بدهکاری؛ سختترین حقالناس/ سنت پرداخت بدهی اموات احیا شود
گروه اجتماعی: یک کارشناس مذهبی در لرستان با تأکید بر لزوم رعایت حقالناس بهویژه ارث وراث، گفت:این سنت خوبی است که عدهای بدهیها را میدهند، اما میتهایی که بدهکار هستند، فراموش میشوند و سنت خوبی که باید احیا شود، پرداخت بدهی اموات است.
حجتالاسلام برزگر، از کارشناسان مذهبی، در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، گفت: یکی از مباحثی که حقالناس باید در آن رعایت شود، ارث است که خداوند در آیات 11 و 12 سوره نساء بهطور کامل به آن اشاره کرده است.
وی ادامه داد: خداوند در قرآن کریم چهار بار این جمله را تکرار میکند و میفرماید: «یُوصِی بِهَا أَوْ دَیْنٍ؛ انجام وصیتى است که او بدان سفارش کرده»، که میگوید آن وراثی که باید طعام به آنها برسد بعد از وصیت میت است.
برزگر افزود: وصیت میت جز دیون است، اگر میت بدهکار است اول باید بدهکاری او را تسویه کنند بعد به تقسیم ارث بپردازند، در روایات است که خیلی از مردم در عالم برزخ گرفتار حقالناس هستند.
این کارشناس مذهبی با اشاره به اینکه قرآن میگوید زن ارث میبرد، تصریح کرد: این درحالی است که فلان برادر میگوید که من حق دختر را نمیدهم، و به خواهر خود ارثاش را که حق اوست نمیدهد.
وی با بیان اینکه آیات 11 و 12 سوره مبارکه نساء، آیاتی است که باید به آنها عمل شود، تأکید کرد: خداوند در آیه 12 سوره نسا میفرماید: «یُوصِینَ بِهَا أَوْ دَیْنٍ؛ پس از انجام وصیتى که بدان سفارش کردهاند یا دِینى که باید استثنا شود»، «تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَیْنٍ؛ پس از انجام وصیتى که بدان سفارش کردهاید یا دِینى که باید استثنا شود»، «یُوصَى بِهَآ أَوْ دَیْنٍ؛ پس از انجام وصیتى که بدان سفارش شده یا دِینى که باید استثنا شود»، این موضوع را تکرار میکند.
این کارشناس مذهبی افزود: تکرار این عبارات در این آیات به این معنا است که بدهکاری میت حقالناس است و وارثها اول باید بدهکاری میت را بدهند.
وی تصریح کرد: این درحالی است که متأسفانه میت که از دنیا میرود، وراث خیلی زود به سراغ تقسیم اموال میروند.
برزگر، خاطرنشان کرد: اهمیت حقالناس آنقدر زیاد است که خداوند این امر را چهار بار در قرآن کریم تکرار میکند.
این کارشناس مذهبی بیان کرد: بعد از مرگ یک فرد وراث حق تقسیم مال را ندارند مگر اینکه به وصیت میت عمل شود و اگر میت بدهکار باشد به شخصی باید بدهی او پرداخت شود.
وی با اشاره به اینکه بین فقها بحثی با این مضمون وجود دارد که آیا بدهی میت بعد از مرگ منتقل به وارث میشود، یا منتقل به طلبکار میشود و یا بر همان مال میت باقی میماند و انتقال معنایی ندارد، اظهار کرد: سه نگاه و سه نظریه در این رابطه وجود دارد.
برزگر اذعان کرد: برخی فقها میگویند به تبع اینکه بعد از مرگ مال میت به وارث میرسد بدهی نیز به وارث منتقل میشود و به تبع آنکه برمال میت تصرف ندارند، دخل و تصرف در آن حرام است مگر آنکه بدهی میت را بپردازند و به وصیتی که میت برای یک سوم از مال خود کرده است عمل کنند بعد اموال را تقسیم کنند.
این کارشناس مذهبی ادامه داد: این یعنی بدهی میت به ورثه منتقل میشود اما باید آنرا از اموال موروثه پرداخت کند.
وی افزود: برخی دیگر میگویند مبلغ بدهی به طلبکار منتقل میشود و طلبکار متاعاً در ماترکه میت شریک است و وراث موظف هستند اول این شراکت را حل کرده و بدهی میت را پرداخت کنند و بعد به تقسیم مال بپردازند.
برزگر بیان کرد: قول سوم که از آیات و روایات هم همین نظر برداشت میشود این است که میتی که بدهکار است آن مبلغ بر مال میت باقی میماند و منتقل نمیشود.
این کارشناس مذهبی تصریح کرد: براساس این نظریه، اگر میت مقداری پول در دست کسی دارد و آن شخص میداند که میت به شخصی دیگر بدهکار است و اگر آن پول را به وراث بدهد ممکن است وراث آنرا خورده و بدهی میت را پرداخت نکنند و میت بد وارث است بین فقها مشهور است که اگر پولی که در دست شخص است از بدهی بیشتر است بر او واجب کفایی است که بدهی میت را بدهد و اگر میداند که میت کمتر از مقدار پولی که در دست اوست بدهکار است و میداند که اگر پول را به وراث بدهد آنرا میخورند بر او واجب است که خودش بدهی میت را بدهد، دلیل این کار نهیازمنکر است، چون اگر این پول را به وراث بدهد، وراث آنرا میخورند که منکر است و نهیازمنکر واجب است، لذا حق ندارد پول را به وراث داده و باید بدهی میت را بدهد.
وی تصریح کرد: اگر آن شخص معتقد باشد که بدهی میت به وارث و طلبکار منتقل نمیشود و در مال میت میماند میگویند که واجب است که این کار را انجام دهد و اگر آن شخص معتقد است که بدهی به وراث منتقل میشود باید پول را به وراث برگرداند.
این کارشناس مذهبی بیان کرد: چندین روایت داریم که نقل میکنند، پیامبر اکرم(ص) بر میتی که بدهکار بود نماز نمیخواند.
وی اظهار کرد: در روایت است زمانیکه جنازهای را میآوردند که پیامبر اکرم(ص) بر آن نماز بخواند، اول سؤالی که پیامبر اکرم(ص) میپرسید این بود که میفرمود: آیا این مرده شما به کسی بدهکار است؟ حقالناسی به گردن دارد یا ندارد؟ اگر میگفتند بدهکار است، رسول خدا(ص) بر او نماز نمیخواند و میفرمود شما خودتان بر او نماز بخوانید.
برزگر افزود: همچنین، در روایت دیگر است که شخصی میگوید در مجلس پیامبر اکرم(ص) بودیم جنازهای را آوردند، و از رسول خدا(ص) خواستند که بر جنازه میت آنها نماز بخواند، رسول خدا(ص) پرسید آیا بدهکار است، گفتند بله این میت دو درهم بدهکار است، رسول خدا(ص) گفت من بر جنازه میتی که بدهکار باشد نماز نمیخوانم، امیرالمؤمنین علی(ع) بلند شد و گفت: یا رسولالله(ص) من تضمین میکنم که بدهی میت را بدهم، بعد رسول خدا(ص) بر جنازه آن میت نماز خواندند.
این کارشناس مذهبی عنوان کرد: رسول خدا(ص) نمیگوید روزه گرفته و یا نماز خوانده بلکه سؤال از حقالناس کرده است که این نشان دهنده اهمیت این موضوع در اسلام و تعالیم آن است.
وی تصریح کرد: این سنت خوبی است که عدهای بدهیها را میدهند، اما میتهایی که بدهکار هستند فراموش میشوند و سنت خوبی که باید احیا شود، پرداخت بدهی اموات است.
برزگر افزود: جابربنعبدالله انصاری که بیش از 100 سال عمر کرده و هفت معصوم تا زمان امام باقر(ع) را درک کرد، میگوید: شیوه پیامبراکرم(ص) این بود که بر کسی که حقالناس بر گردن او بود و بدهکار بود نماز نمیخواند.
کارشناس مذهبی بیان کرد: در رابطه با شهدا با اینکه شهید مقام بالایی دارد و این همه نعمت که ما داریم، نعمت آزادی، امنیت و اقتداری که داریم بهواسطه خون شهدا است، روایت داریم که شهید قطره خونش به زمین میرسد خداوند تمام گناهان او را میبخشد مگر گناهان حقالناسی او را که این روایات نشاندهنده اهمیت حقالناس در اسلام است.
وی در روایت امده است که، اصحاب گفتند ما نشسته بودیم حال پیامبر اکرم(ص) منقلب شد، گفت: چیز مهمی نازل شد، ما به خودمان اجازه ندادیم از پیامبراکرم(ص) سؤال کنیم، فردای آن روز سؤال کردیم چه چیزی بر شما نازل شد پیامبر اکرم(ص) فرمود: به آن خدایی که جان من در دست اوست، اگر یک شخصی در راه خدا کشته شود دوباره زنده شده و دوباره کشته شده و شهید راه خداوند شود اما بدهکار باشد خداوند بهعنوان حقالناس جلوی او را میگیرد.
