جایگاه قضا و قدر در قرآن/ انسان نباید مشکلات خود را به پای قضا و قدر بگذارد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، یکی از مهمترین سؤالاتی که معمولاً بشر می‌پرسد این است که آیا ما در زندگی خود آزاد هستیم که هرکاری را انجام بدهیم و همه حوادث تلخ و شیرین را خود به‌وجود می‌آوریم یا این‌که ما مجبوریم به آن‌چه برایمان مقدر شده تن بدهیم و هیچ اختیاری از خود نداریم؟.
آیات قرآن در این زمینه متعدد است در بعضی آیات انسان را با اختیار معرفی کرده است چنان‌که در آیه 2 سوره نساء در این رابطه آمده است: «وَآتُواْ الْیَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلاَ تَتَبَدَّلُواْ الْخَبِیثَ بِالطَّیِّبِ وَلاَ تَأْکُلُواْ أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِکُمْ إِنَّهُ کَانَ حُوبًا کَبِیرًا؛ و اموال یتیمان را به آنان [باز]دهید و [مال پاک] و [مرغوب آنان ] را با [مال] ناپاک [خود] عوض نکنید و اموال آنان را همراه با اموال خود مخورید که این گناهى بزرگ است».

 در بعضی آیات گفته انسان اختیاری ندارد و فقط خداوند سبحان است که هرکه را بخواهد هدایت می‌کند و هرکه را بخواهد گمراه می‌نماید چنان‌که در آیه 4 سوره ابراهیم(ع) آمده است: «وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِیُبَیِّنَ لَهُمْ فَیُضِلُّ اللّهُ مَن یَشَاءُ وَیَهْدِی مَن یَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ؛ و ما هیچ پیامبرى را جز به زبان قومش نفرستادیم تا [حقایق را] براى آنان بیان کند پس خدا هر که را بخواهد بی‌راه می‌گذارد و هر که را بخواهد هدایت می‌کند و اوست ارجمند حکیم».
وقتی به تفاسیر اهل‌ بیت(ع) مراجعه می‌کنیم می‌بینیم که جهت مشخص شدن پاسخ این سؤال باید آیات را با کمک هم تفسیر کرد لذا با برسی آیات قران‌کریم در این زمینه و بیانات ائمه(ع)، علماء شیعه معتقدند که انسان موجودی است دارای اختیار ولی نه اختیار مطلق.یعنی این‌گونه نیست که خداوند سبحان انسان را خلق کند سپس او را به خودش واگذارد که هر کاری خواست بکند.
انسان دارای عقل و شعور است و با کمک این نعمت بزرگ و با الهام گرفتن از وحی الهی و پیروی از ائمه در راه درست گام بردارد خداوند سبحان هم با فرستادن رحمت‌های خود و الطاف خود مرتب او را یاری می‌نماید چنان‌که در آیه 7 سوره محمد(ص) فرموده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِن تَنصُرُوا اللَّهَ یَنصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ؛ اى کسانى‌که ایمان آورده‌‏اید اگر خدا را یارى کنید یاری‌تان می‌‏کند و گام‌هایتان را استوار می‌دارد».
ولی اگر انسان از نفس خود پیروی نمود و گوش به عقل و آیات الهی و امامان(ع) نداد و با اختیار در مسیر گناه و کفر و شرک قدم گذاشت خداوند سبحان هم الطاف خود را از او دریغ می‌کند و او را فراموش می‌نماید و او را به حال خود وامی‌گذارد که در این صورت هدایت نخواهد شد.
در مورد حوادث تلخ و شیرینی که برای انسان پیش می‌آید مانند مریضی‌ها یا تولد فرزند سالم و امثال این‌ها آدمی می‌تواند با دعا و عمل صالح از خدا همیشه حوادث خوب را درخواست کند و از حوادث بد به خداوند سبحان پناه ببرد و خداوند سبحان هم در قرآن کریم وعده داده که اگر دعا کنید من هم اجابت می‌نمایم.
نکته مهم دیگر این است که خداوند سبحان جهان را جهان علت و معلول قرار داده است و این قانون بر کل جهان حاکم است مگر در موارد استثنایی که خداوند سبحان این قانون را برای موردی بی‌اثر می‌کند مثلاً طبق این قانون اثر آتش سوزندگی است و هر آتشی می‌سوزاند ولی استثنائاً وقتی ابراهیم بت‌شکن را در آتش انداختند خداوند سبحان دستور داد تا آتش نسوزاند.
مسأله مهم دیگر این است که از خدا فقط خیر صادر می‌شود ولی شر و بدی از خداوند سبحان صادر نمی‌شود چنان‌که در آیه 79 سوره نساء در این رابطه آمده است: «مَّا أَصَابَکَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّهِ وَمَا أَصَابَکَ مِن سَیِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِکَ وَأَرْسَلْنَاکَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَکَفَى بِاللّهِ شَهِیدًا؛ هر چه از خوبی‌ها به تو می‌رسد از جانب خداست و آن‌چه از بدى به تو می‌رسد از خود توست و تو را به پیامبرى براى مردم فرستادیم و گواه بودن خدا بس است».

حجت‌الاسلام محمدتقی صرفی‌پور، از کارشناسان مذهبی در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با مبحث قضا و قدر، گفت: خداوند سبحان هیچ‌گاه اراده نمی‌کند که فلانی، شخص بدبختی باشد یا فلان کودک معلول به دنیا بیاید یا فلان فرد دارای مشکل شود خداوند سبحان منزه از هر بدی و نقص است.
اگر فرزندی معلول متولد شده با بررسی معلوم می‌شود که علت آن ژنتیک بوده یا پدر و مادر مشکل خونی داشته‌اند یا رعایت مسائل بهداشتی ننموده‌اند و یا علت دیگری دارد.
اگر کسی فقیر است باید بررسی کند که علت فقر او چیست؟ آیا کلاً اجداد او این‌گونه بوده‌اند؟ یا در ابتدا وضعش خوب بوده ولی با بی‌تدبیری و نداشتن اقتصاد در امور مالی، فقیر شده است.
بنابراین همه مسائل دارای علت هستند که با بررسی همه جانبه می‌توان به آن پی برد پس اگر شخصی مشکلی دارد باید بررسی کند که علت این مشکل چیست.