شعبان؛ چشمه انوار الهی حول محور اهل بیت(ع)
گروه اجتماعی: احترام و بزرگ داشتن شعائر الهی باعث تقوای قلبها میشود و انسان را در فضای فهم و آموزش قرار میدهد که بداند طریق اصلی سعادت کدام است و اگر اعمال و فضایل ماه شعبان را مشاهده کنیم خواهیم دریافت که تمام مناسبات آن حول محور اهل بیت(ع) به عنوان برترین و بهترین راهنمایان به سوی زندگی جاودان است.
ذهن و ساختار وجودی انسان طوری طراحی و برنامهریزی شده است که یک مفهوم و دانش در بستر تکرار و فضای خاص آن در جان و ضمیر او مینشیند و برای اینکه یک خصیصه جزء ذات او شود، باید در فضاهای مختلف آن را تکرار کند این اصل از لحاظ علم روانشناسی به طور کامل ثابت و مورد پذیرش است.
در اصل هیچ عادت و ویژگی بارزی در وجود انسان راه به عرصه وجود پیدا نمیکند مگر اینکه بستری برای نهادینه شدن در مسیر تکرار مدام به وجود آید، در آیات قرآن نیز این اصل کامل بیان شده است و برای نیکبختی و داشتن زندگی همراه با خدای متعال پیشنهاد گردیده است.
وظیفه پیامبر(ص)؛ بیدار کردن حس الهی انسانها
قرآن همیشه بر این مطلب تکیه دارد که در نهاد همه انسان ها یک حس خدایی وجود دارد، خداوند میفرماید: «فَذَکِّرْإِنَّماأَنْتَمُذَکِّرٌ؛ ای پیغمبر وظیفه تو تذکر دادن، متنبه کردن، بیدار کردن و یادآوری است»(غاشیه/2 ) در این آیه خداوند به پیغمبر(ص) میگوید که تو آن حس خدایی را در مردم بیدار کن در واقع وظیفه پیامبر تکرار و یادآوری است؛ پس اگر مردم گوش نکردند و اطاعت نکردند مسئولیتی بر دوش وی نیست، و مسئولیت ایشان بیش از یادآوری برای نیکبختی در راه نهادینه کردن خصایص نیک و شقاوت و بدبختی در پیشروی به سوی رذائل آنان نیست و در حقیقت وظیفه دیگری ندارد.
فطرت آدمی بر حقگرایی و حقجویی استوار است و مدام همنشینی با خداوند یکتا را میطلبد بنابراین بایستی از غبارهای غفلت آن را زدود و مدام با یادآوری و تذکار آن را به سوی حق و خصایص نیکو سوق داد و نهادینه کرد، زیرا در حقیقت کسی که دلش به ذکر خدا مشغول است؛ همواره زنده است و مرگ او تنها لحظهایی است که از این اتصال به خدای رحمان منقطع گردد و هنگامی که با تکرار و یادآوری خداوند و الطاف او یاد و ذکر خدا در دل جایگزین میشود.
«یادآوری» اصلی برای رسیدن به خوشبختی
هرگاه ذکر خداوند در دل جایگزین گردد؛ بنده پیوسته به یاد خداست؛ هرچند که زبان او گویا نباشد و هرگاه این ذکر ادامه یابد بنده در مقابل خداوند تسلیم محض و در تمام احوال مطیع و فرمانبردار میگردد در آیاتی دیگر نیز لزوم یادآوری و تکرار برای جایگزین کردن یاد خداوند در دل و نهادینه کردن صفات نیکو و ساختن یک شخصیت الهی به صورت یک قانون و اصل انکارناپذیر بیان شده است؛ «وَذَکِّرْ فَإِنَّ الذِّکْرَى تَنفَعُ الْمُؤْمِنِینَ؛و پیوسته تذکر ده، زیرا تذکر برای مؤمنان سودمند است»(الذاریات/55) پس این یک قانون ثابت است که همانطور که گفته شد از لحاظ علم روانشناسی نیز این اثبات شده است که هر آنچه که به صورت مدام تکرار گردد جزیی از وجود انسان میگردد.
با نگاهی عمیق به مراسمها و مناسبات در اسلام میتوان به این اصل کلیدی و مهم دست یافت، مناسبات متعدد و گوناگون که هر یک تدایی کننده مفهومی خاص از بندگی و دل دادگی با نوعی ویژگی خاص از خصوصیات خداگونه فضاساز بسیار مناسب برای تسریع حرکت بندگی و رسیدن به جوهره اصیل انسانی است، از ابتدای سال قمری که با ماه محرم آغاز میشود با مناسبتهای مختلف و تعالی بخشی در سوگ سیدالشهداء(ع) شروع میشود.
با جهتگیری عزاداری امام حسین(ع) نسبت به اهداف متعالی چون ایثار، آزادگی، بندگی و ... بستر و فضایی ایجاد میکند که شخص با تمام وجود، آن مفاهیم الهی را که در آن ایام بسیار تکرار میشود پذیرا باشد و در جان و دل شخص بنشیند و نفوذ کند، در حقیقت پس پرده عزاداری شخصیت سازی خدایی را شاهد هستیم زیرا هنگامی که در طول دو ماه شخص مدام از جان گذشتگی الگوها و اسوههای خویش را یادآوری میکند و در زندگی آن بزرگواران جست جو و تحقیق میکند، ضمن فهمیدن سبک زندگی تعالی بخش گرایش به ایجاد این خصایص بزرگ در وجود خویش افزایش مییابد؛ بنابراین تأثیر تکرار در راستای مناسباتی که خداوند رحمان در دین مبین اسلام پیشنهاد نموده است و برای سعادت بشر به وی هدیه داده است بسیار چشمگیر و قابل تأمل است،
ضلالت ابتدا از فراموشی و غفلت آغاز میشود
همانطور که خداوند میفرمایند: « ذَلِکَ وَمَن یُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى الْقُلُوبِ؛ (اینگونه است مناسک حج) و هر کس شعائر الهی را بزرگ دارد این کار نشانه تقوای دلهاست» سوره حج/32) احترام و بزرگ داشتن شعائر الهی و بسط و اشاعه آن باعث ایجاد فضای یادآوری و تکرار است، که دائم انسان به بنده بودن خویش، به عظمت خدای رحمان، به راهی که قرار است به اوج نیکبختی رسد، آگاه باشد، زیرا کج رفتن و ضلالت ابتدا از فراموشی و غفلت آغاز میشود، فرد هنگامی که از یاد خدای رویگردان شود موجبات گمراهی وی خود بخود فراهم شده است پس اهمیت این شعائر از اینجا مشخص میشود که نقطه عطف هدایت و یا گمراهی انسان است.
آنچه که بیش از پیش باید به آن توجه و رمزگشایی شود علت و حکمت نامگذاری هر مناسبت از شعائر الهی است؟ انسان در راه رسیدن به خدای رحمان نیازمند ویژگیهای مختلفی در عرصه شخصیتی و وجودی خویش است و میبایست صفات گوناگونی را برای یک بنده ممتاز در درگاه الهی کسب کند، پس به این دلیل ماهی چون محرم و صفر ماه ایثار، شهادت و آزادگی است، و ماه رجب ماه خداست که نمود بندگی و ارتباط خاص با خدای رحمان در این ماه و تکرار مفهوم بندگی در نهادینه شدن این نسبت با معبود بسیار موثر است.
اهل بیت(ع)؛ چشمه فیاض انوار الهی برای بندگان
پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) در حقیقت واسطه فیض خدای متعال و چشمه فیاض انوار الهی بندگان هستند و در واقع به تعالی رسیدن و به اهداف ممتازی که خداوند برای نیکبختی بشر در نظر گرفته است فقط و فقط از مسیر پیامبر(ص) و واسطههای فیض الهی ممکن است؛ ماه شعبان ماه رسول خدا(ص) و ماه فیض الهی به بندگان هست همانطور که رسول خدا(ص) فرمودند: شعبان ماه من است، پس در آن روزه بگیرید به خاطر محبت و دوستی پیامبرتان و برای تقرب به پروردگارتان».
امام صادق (ع) فرمودند:«به همان خدایی که جان علی بنالحسین در دست اوست از پدرم حسین بنعلی(ع) شنیدم که امیرالمومنین(ع) میفرمود هر که به خاطر محبت پیامبر و برای تقرب به خدای عزوجل ماه شعبان را روزه بدارد، خداوند او را دوست خواهد داشت و به کرامتش در روز رستاخیز نزدیک و بهشت را بر او واجب خواهد گردانید». پس تمرکز انسان در این ماه بر این مفهوم است که بعد از آنکه ماه بندگی را طی کرد و از رجب فارغ گشت این را برای خویش تکرار میکند و در این فضا به این حقیقت میرسد که هیچ بندگی ممکن و قابل دسترسی نیست مگر آنکه از مسیر و طریق اهل بیت(ع) و پیامبر عظیم الشأن(ص) گذرد.
محمد گلشنی جم/شعبه همدان
