شاخصهای فرهنگ غدیری چیست؟/نشانههای ولایتپذیری جامعه اسلامی در کلام امام صادق(ع)
گروه اجتماعی: مدیر مرکزآموزش تخصصی شیعهشناسی قم، محبت، عزتمندی و الهی بودن را از شاخصهای تفکر غدیری(ولایت) برشمرد و به بیان نشانههای جامعه شیعی در کلام امام صادق(ع) پرداخت.
حجتالاسلام و السلمین دکتر سید محمد علی داعینژاد، مدیر مرکزآموزش تخصصی شیعهشناسی قم در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، ضمن تبریک عید سعید غدیر، با اشاره به آیه «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ» (مائده، 67) گفت: این آیه پیش از بیان خطبه غدیر توسط پیامبر(ص)، از سوی خدای متعال نازل شد. بعد از اینکه این آیه نازل شد حضرت رسول(ص) خطبه غدیر را که عبارت معروف «ألست أولی بکم من أنفسکم؟ قالوا: بلی یا رسول الله. قال: من کنت مولاه فهذا علی مولاه» در آن بیان شده است، ایراد کردند. بعد از اینکه پیامبر(ص) خطبه را فرمودند نیز آیه «الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِن دِینِکُمْ فَلاَ تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلاَمَ دِینًا» (مائده، 3) نازل شد.
وی اظهار کرد: این نکته را هم باید ذکر کرد که علما و نویسندگان بزرگی از اهل سنت این آیات را مرتبط با غدیر دانستهاند. مثلا سیوطی و طبری آیه شریفه «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ» را مرتبط با غدیر بیان کردهاند و شافعی، بخاری، غزالی، طبری، ابن اثیر و محمد بن حنبل نیز گفتهاند: آیه «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ » در ارتباط با غدیر است.
روح تفکر غدیر ولایت است/امتیازات تفکر غدیر
داعینژاد با اشاره به موضوع بحث و امتیازات تفکر غدیر گفت: در ابتدا باید دانست تفکر غدیر یعنی چه؟ تفکر غدیر یک روحی دارد، یک اساسی دارد. روح تفکر غدیر ولایت است. یعنی تمام برنامههایی که در واقعه غدیر اتفاق افتاد برای تبلیغ ولایت بود.
تفکر غدیر، تفکری محبتآمیز و دلسوزانه است
این محقق دینی با طرح این پرسش که امتیازات تفکر غدیر یا تفکر ولایت چیست؟، اظهار کرد: در پاسخ به این سؤال میتوان آیات و روایات مرتبط را تحلیل کرد. روح تفکر غدیر «ولایت» است، ولایت از ریشه «ولی» گرفته شده و معنی اولیه و اساسی آن قرب و نزدیکی و محبت است. بنابراین، یکی از امتیازات تفکر ولایت این است که براساس محبت و دوستی است؛ یعنی ولی در جامعه اسلامی فردی نیست که میخواهد سلطهای بر کسی آن هم مخالف با شرع ایجاد کند؛ بلکه کسی است که به حال امت اسلامی و بلکه جامعه انسانی دلسوزی و اظهار شفقت میکند و اگر هم امر و نهی صادر میکند؛ اساس این امر و نهی، آن همان محبت و شفقت و دلسوزی است. بنابراین تفکر غدیر، تفکری محبتآمیز و دلسوزانه است.
تفکر غدیر، یک تفکر الهی و شرعی است
وی گفت: دومین امتیاز تفکر غدیر، براساس آیه 67 سوره مائده این است که تفکر غدیر، یک تفکر الهی و شرعی است؛ یک بدعت نیست. یک تفکر دینی است. یعنی خطبهای که حضرت رسول(ص) خواندند؛ چیزی نبود که پیامبر(ص) بخواهد جانشینی را به کسی عنایت بفرماید؛ بلکه این یک امر الهی است. لذا یکی از ویژگیهای تفکر غدیر و تبعیت از ولایت، برخلاف تفکراتی که جدایی دین از سیاست را مطرح میکنند، تبعیت از دین و شرع و امر الهی است که این موضوع در آیه 67 سوره مائده خود را نشان میدهد.
داعینژاد ادامه داد: ویژگی دیگر تفکر غدیر، عظمتی است که این تفکر دارد و آن ولایت است؛ مطابق آیه «وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ» خداوند میفرماید: اگر این امر را ابلاغ نکنی، اساسا رسالت خود را به سرمنزل نرساندهای و تمام آنچه انجام شده هیچ یک به سرمنزل خود نخواهد رسید. بنابراین، یکی از امتیازات تفکر غدیر و ولایت این است که اساس دین است؛ لذا دین بیولایت از نظر آیه 67 سوره مائده دین اصیل و الهی نیست.
یکی از امتیازات ولایت، عزتمندی است
مدیر مرکزآموزش تخصصی شیعهشناسی قم با اشاره به آیه 3 سوره مائده: «الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِن دِینِکُمْ فَلاَ تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلاَمَ دِینًا» که پس از خطبه غدیر نازل شد، گفت: آیه این نکته را میرساند که یکی از امتیازات ولایت، عزتمندی است. ولایت مایه عزت است؛ یعنی جامعهای که ولایتپذیر باشد و تفکر غدیر داشته باشد، جامعهای است که دشمنان آن در باب آن ناامید شدهاند و کید آنها به نتیجه نمیرسد. پس جامعه ولایتمدار، یک جامعه عزیز است. در باب اینکه عزت چیست؟ غدیر چگونه عزت میآورد و چگونه کفار از جامعه ولایتمدار ناامید میشوند، میشود به تفصیل سخن گفت و کتاب نوشت.
آثار و نتایج تفکر غدیر در کلام امام صادق(ع)
این محقق دینی اظهار کرد: اگر کسی از ما سؤال کند که امتیازات تفکر غدیر چیست، میگوییم تفکر غدیر این آثار را به دنبال دارد؛ این آثار در روایتی از امام صادق(ع) که در جلد دوم اصول کافی ذکر شده، بیان شده است. ایشان فرمودند: «شیعتنا أهل الهدی» جامعهای که ولایت داشته باشد، اهل هدایت است؛ یعنی مهتدی(هدایت یافته) است و اگر ولایت را از آن بگیرند جهالت به جای آن میآید. پس یکی از امتیازات غدیر، هدایت و روشنایی است.
وی افزود: امام فرمود: «شیعتنا اهل التُقی» یعنی شیعه ما اهل پاکی و پاکدامنی هستند. اگر در جامعهای تفکر غدیر و ولایت ریشه داشته باشد، به هر نسبت که غدیر و ولایتپذیری را در خود تقویت کند، آن جامعه بیشتر اهل تقوی است؛ پاک و پاکمنش است و انسانهای چنین جامعهای از درون پاک هستند.
مدیر مرکزآموزش تخصصی شیعهشناسی قم ادامه داد: «و اهل الخیر»، جامعهای که ولایتپذیر باشد، اهل خیر و کمک به خوبی و انسانیت و دین است. «واهل الایمان» جامعهای که ولایت داشته باشد، ایمان دارد و به عکس جامعهای که ولایت نداشته باشد یا ایمان در آن کمرنگ است یا در آن ایمان نیست و تبعا ار آثار و فواید ایمان هم بیبهره است. اگر میبینیم در برخی جوامع اسلامی آثار ایمان ضعیف است باید ولایتپذیری در آنها تقویت شود.
داعینژاد در پایان با بیان اینکه اسلام دینی است که همه چیز را مدر نظر دارد، گفت: امام صادق(ع) فرمود: «و اهل الفتح و الظفر» شیعه انسانی منزوی نیست که سرش در لاک خود باشد و نسبت به رویدادهای اطراف بیتفاوتی را انتخاب کند؛ همان شیعه که اهل محبت است، به اقتضای به دنبال فتح و ظفر نیز هست؛ فتح و ظفر میتواند در جبهه نظامی یا عرصه علم و تکنولوژی و اقتصادی باشد. شیعه کسی است که به دنبال هدف خود است و تا وقتی به فتح و ظفر نرسد، دست از تلاش نمیکشد.
