قرآن یک ابررسانه انحصاری است/ بیان برجسته عناصر و ویژگیهای خبر در قرآن
گروه فعالیتهای قرآنی: پژوهشگر قرآنی با بیان اینکه همه عناصر و ویژگیهای خبر به شکل بسیار برجسته در قرآن موجود است، گفت: منبع اصلی همه خبرها در قرآن کریم دانای مطلق است؛ پس قرآن یک ابررسانه ویژه و انحصاری است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، حبیب پیام، پژوهشگر قرآنی در نشستی که با موضوع فهم ادبی و فهم رسانهای قرآن شامگاه 5 تیرماه در نمایشگاه قرآن و عترت خوزستان تشکیل شد، در آغاز سخنان خود، با تقسیم متون به غیرمقدس، نیمه مقدس و مقدس گفت: متون غیر مقدس مانند متون علمی، متون نقدپذیر هستند که هرفردی میتواند آنها را به چالش بکشاند و ابطال پذیرند. متون نیمه مقدس مانند متون ادبیات است که هم تأویل پذیرند و هم از نوعی احترام برخوردارند. متون مقدس نیز متون فاخری هستند که برای افرادی که به آنها ایمان دارند پر از رمز و راز است و قرائت آنها برای تأیید و بهرهگیری از آنها است.
قرآن کریم تنها معجزهای است که در زبان اتفاق میافتد
وی در مورد نسبت میان قرآن و ادبیات اظهار کرد: برای فهم این نسبت باید ماهیت این دو را شناخت. قرآن کریم تنها معجزهای است که در زبان اتفاق میافتد. هرآنچه اعجاز در قرآن کریم است در قالب کلمات رخ میدهد که ابزار تفکر و عقلانیت هستند و این اعجاز قرآن را صدچندان میکند چون قرار است برای همیشه جاودانه بماند؛ از اینجا نسبت میان قرآن و ادبیات شروع میشود.
پیام تصریح کرد: اتفاقی که در دوران معاصر افتاده آن است که نواندیشان غربی سعی میکنند انسان دینی را به دین انسانی که همان علم است متمایل کنند و جایگاه متون دینی را زیر سؤال ببرند تا جایگاهش را با زبان علمی تغییر دهند در حالی که خاصیت علم در فلسفه علم ابطالپذیری است، بنابراین زبان علم قابل اعتماد نیست.
این پژوهشگر قرآنی در ادامه درباره فهم رسانهای قرآن کریم سخن گفت و با اشاره به تدوین دانشنامه قرآنپژوهی خوزستان گفت: در این کار مدعی شدیم که قرآن کریم یک ابررسانه ویژه است برای اینکه آیاتالاحکام در قرآن کریم بیش از 500 آیه است اما آیاتالاخبار بالای 5000 آیه است که یا از گذشته، یا از حال یا از آینده خبر داده یعنی خداوند خبیر و آگاه به همه خبرها است. منبع اصلی همه خبرها در قرآن کریم دانای مطلق است؛ پس قرآن یک ابررسانه ویژه و انحصاری است.
وی با بیان اینکه اصطلاحشناسی خبر را در این دانشنامه از قرآن استخراج کرده است، به بیان نمونهای از این اصطلاحات خبری در قرآن پرداخت و گفت: نبأ در قرآن به معنی خبر است. پیامبر را نبی میگویند. این کلمه ریشه عبری دارد و به معنی فردی است که خبری بیسابقه میآورد. حدیث نیز یک اصطلاح خبری دیگر در قرآن است و آن خبری است که قرآن از آن خردهروایت میگوید. به عبارتی قرآن جهت آشنایی مخاطبان با خبر، همه آن را نمیگوید بلکه به تناسب هدف اخلاقی که دنبال میکند بخشهایی را گزینش میکند. کلمه خبر نیز در قرآن زیاد به کار رفته است. کلمه قصص، بشارت(خبری که شادیآور است)، ابلاغ، رسول(فردی که علاوه بر خبررسانی موظف به نتیجه گرفتن از خبر است)، و ذکر(نوعی از خبر که برای یادآوری است) نمونههایی از دیگر اصطلاحات خبری در قرآن است.
این نویسنده گفت: این بحث یک پژوهش میانرشتهای است؛ یعنی قرار است بین علوم ارتباطات با قرآن کریم ارتباطی برقرار کنیم و از آن یک نتیجه حاصل کنیم. ما در علوم ارتباطات برای خبر عناصر و ویژگیهایی داریم که همه این عناصر و ویژگیها به شکل بسیار برجسته در قرآن موجود است.
یکی از ارزشهای خبری در قرآن ارزش شگفتی است
پیام در ادامه درباره ارزشهای خبری در قرآن این چنین گفت: یکی از ارزشهای خبری در قرآن ارزش شگفتی است؛ در قرآن کریم مورچه سخن میگوید و این ارزش خبری دارد. سنگ تسبیح میگوید این نیز شگفتیساز است. یکی دیگر از ارزشهای خبری در قرآن شهرت است. چنانکه در قرآن سخن بیشتر درباره پیامبران و افرادی است که شناخته شده هستند. ارزش مجاورت نیز از دیگر ارزشهای خبری است که در قرآن رعایت شده به این معنا که اتفاقاتی که به ما نزدیکتر هستند برای ما جذابیت بیشتری دارد. این مجاورت میتواند ذهنی یا جغرافیایی باشد. براین اساس، در قرآن بیشتر داستان اقوامی گفته میشود که به شبه جزیره عربی نزدیکتر هستند؛ چرا که برای آنها ارزش مجاورت دارد.
دبیر علمی دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی خوزستان ادامه داد: خبرهای قرآنی از جهات دیگر هم قابل تقسیمبندی است؛ برای مثال اگر خبرها اختصاصی است ابتدای خبر عبارت «یا ایهاالمؤمنون» میآید اما وقتی مخاطب عام است عبارت «یا ایهاالناس» میآید. از نظر شیوه ارائه خبر نیز در سورههای مکی جملات کوتاه و عاطفی است؛ چرا که به اصول دین مربوط هستند اما سورههای مدنی به دلیل بیان مطالب اجتماعی و اخلاقی طولانیتر و مفصلتر هستند.
خبررسانی در قرآن در سه مرحله انجام می شود
وی در ادامه درباره فرآیند خبررسانی در قرآن کریم اظهار کرد: این فرآیند در سه فراگرد یا مرحله انجام میشود؛ مرحله اول ارتباط وحیانی است. خبر در این مرحله بیکم وکاست به پیامبر(ص) ارائه میشود چون معتقدیم پیامبر اکرم(ص) در دریافت وحی معصوم است. مرتبه دوم فرآیند، مرحله شفاهی است؛ پیامبر(ص) در این مرحله خبر را به صحابه میرساند و در صورت ایجاد پرسش، آیات را تفسیر میکردند. در این مرحله نیز چون پیامبر(ص) که مفسر قرآن است در میان مردم حضور دارد اشتباهی رخ نمیدهد.
این پژوهشگر قرآنی افزود: مرحله سوم که اختلافات از آن شروع میشود هنگامی است که خبرها کتابت میشود و قرار است به دیگر نسلها منتقل شوند. ما شیعیان معتقد هستیم مرحله دوم(خبر رسانی شفاهی) تعطیل نشده و چون ائمه(ع) قرآن ناطق هستند تفسیر قرآن را بر عهده دارند و ما میتوانیم در صورت بروز اشتباه به آنها رجوع کنیم اما اهل سنت چنین اعتقادی ندارند.
