت الهی، به امور میانجامد.
وی یادآور شد : خداوند در قرآن کریم با تصویر پردازی سعی در نمایش آیندهی آرمانی قرآن یا همان جامعه موعود قرآن را دارد.
خزایی با اشاره به اقتضائات آیندهپژوهی در ایران گفت: استفاده از روشهای متعارف آیندهپژوهی در سطح کلان نمیتواند کاربردی داشته باشد ولی در سطح خرد آن گاه که مسلمانان نیز مانند دیگر انسان ها نیازمند پیشبینی و تصویر پردازی باشند، میتوانند و باید متناسب با نیازها و شرایط خود از روش های گوناگون آیندهپژوهی مانند تحلیل روند ، روش دلفی ، سناریو نویسی و مانند آن بهره بگیرند.
وی اظهار کرد: آینده نگری در سطح کلان حاوی گزارههای خبری درباره آیندهای حتمیالوقوع در اختیار مخاطبان خود قرار میدهد و در مقام تصویرپردازی است اما سطح خرد آینده نگری اغلب با رویکرد دعوت به بصیرت و آینده نگری از سنخ تجویزی و هنجاری صورت میگیرد.
آینده خوب مستلزم اجتناب از فساد در زمین است
این پرژوهشگر تأکید کرد: آینده برآیند ارادهی خداوند است که در روابط علت ومعلولی وسبب و مسببی و سنتهای الهی ازجمله بَداء نِمود یافته است و از سوی دیگر، اراده انسانها در طول ارادهی خداوند در بهکارگیری ابزار و شناسایی روابط میان پدیدههاست.
وی با بیان اینکه آینده خوب مستلزم اجتناب از فساد در زمین است عنوان کرد: شیطان عامل اصلی تخریب آینده انسان و بشر محسوب میشود.
خزایی در پایان با بیان اینکه آیات زیادی در قرآن کریم وجود دارد که از ارتباط مستقیم بین نسلها پرده برمیدارند، ادامه داد: در برخی آیات، یک نسل به اعمال نسلهای بعدی مؤاخذه میشود و در برخی دیگر یک نسل به اعمال نسل های پیشین مؤاخذه میشود.
