نقد ریاکاری کلید واژه اصلی شعر حافظ است
گروه اندیشه: پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی و نویسنده کتاب اندیشه و بیان ابن حسام با اشاره به اینکه نقد ریاکاری یکی از کلید واژههای اصلی شعر حافظ است، گفت: علت توجه حافظ به این مسئله شرایطی اجتماعی دوران زندگی حافظ بوده است.
مرادعلی واعظی، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی و عضو هیأت علمی گروه ادبیات دانشگاه بیرجند در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، گفت: یکی از مسائلی که شعرای فارسی زبان به آن پرداختهاند بحث نقد ریاکاری است، اما ریایی که ادیبان فارسی زبان آن را مد نظر قرار دادهاند فراتر از مسائل فردی و به حوزه نقد جامعهشناسی ارتباط دارد.
وی اظهار کرد: در تاریخ زمانهای فرا میرسد که دیگر با زبان عادی و معمولی نمیتوان ریاکاری را مذمت کرد و ادیبان فارسی زبان از زبان شعر و گاه در قالب طنز برای توبیخ ریاکاران استفاده کردهاند، که نمونه این شاعران عبید زاکانی و حافظ شیرازی هستند.
وی با اشاره به اینکه نقد ریاکاری یکی از کلید واژههای اصلی شعر حافظ است، بیان کرد: حافظ در زمانهای زندگی میکرده که بسیاری برای افزایش منزلت اجتماعی و ثروت اندوزی اقدام به ریاکاری میکردند و اهل تقوا در حاشیه قرار گرفته بودند.
تزویر و ریا در زمانه حافظ
نویسنده کتاب شمیم نرگش ادامه داد: خود حافظ در توصیف اهل زمانه خویش میگوید می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب/ چون نیک بنگری همه تزویر میکنند و یا بیان میدارد، شد آن که اهل نظر بر کناره میرفتند/هزار گونه سخن در دهان و لب خاموش
واعظی افزود: حافظ در ابیات خود ریاکارانه را گاه محتسب میخواند و کسانی را نقد میکند که علی رغم توصیه به مردم خود در عمل ارزش ها را پاس نمی دارند، به عنوان مثال در شعری میگوید واعظان کاین جلوه بر محراب و منبر میکنند/ چون به خلوت میروند آن کار دیگر میکنند.
وی با اشاره به اینکه در قرن پنجم تا نهم هجری ریا در جامعه رواج داشته است، گفت: در تاریخ ادبیات ایران کسانی در نقد ریاکاری موفقتر بودند که در قالب تأثیرگذار طنز توانستند این رذیله نقد کنند که نمونههای فراوانی در شعر فارسی وجود دارد.
پروین اعتصامی و نقد ریاکاری
این پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی اظهار کرد: البته نقد ریاکاری منحصر به چند شاعر محدود نیست، علاوه بر حافظ و عبید زاکانی سعدی نیز در حکایات خود به این مسئله پرداخته و در دوره معاصر نیز شاعر بزرگی چون پروین اعتصامی در شعرِ مست و محتسب ریاکاری را نقد میکند.
واعظی ادامه داد: ریا گاهی در رفتار یک فرد معمولی جلوه میکند که آسیب چندانی ندارد، اما زمانی افراد تأثیرگذار جامعه به سمت ریا میروند و از این طریق به مقام و موقعیت و جایگاه دست پیدا میکنند که این موارد شکل فسق پیدا میکند.
وی با اشاره به اینکه نباید تقید به واجبات دینی و انجام آن در حضور مردم را ریاکاری دانست، یادآور شد: در تاریخ افرادی نیز بودند، به اسم تقرب به خدا کارهایی انجام میدادند که زمینه ملامت مردم نسبت به خودشان را به وجود آورند تا از ریا فاصله بگیرند که ملامتیه نام داشتند که عمل آنان نیز مورد تأیید نیست.
