مسجد، اولین بنایی که در تمدن اسلامی نهاده شد/ مصونیتبخشی جامعه اسلامی با مقامسازی فرهنگی
گروه اجتماعی: مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان با بیان اینکه اولین بنایی که در تمدن اسلامی نهاده میشود، مسجد است، مصونیتبخشی افراد جامعه اسلامی برابر هجمهها و حجم زیاد اطلاعات در دوره کنونی را ضروری خواند.
همایون قنواتی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان در آستانه روز جهانی مسجد، در بازدید از تحریریه خبرگزاری ایکنای خوزستان، پیرامون نقش مساجد در توسعه علوم و فعالیتهای قرآنی در آغاز به بیان مقدمهای در خصوص وجه تمایز تمدنها و ویژگی تمدن اسلامی پرداخت و گفت: در تمدن، انسانها در ارتباط با هم هستند و بر اساس قوانین و مقرراتی خاص با هم تعامل میکنند؛ تمدن به معنای اینکه مجموعه انسانهایی که در یک اجتماع در کنار هم قرار میگیرند و خدماتی را به هم ارائه میدهند، است.
کرامت انسان؛ ویژگی متمایز تمدن اسلامی از سایر تمدنها
وی در مورد ساختار مقوم تمدنها این گونه توضیح داد: گاه تمدنها بر اساس قدرت مالی شکل میگیرند؛ در این نوع تمدنها آن چیزی که روابط را به وجود میآورد، ثروت و قدرت مالی کشور است؛ به گونهای که اگر این قدرت مالی از بین برود، به دنبال آن تمدن هم تضعیف میشود. از این رو است که میبینیم چون جریان تمدنی غرب بر اساس ثروت قرار گرفته است، این تصور وجود دارد که اعمال تحریمهای اقتصادی در رابطه با ایران موجب فروپاشی میشود. ولی میبینید سختترین تحمیلها که در طول تاریخ بشریت وجود نداشته را بر این ملت اعمال میکنند، اما ملت ایران با وجود دشواریها با غرور و افتخار به مسیر خود ادامه میدهد.
قنواتی با بیان اینکه تمدنهایی هم هستند که بر اساس قدرت نظامی و دیکتاتوری شکل میگیرند، افزود: در این گونه تمدنها، با کوچکترین اتفاق و جابجایی، آن هیبت و هیمنه در کل جامعه از بین میرود. در این بین تمدنی میآید تحت عنوان تمدن اسلامی که وقتی این تمدن شکل میگیرد، پیامبری که این تمدن را آورده نه قدرت نظامی دارد نه قدرت مالی، عِده و عُده هم ندارد. ساختار و پایه این تمدن چگونه شکل گرفت؟ پایه خود را در کجا قرار داد که یک نفر به یک میلیارد نفر تبدیل میشود؟ چگونه قدرتهایی که در آن دوره برابر آن بودند، محو میشوند، به گونهای که آثاری که از آنها میماند صرفاً آثار باستانی است؛ اما آنچه از اسلام هست و همواره وجود دارد، آثار انسانی و معرفت انسانی است.
مسجد، اولین بنایی که در تمدن اسلامی نهاده میشود
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان ادامه داد: اولین بنایی که در تمدن اسلامی نهاده میشود، مسجد است. قبل از اسلام ادیان الهی دیگری هم بودند که عبادتگاه داشتند اما تفاوتی که مسجد با این عبادتگاهها دارد این است که مسجد ضمن اینکه محل عبادت است، محل گفتوگو، محل حل و فصل مسائل مردم، محل ارتباط حاکمان با مردمان، محل شناخت مسائلی است که در جامعه اسلامی و انسانی به وجود میآید، مسجد حتی محل جشن و سوگ هم هست. از همه مهمتر مسجد در تمدن اسلام، محل آموزش و یادگیری است. در صدر اسلام این فضا وجود داشت که پیامبر(ص) و ائمه(ع) در مسجد با مردم گفتوگو میکردند و قرآن آموزش میدادند.
وی خاطرنشان کرد: مسجد در فرهنگ و تمدن اسلامی جایگاه بسیار ویژهای دارد و با فرهنگ ما مسلمانها تنیده شده است. ما مسجد را صرفاً محل عبادت تلقی نمیکنیم و بسیاری از مسائل و مشکلات ما در مسجد برطرف میشود؛ حتی در دوره جنگ تحمیلی، مسجد محل جمعآوری کمکهای مردمی، اعزام رزمندگان و ... بوده به طوری که امام(ره) فرمود: «مسجد سنگر است».
قنواتی ادامه داد: در سال 1370 مقام معظم رهبری در خصوص بحث تهاجم فرهنگی و جایگا و اهمیت مساجد بیاناتی فرمودند که پس از آن وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، فرمایش ایشان را پیگیری کردند و این اقدام به ایجاد کانونهای فرهنگی و هنری مساجد منجر شد که به واقع برکات خوبی داشت. در حال حاضر نیز در استان خوزستان 970 کانون فرهنگی و هنری فعال است که 30 درصد از این کانونها در مناطق روستایی، مرزی و مناطق محروم قرار دارند. سعی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان بر این است که در همه روستاهایی که بالای هزار نفر جمعیت دارند، یک کانون فرهنگی در مساجد تأسیس شود؛ بر این اساس و تا پایان امسال این کانونها به هزار کانون میرسند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان با بیان اینکه بعد ازپیروزی انقلاب اسلامی اتفاقات بسیار خوبی در حوزه مساجد افتاد، گفت: شکلگیری جریانات انقلابی، تجمع نیروهای انقلابی، بازسازی و هدایت فعالیتهای انقلابی از درون مساجد شکل گرفت و از این طریق ارتباط بسیار زیادی با مردم به وجود آمد. در حال حاضر در مسیری گام برمیداریم که سعی میشود همه آموزشهایی که در حوزههای مختلف موردنیاز جوانان ما و مردم جامعه است؛ در حوزه آموزش قرآن، موضوعات دینی، هنری، علمی و حوزههای تخصصی دیگر از طریق کانونهای مساجد به آنها ارائه شود.
مصونیتبخشی جامعه اسلامی از طریق مقامسازی فرهنگی
وی در ادامه مصونیتبخشی افراد جامعه اسلامی برابر هجمهها و حجم زیاد اطلاعات در دوره کنونی را ضروری خواند و گفت: این مصونیت باید از طریق مقامسازی فرهنگی به وجود آید؛ نه اینکه صرفاً افراد را محدود کنیم و برابر هجمهها مانع ایجاد کنیم؛ بلکه باید فضایی برای فرزندان خود به وجود آوریم که ضمن اینکه تخصصها و آموزشهای لازم را در حوزههای مختلف فرهنگی، هنری، اجتماعی و دینی به دست میآورند، تعهدات دینی و تقیدات مذهبی خود را نیز داشته باشند.
قنواتی ادامه داد: سعی کنیم هیچ فردی ناامید از مسجد بیرون نرود؛ به این معنا که هر جوان علاقهمندی به کانونها مراجعه کند، بتواند در حوزههای مورد علاقه خود فعالیت کند. این ایدهآل و آرمان ما است که این اتفاق به خصوص در مناطق دوردست که از خدمات فرهنگی فاصله دارند، بیفتد؛ به ویژه اینکه افرادی که در کانونهای مساجد هستند از معتمدان محله خود هستند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان با بیان اینکه بخش بسیار مهمی از آموزشهای عمومی و برطرف کردن مسائل و آسیبهای اجتماعی باید از طریق کانونهای فرهنگی ـ هنری انجام شود، گفت: برنامهریزی اداره کل ارشاد استان پس از توسعه و تجهیز کانونها، به سمت این است که کانونهای تخصصی در مساجد افزایش یابد تا بتوانند نیازهای مختلف مردم را تأمین کنند. ایجاد این کانونها باعث میشود علاقهمندان رشتههای مختلف بتوانند بخشی از نیازهای خود را در مسجد تأمین کنند.
وی با اشاره به ظرفیت گسترده مساجد، تصریح کرد: گرچه ما در شرایط ایدهآل نیستیم و ضعفهایی در استفاده از ظرفیت مساجد وجود دارد، به سمت رفع این اشکالات در حال حرکت هستیم. این حجم از فعالیتها که در حال انجام است و عمدتاً هم از طریق کانونهای مساجد دنبال میشود خدمت بسیار بزرگی به توسعه فرهنگ قرآن و اسلام کرده است.
آموزشهای قرآنی باید به رفتار قرآنی منتج شود
قنواتی با بیان اینکه فعالیتهای آموزشی باید تبدیل به رفتار قرآنی شود و تأثیر خود را در اجتماع داشته باشند، افزود: باید در همه فعالیتهای خود به این سمت حرکت کنیم که آنچه در آموزش حفظ قرآن، قرائت، تجوید و ... دنبال شود، به رفتار قرآنی منتج شود. نقطه مطلوب در ارائه آموزشهای قرآنی این است. جامعهای مد نظر است که بر اساس آموزشهای قرآنی مردم به هم طعنه نزنند، همدیگر را مسخره نکنند، دروغ و ریاکاری نباشد؛ به عبارتی هدف رسیدن به انسان الگویی است که در آموزههای دینی تعریف شده است.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان ادامه داد: هدف در برنامههای کانونهای فرهنگی صرفاً این نیست که تعداد حفاظ و قاریان قرآن افزایش یابد؛ این دورهها جهت ایجاد فضای جامعه اسلامی و انسانی نمونه برابر با تعاریف مطابق تمدن اسلامی دنبال میشود.
آنچه کرامت انسانها را در تمدن اسلامی حفظ میکند، تقوای آنها است
وی با اشاره به جذبههای معنوی پیامبر(ص) اسلام برای مسلمانان گفت: احترام به انسان، حفظ کرامت و حقوق انسان و برابری انسانها چیزی بود که تازه مسلمانان در دین اسلام دیدند. تمدن اسلامی هیچ وقت درباره نژادپرستی حرفی نزده است. در این تمدن همه انسانها برابر هستند، در حالیکه جهان امروز همچنان با این موضوع مشکل دارد. آن چیزی که کرامت انسانها را در تمدن اسلامی حفظ میکند، تقوای آنها است. یعنی در این تمدن رتبه انسانها بر اساس میزان توجه به اخلاق اسلامی انسانی است. در مسجد همه افراد از هر رنگ و طبقه و نژاد در کنار همدیگر قرار میگیرند.
قنواتی در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه ارتباط مردم با مساجد خوب است، در خصوص فاصله گرفتن مردم از مساجد تصریح کرد: یکی از مسائلی که وجود دارد این است که ساختار و سیستم زندگی مردم دچار تغییراتی شد که باعث فاصله گرفتن مردم از مسجد شد. این موضوع به دلیل این است که ما از جامعهای سنتی وارد جامعه دیگری شدیم که دارای تعاریف و شکلهای دیگری است و باید ترجمه بهتری از آن صورت گیرد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان گفت: مسجد فضایی است که انسان نیاز به عبادت و طاعت خود را در یک فضای آرامی طلب میکند. روی این فضا باید مجدد کار شود.
فعالیت کانونهای مساجد جهت ارتباط بیشتر مردم با مساجد است
وی با بیان اینکه در شهر اهواز و بر اساس آخرین نظرسنجیها آمار مراجعان به مساجد، آمار خوبی است، اظهار کرد: باید روشهایی ایجاد کرد که آمد و رفت بیشتری به مساجد صورت گیرد. بخشی از کارکرد کانونهای مساجد با برگزاری دورههای آموزشی و فعالیتهای مختلف در حوزههای گوناگون فرهنگی، هنری، دینی، اجتماعی و ... برگزاری مسابقات و موارد مختلف، زمینه نزدیکی مردم به مساجد را به وجود میآورند و یکی از کارکردهای آنها همین است.
قنواتی تغییر و تحول در جوامع را ناشی از میل انسان به بهتر شدن دانست و گفت: نباید هیچ وقت به وضع موجود اکتفا کرد؛ جریانهای فرهنگی مانند کارهای عمرانی نیست؛ بلکه باید استمرار یابد و بهتر و قویتر شود.
متعادل کردن نیازهای فرهنگی جامعه ظرافت خاصی میطلبد
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان با بیان اینکه در یک جریان اجتماعی یا فرهنگی، سلایق و دیدگاههای مختلفی وجود دارد، گفت: متعادل کردن این فضا و جمع کردن این موارد، کار ظریفی است و ظرافتهای خاصی لازم دارد. همواره مطالبات فرهنگی وجود دارد؛ اما کاری که ما میکنیم این است که سطح سلیقه مردم را از نقطه الف به نقطه ب برسانیم. به این معنا انسانی را که کالای فرهنگی کمتر مصرف کند به جایی برسانیم که کالای فرهنگی بیشتری مصرف کند.
وی در پایان با بیان اینکه تفاوت دیدگاههای فرهنگی در همه جوامع وجود دارد، گفت: فرهنگ یک جریان تعاملی است. از این رو در کانونهای مساجد تلاش شده است، زمینهای فراهم شود تا افراد با سلایق فرهنگی مختلف، بخشی از نیازهای خود را در مسجد تأمین کنند.
