نهجالبلاغه منبع احکام فقهی نیست/ مظلومیت امام علی(ع) در حد شعار یا معرفت؟
گروه اندیشه: پژوهشگر نهجالبلاغه گفت: برخی علمای شیعه مرسل بودن را توجیهی برای بیتوجهی به نهجالبلاغه میدانند، قرار نیست از این کتاب حکم فقهی استنباط کنیم ضمن اینکه دلایل کافی برای بینیازی از بیان سند و مرجع وجود دارد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، حجتالاسلام دکتر عباس حسینی باقرآبادی، پژوهشگر نهجالبلاغه عصر روز گذشته، 7 آبانماه در کلاس تربیت مربی نهجالبلاغه که بههمت مؤسسه اصحابالثقلین در حال برگزاری است، با اشاره به مهجوریت نهجالبلاغه در میان اهل تشیع گفت: متأسفانه خلاف آنچه تصور میشود این کتاب هنوز جایگاه خود را در میان اهل علم و دانشگاهیان پیدا نکرده است و حتی برخی از دانشگاهها از تأسیس رشته نهجالبلاغه و تدریس آن ممانعت به عمل میآورند.
اهمیت نهجالبلاغه و نقص اهل شیعه
حسینی باقرآبادی با اشاره به جایگاه نهجالبلاغه در میان غیرشیعیان ادامه داد: اهل سنت با تمام مخالفتهایی که با این کتاب دارد صبغه ادبی آن را مورد مطالعه قرار داده و حتی با استفاده از آن علیه شیعه شبهه افکنی میکند، همانطور که ندانستن و نخواندن قرآن برای شیعه نقص محسوب میشود به تأکید رهبری غفلت از نهجالبلاغه نیز باید برای ما نقص به شمار آید، رهبری وضعیت جامعه امروز را بسیار شبیه به دوران امام علی(ع) میدانند و تأکید دارند در چنین دورانی خواندن نهجالبلاغه بر اهل شیعه لازم است.
کارشناس رادیو معارف با بیان خطبه 145 که میفرماید «ریشههایی رفتند که ما شاخههای آن هستیم پس کجا شاخهها بعد از رفتن ریشهها باقی میمانند» تأکید کرد: منظور از ریشه والدین و اجداد ما هستند و شاخ و برگ درخت نیز نسل انسان است، اگر همین یک خطبه از امام علی(ع) را در زندگی سرلوحه قرار دهیم خواهیم دید چه تغییراتی در نگرش ما به آینده به وجود خواهد آمد.
کتابشناسی نهجالبلاغه و گام اول ورود به متن
پژوهشگر نهجالبلاغه افزود: کتابشناسی نهجالبلاغه در گام اول نیازمند شناخت مؤلف این کتاب و سوابق آن است و تا زمانی که سید رضی و انگیزه او از تألیف نهجالبلاغه را نشناسیم، نخواهیم توانست به اصل متن ورود پیدا کنیم چه رسد به اینکه بخواهیم به شبهات پاسخ دهیم، درواقع بخشی از اعتبار هر کتابی به مؤلف آن بستگی دارد که در این مورد نیز مـتأسفانه شناخت کافی از سید رضی در جامعه وجود ندارد.
احوال سید رضی و ایده اولیه نهجاالبلاغه
حسینی باقرآبادی ادامه داد: نسب سید رضی از جانب پدر به امام موسی کاظم(ع) و از جانب مادر به امام سجاد(ع) میرسد، در سال 359 قمری در بغداد به دنیا آمد و در سال 406 در سن 47 سالگی از دنیا رفت، او نزد بزرگانی همچون شیخ مفید درس آموخته و مورد اعتماد اهل شیعه و سنت است در سن 21 سالگی نقابت علویان و طالبیان را عهدهدار میشود، همچنین امارت حاجیان و نظارت بر دیوان مظالم را بر عهده داشته است.
پژوهشگر نهجالبلاغه تصریح کرد: سید رضی قبل از نهجالبلاغه دارای تألیفاتی است که از جمله آن خصائص الائمه است که به عنوان مادر نهجالبلاغه و ایده اولیه این کتاب به شمار میآید، در بزرگی و معرفت سید رضی در میان اهل شیعه و سنت هیچ تردیدی وجو ندارد.
وی با اشاره به شرایط تألیف نهجالبلاغه گفت: شیعیان در سالهای اولیه دوران غیبت کبری به این فکر افتادند که برای ماندگاری شیعه باید آموزههای دین و مذهب را به کتاب درآورند همچنین تحولات سیاسی در نگارش این کتب بیتأثیر نبوده است چنانچه در دوره چهارم خلفای عباسی که دوره رنسانس اسلامی است عالمان شیعه به ویژه ایرانیان منصبهای حکومتی را به دست گرفتند و به واسطه آنها بازار علم و کرسیهای آزاد اندیشی رونق یافت.
حسینی باقرآبادی با تأکید بر نقش آلبویه در زنده نگه داشتن عزاداری محرم و مناسبات شیعه ادامه داد: همچنین تشویق دوستان سید رضی عامل دیگری در تألیف کتاب نهجالبلاغه است که تقریباً 16 سال به طول انجامید، او در این مدت تمام کتب موجود درباره حضرت امیر(ع) را بررسی کرد و بلاغت محوری را مبنای گزینش و تقطیع قرار داد، در واقع سید رضی صرفاً به دنبال کلام بلیغ امام علی(ع) بود.
روش سید رضی در تدوین نهجالبلاغه
وی تأکید کرد: جامعنگری و تنوع در موضوع، گوناگونی ساختار، عدم پیوستگی تاریخ، گزینشی عمل کردن و عدم مستند سازی احادیث و به عبارت دیگر مرسل بودن از ویژگیهایی است که سید رضی در جمعآوری نهجالبلاغه در نظر گرفته است، متأسفانه عدهای حتی از علمای اهل شیعه مرسل بودن را توجیهی برای بیتوجهی به نهجالبلاغه میدانند درحالیکه اگر به انگیزه، اهداف و شرایط زمان تدوین کتاب توجه کنیم خواهیم فهمید که این کتاب با انگیزه فصاحت و بلاغت نوشته شده؛ همانطور که از اسمش برمیآید و متن گواه آن است.
دلایل بینیازی احادیث نهجالبلاغه به بیان سند
پژوهشگر نهجالبلاغه افزود: قرار نیست از این کتاب حکم فقهی استنباط کنیم که با این بهانه به دنبال اسناد احادیث نهجالبلاغه باشیم هیچ عالمی دلیل زیبایی و فصاحت یک متن را سند آن نمیداند، احادیثی نیاز به بیان سند دارد که قرار احکام شرع از آن خارج شود درحالی که معیار ارزش یک اثر ادبی خود متن است نه سند آن، به ویژه اینکه شهرت و آسانیابی سخنان و خطبههای امام علی(ع) در عصری که سید رضی میزیسته به اندازه کافی دلیلی برای بینیازی از بیان سند و مرجع است.
حسینی باقرآبادی تصریح کرد: اساساً به دلیل ساختار و تنظیمی که نهجالبلاغه دارد و درواقع روشی که سید رضی در پیش گرفته است امکان آوردن سند وجود ندارد، این اصل در ساختارشناسی نهجالبلاغه کاملاً تشریح شده است، برای پیدا کردن برخی اسناد نیز میتوان به کتبی مراجعه کرد که سید رضی از آنها به عنوان منبع استفاده کرده است.
پژوهشگر نهجالبلاغه در پایان ادامه داد: مظلومیت امام علی(ع) اصلی است که تمام شیعیان آن را تأیید می کنند اما متأسفانه این اعتقاد صرفاً در حد شعار باقی مانده و کمتر کسی را میتوان پیدا کرد که از روی معرفت این مهم را اثبات کند، کتب دیگری به روشهای مختلف درباره زندگی حضرت علی(ع) نوشته شده که از جمله آن کتاب «الغارات» ابراهیم بن هلال ثقفی است که به شیوه زندگی، حکمرانی و سخنرانیهای امام پرداخته، تا زمانی که این کتاب را نخواندهایم نخواهیم فهمید که چرا شیعه اعتقاد به مظلومیت امام علی(ع) دارد.
یادآور میشود، در ادامه این کلاس به مباحث تخصصی کتابشناسی حقیقی و اصطلاحی نهجالبلاغه پرداخته شد.
سلام علیکم مطالب بسیار ارزشمند بود 
