تغییر قبله؛ آزمونی در مهیایی مبارزه مسلمانان با مشکلات

اگرچه ماه رجب یکی از ماه های حرام است اما ماهی است که سراسر رحمت و برکت عالمیان شناخته شده است. آمده که حضرت نوح(ع) در روز اول ماه رجب سوار بر کشتی شد و به همراهان دستور داد، این روز را روزه بگیرند و فرمود هر که این روز را روزه بدارد آتش جهنم یک سال از او دور شود و کسی که هفت روز از این ماه را روزه بدارد هفت درب جهنم بر او بسته شود و اگر هشت روز روزه بدارد هشت درب بهشت به روی او باز می شود و کسی که پانزده روز روزه بدارد خداوند حوایج او را بر آورده کند و کسی بیشتر از این مقدار روزه بگیرد خداوند افزون به او عنایت کند.

امام کاظم (ع) نیز فرمود «رجب، نام رودى است در بهشت که از شیر سپیدتر و از عسل شیرین‏تر است، کسى که یک روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند متعال از آن رود به او می‌نوشاند».

همچنین، آمده است ماه رجب، ماه بزرگى است که در آن (پاداش) حسنات چند برابر است و گناهان (آدمى) در آن آمرزیده می‌شود.

یکی از مناسبت‌های این ماه تغییر قبله مسلمین از بیت‌المقدس به مکه معظمه در سال دوم هجری قمری است. گرچه چند روزی از این مناسب می‌گذرد اما ایکنای خوزستان با توجه به اهمیت موضوعی مصاحبه‌ایی در این راستا انجام داده است.

محمدرضا روستایی، عضو هیئت علمی سازمان جهاددانشگاهی خوزستان در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، اظهار کرد: براساس آیات قرآن کریم و روایات اهل‌ بیت و پیامبر اکرم(ص) کعبه قدیمی‌ترین خانه توحید و پرستش ذات باریتعالی بوده و حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل(ع) هر دو این خانه را به امر الهی بنیان گذاشتند. براساس آیه قرآن کریم نخستین خانه عبادت بنانهاده شده در مکه است؛ «إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِینَ؛ در حقیقت نخستین خانه‏ اى که براى [عبادت] مردم نهاده شده همان است که در مکه است و مبارک و براى جهانیان [مایه] هدایت است(96/ آل‌عمران)».

بیت‌المقدس؛ قدیمی‌ترین مکان مقدس پرستش

وی با بیان اینکه بیت‌المقدس از جمله اماکنه مقدسه قدیمی و جایگاه پرستش الهی از سوی پیامبران موحد بوده، عنوان کرد: دلایل متعددی می‌توان برای نبود بیت‌المقدس به عنوان قبله مسلمانان بیان کرد که شاید مهم‌ترین آن تغییر بسیاری از سنت‌های حنیف ابراهیمی در زمان ظهور اسلام و آغاز رسالت نبی مکرم(ص) که به محوریت خانه خدا بنیانگذاری شد، بوده است. بسیاری از خرافات و سنت‌های جاهلی در قبله و کعبه توسط مشرکان و بدعت‌گزاران نهادینه شد و مردم را از هدایت‌های الهی و توحیدی دور کرده بود. چنانچه نقل شده در کعبه و اطراف آن بیش از 350 بت نصب شده بود و مشرکان برای نذر و نذورات خود هر روز به یکی از این بت‌ها روی می‌آورند و آن‌ها را مورد پرستش قرار می‌دادند.

تلقی اشتباه مشرکان قریش از سجده پیامبر اکرم(ص) در کعبه

روستایی افزود: به یقین مشرکان قریش و سایر اعراب نماز و سجده پیامبر اکرم(ص) در کعبه را، به سجده و تکریم رسول‌الله(ص) بر بتهای خود تلقی می‌کردند می‌توان این منطق را پذیرفت که آلودگی‌های مشرکانه، تصورات اعراب جاهلی و قریش بوده که پیامبر(ص) به امر خداوند به سوی بیت‌المقدس نماز گزاردند و مسلمانان تا 17 ماه پس از هجرت و بیش از سیزده سال پس از بعثت به این امر اهتمام می‌ورزید تا حکم تغییر قبله آمد.

یهود؛ خطری برای مسلمانان

عضو هیئت علمی سازمان جهاد دانشگاهی خوزستان عنوان کرد: پیامبر اکرم(ص) و مسلمانان پس از مهاجرت به مدینه در سالهای اولیه حضورشان با خطرات و مشکلات بسیاری مواجه بودند و وظیفه‌ای سنگین در ایجاد دولتی نوپا و جوان اسلامی بر دوش‌های خود احساس می‌کردند.در این میان خطراتی پیامبر(ص) و مسلمانان را  در مدینه و آغاز برپایی حکومت اسلامی تهدید می‌کرد که خطر عموم قبایل بت‌پرستی شبه‌جزیره به رهبری قریش، خطر یهودیان و فتنه‌های آنان در مدینه و بیرون از آن از این جمله است.

جنگ تبلیغاتی یهود علیه مسلمانان

وی افزود: همچنین، یهودیان علاوه بر برخورداری از ثروت و امکانات فراوان و جایگاه عقیدتی منسجم‌تر نسبت به سایر مشرکان، بت‌پرستان و حتی مسیحیان، ادعای قدمت دین و اصالت آیین را داشته و در این راستا در ارتباط با مسلمانان از شیوه تحقیر و تکبر استفاده می‌کردند و جنگ تبلیغاتی بسیاری را علیه مسلمانان راه می‌انداختند.

روستایی افزود: خطر اختلافات میان مسلمان اعم از انصار و مهاجرین و منافقین به رهبری عبدالله بن‌اُبَی از دیگر مشکلاتی بود که حضرت پیامبر(ص) و پیروان ایشان را تهدید می‌کرد.

وی با اشاره به سازمان منجسم اجتماعی، اقتصادی و دینی یهودیان عنوان کرد: یهودیان که هر روز شاهد استحکام بیشتر نظام و جامعه مسلمانان به رهبری پیامبر(ص) و محبوبیت ایشان بودند پنهانی با منافقان مدینه و از سویی با مشرکان مکه به رهبری قریش در تماس بوده و با توطئه و راه‌اندازی جنگ تبلیغاتی پنهان و آشکار علیه مسلمانان، در همه جا می‌گفتند «شما مسلمانان که دین موسی را قبول ندارید چگونه به قبله او سجده می‌کنید و نماز می‌گذارید؟ شما و پیامبرتان که مدعی دین و آیین جدیدی هستید چرا قبله‌ای از خود ندارید؟ از آن سو مشرکان قریش با طعنه می‌گفتند شما که عرب هستید و کعبه خانه مقدس ابراهیم و اسماعیل است چرا به قبله بیگانه سجده می‌برید و معنویت خانه کعبه را که نزد تمامی عرب شرف و اعتبار دارد را بی اعتبار می‌کنید».

تغییر قبله؛ راهگشای سختی‌های وارد شده بر پیامبر(ص)

روستایی ادامه داد: پیامبر(ص) همواره زیر این حملات متعدد از جبهه داخل(یهود و منافقان) و جبهه بیرون(اعراب مشرک به ویژه قریش) تحت فشار بودند و از خداوند آرزوی راهگشایی داشتند تا اینکه نیمه ماه رجب سال 2 هجرت، 17 ماه پس از هجرت هنگام اقامه نماز ظهر در مسجد بنی‌سلمه به امر خداند جبرئیل بر حضرت نازل شد. ایشان را از قبله بیت‌المقدس به سوی خانه کعبه در مکه برگردانده و مسلمین نیز به پیروی از حضرت پیامبر(ص) به آن سو گردش کرده و دو رکعت دیگر از نماز خود را به سوی خانه کعبه گزاردند و این مسجد از آن به بعد به مسجد ذوقبلتین(دو قبله‌ای) موصوف می‌شود و تاکنون نیز باقی است.

آیات سوره بقره بیانگر مشیت فرمان الهی تغییر قبله

عضو هیئت علمی سازمان جهاددانشگاهی خوزستان با بیان اینکه پس از تغییر قبله که با شادی مسلمانان همراه بود، یهودیان مغرض و منافقان مدینه مجدداً تبلیغات منفی خود را به راه انداختند، عنوان کرد: با توجه به آیات 142 تا 151 سوره بقره می‌توان داستان این توطئه‌ها و فرمان الهی و مشیتی که در آن نهفته را دانست. پس از آن مسلمانان با اعتماد به نفس بیشتری به عبادت پرداخته و با اطاعت از فرمان خدا و رسول اکرم(ص) اخلاص و اطاعت خود را نشان دادند.

سربلندی مسلمانان از آزمونی الهی؛ بعد اجتماعی تغییر قبله

روستایی با اشاره به اینکه براساس این آیات قرآن، تغییر قبله آزمون و آزمایشی است برای سنجش درجه اخلاص و میزان تبعیت مسلمانان از خدا و رسول(ص) بوده است، ادامه داد: با بررسی بعد اجتماعی این امر به نتیجه سربلندی مسلمانان از آزمایشی الهی می‌توان رسید که با اخلاص و اتحاد بیشتری حول وجود مبارک رسول اکرم(ص) گرد آمدند.

وی تصریح کرد: اطاعت از فرمان پیامبر رسول اکرم(ص) در آن شرایط سخت و حساس و زیر بار تبلیغات سنگین مشرکان قریش، منافقان مدینه و یهود نوعی اخلاص و بندگی مسلمانان را نشان می‌داد که البته در این میان تنها منافقان(مسلمانان دروغین و سست‌مایه) در اثر تبلیغات دچار لرزش و تردید شده بودند. اما اکثریت مسلمانان اطاعت از رسول(ص) را فریضه و دستور الهی می‌دانستند چراکه خداوند در قرآن کریم فرموده: «وَمَا آتَاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاکُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ؛ و آنچه را فرستاده [او] به شما داد آن را بگیرید و از آنچه شما را باز داشت بازایستید و از خدا پروا بدارید که خدا سخت‏‌کیفر است(حشر/7)»، «وَمَا یَنطِقُ عَنِ الْهَوَى، إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْیٌ یُوحَى؛ و از سر هوس سخن نمی‌گوید، این سخن بجز وحیى که وحى مى‏شود نیست(3 و 4/ نجم)».

عضو هیئت علمی سازمان جهاد دانشگاهی خوزستان به دیگر نتایج تغییر قبله مسلمانان پرداخت و عنوان کرد: حربه تبلیغاتی منافقان و مشرکان و به‌ویژه یهودیان پس از این رخداد خنثی شده و مسلمانان را برای رودررویی با حوادث بسیار بزرگتری که در تاریخ پس از هجرت انتظارشان را می‌کشید از جمله غزوات متعدد مهیا کرد و دشمنان را در موضع ضعف و انفعال قرار داد. در حقیقت تغییر قبله به مسلمانان و جامعه نوپای اسلامی در مدینه هویتی یکپارچه و مستقل بخشید.