جایگاه فقیر در اسلام/فقیر میتواند از نظر درایت، ایمان و انصاف غنی باشد
گروه اجتماعی: اسلام با فقر مبارزه میکند ولی با فقیر مبارزه نمیکند چراکه فقر یک نوع نداشتن و نقص است، فقیر اگر مادیات ندارد اما میتواند از نظر عقل، درایت، تدبیر، ایمان، باور، انصاف و امثال اینها غنی باشد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، فقیر و فقر با هم فرق دارد و فقر معنوی و فقیر معنوی از دید اسلام اشتباه است. اینکه انسان در حالت فقر، خودش را از غنی، غنیتر بداند چنین فقری از جایگاه والایی برخوردار است.
فقر از نظر اسلام یک امر مطلوب نیست و نداشتن امکانات مادی غلط است چون مادیات ابزار رشد انسان است، علاوه بر رشد مادیات، رشد معنوی و علمی باید باشد و فقط در مادیات نمانیم و مادیات وسیله پرش باشد.
امام علی(ع) خطاب به فرزندش امام حسن مجتبی(ع) میفرماید: «فرزندم کسیکه به فقر دچار شود به چهار خصلت مبتلی میشود، ضعف در یقین، نقصان در عقل، سستی در دین، کمحیایی در چهره، پس از فقر به خدا پناه میبریم».
اسلام با فقر مبارزه میکند ولی با فقیر مبارزه نمیکند چراکه فقر یک نوع نداشتن و نقص است اما معادل فقیر این است که انسان مساوی با مادیات است و با نداشتن آن مبارزه میکند اما در حالیکه یکی از داشتههای انسان مادیات است، داشتههای بالاتری مانند عقل و خرد، مهارتهای برجسته، نفوذ کلام، قلبی رئوف، روح خیرخواه، خوشبینی، دگردوستی داشته باشد حس دستگیری و خیلی از فضاعل اخلاقی که در اسلام آمده است را داشته باشد، گرایش الهی داشته باشد پس مادیات یکی از داراییها است و مابقی را دارد.
فقیر اگر مادیات ندارد اما میتواند از نظرعقل، درایت، تدبیر، ایمان، باور، انصاف و امثال اینها غنی باشد، پس اسلام با این فقیر هرگز مبارزه نمیکند و اگر این فقیر که این درجات عالی را دارد و ابعاد خود را شکوفا کرده پس مشکلاتی پیشرو برای رسیدن به بعد مادی داشته است.
در قرآنکریم در زمینه فقرا و تهیدستان مطالب مختلفی بیان شده از جمله اینکه در آیه 60 سوره توبه در رابطه با لزوم تامین نیاز فقرا آمده است: «إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاء وَالْمَسَاکِینِ وَالْعَامِلِینَ عَلَیْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِی الرِّقَابِ وَالْغَارِمِینَ وَفِی سَبِیلِ اللّهِ وَابْنِ السَّبِیلِ فَرِیضَةً مِّنَ اللّهِ وَاللّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ؛ صدقات تنها به تهیدستان و بینوایان و متصدیان [گردآورى و پخش] آن و کسانىکه دلشان بهدست آورده مىشود و در [راه آزادى] بردگان و وامداران و در راه خدا و به در راه مانده اختصاص دارد [این] بهعنوان فریضه از جانب خداست و خدا داناى حکیم است».
همچنین آیه 273 بقره در رابطه با لزوم انفاق به فقیران آبرومند آمده است: «لِلْفُقَرَاء الَّذِینَ أُحصِرُواْ فِی سَبِیلِ اللّهِ لاَ یَسْتَطِیعُونَ ضَرْبًا فِی الأَرْضِ یَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِیَاء مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسِیمَاهُمْ لاَ یَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا وَمَا تُنفِقُواْ مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّهَ بِهِ عَلِیمٌ».
در این آیه خداوند فرموده است: «(این صدقات) براى آن(دسته از) نیازمندانى است که در راه خدا فروماندهاند و نمىتوانند(براى تأمین هزینه زندگى) در زمین سفر کنند. از شدّت خویشتندارى، فرد بىاطلاع، آنان را توانگر مىپندارد. آنها را از سیمایشان مىشناسى. با اصرار،(چیزى) از مردم نمىخواهند. و هر مالى(به آنان) انفاق کنید، قطعاً خدا از آن آگاه است».
همچنین در آیه 177 بقره در رابطه با اینکه رسیدگی به نیاز فقرا از اوصاف ابرار است آمده است: «لَّیْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَکُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَکِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ وَالْمَلآئِکَةِ وَالْکِتَابِ وَالنَّبِیِّینَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِی الْقُرْبَى وَالْیَتَامَى وَالْمَسَاکِینَ وَابْنَ السَّبِیلِ وَالسَّآئِلِینَ وَفِی الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلاةَ وَآتَى الزَّکَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُواْ وَالصَّابِرِینَ فِی الْبَأْسَاء والضَّرَّاء وَحِینَ الْبَأْسِ أُولَئِکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَأُولَئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ».
این آیه مبارکه میفرماید: «نیکوکارى آن نیست که روى خود را بهسوى مشرق و [یا] مغرب بگردانید بلکه نیکى آن است که کسى به خدا و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب [آسمانى] و پیامبران ایمان آورد و مال [خود] را با وجود دوست داشتنش به خویشاوندان و یتیمان و بینوایان و در راهماندگان و گدایان و در [راه آزاد کردن] بندگان بدهد و نماز را برپاى دارد و زکات را بدهد و آنان که چون عهد بندند به عهد خود وفادارانند و در سختى و زیان و به هنگام جنگ شکیبایانند آنانند کسانىکه راست گفتهاند و آنان همان پرهیزگارانند».
در آیات 42 تا 44 سوره مدثر در رابطه با پیامدهای کمک نکردن به فقرا بیان شده است: «مَا سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ﴿۴۲﴾قَالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ﴿۴۳﴾ وَلَمْ نَکُ نُطْعِمُ الْمِسْکِینَ﴿۴۴﴾ چه چیز شما را در آتش [سقر] درآورد، گویند از نمازگزاران نبودیم، و بینوایان را غذا نمىدادیم».
همچنین امام علی(ع) فرموده است: «چهار چیز کم آنها زیاد است: یکی آتش، دوم: کینه و عداوت، سوم: فقر، چهارم: مرض».
در دعاها، چه بسیار وارد شده که ائمه اطهار(ع) از فقر به خدا پناه میبردند چنانکه پیامبر گرامی اسلام فرموده است: «بارالها، به تو از کفر، فقر و عذاب قبر پناه میبرم».
امام جعفر صادق(ع) نیز فرموده است: حضرت لقمان به فرزندش سفارش کرد: «ای فرزند! تمام مرارتها و تلخیهای روزگار را تحمل میکنم ولی مرارت و تلخی فقر را نمیتوانم تحمل کنم» بنابراین شاخص اصلی رشد اقتصادی در هر جامعهای، کاهش فقر و بیکاری و افزایش اشتغال و تولید است.
حجتالاسلام لونیالیگودرزی، از اساتید حوزه علمیه قم د رگفتوگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با فقر و فقیر، گفت: اگر فقیر از غنی بیشتر مورد توجه است نه اینکه اسلام فقر را بخواهد چراکه اگر این فقیر تلاش کرد به ویژگیهای انسانی رسیده ولی در مادیات به مشکلاتی مانند این که شرایط اجتماعی بر او تنگ شد یا اموالش را چپاول کردند، برخورد کرده و این انسان از فردی که غنی است و به کمالات رسیده درجات بالاتری داشته است پس اسلام به فقر میگوید «نه»، ولی به فقیری که دارای ابعاد دیگر باشد «آری» میگوید.
وی تصریح کرد: کوخنشینانی که امام خمینی(ره) به آن اشاره کرد همین است یعنی کوخنشینان که ویژگیهای انسانی دارد و جان در راه خدا میدهد، ایثار، از خود گذشتگی و فداکاری میکند اما آن نوع کاخ نشینان ابعاد انسانی را رشد ندادند و به مادیات پرداختند چرا که کاخنشین تجملگرا است.
این مدرس حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: داشتن مادیات خوب است اما اگر این داشتن به زیادهروی برسد تجملگرایی و اسراف میشود که نشان از ضعف ابعاد دیگر انسانی است و برای اسلام ابعاد انسانی مورد نظر است و مادیات نیز یکی از داشتنیهای اسلام است.
