تقابل میرسیدعلی همدانی با شاهان و سلاطین ستمگر

پرویز اذکایی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد همدان در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از همدان، اظهار کرد: سیدعلی‌ بن‌سیدشهاب‌الدین حسینی همدانی متولد سال 714 هجری قمری و متوفی سال786  است که القابی چون امیرکبیر، علی ثانی، شاه همدان در نواحی پاکستان، شبه قاره هند، کشمیر، تاجیکستان، پاکستان، ازبکستان و افغانستان به او اختصاص داده‌اند.

وی ادامه داد: میرسیدعلی همدانی در دوازدهم ماه رجب سال 714 هجری قمری مصادف با 22 اکتبر سال 1312 میلادی در همدان متولد شد که در آن زمان محمد خدابنده اولجایتو، هشتمین پادشاه از سلاطین مغول ایلخانی در همدان حکومت می‌کرد.

اذکایی با ابراز نارضایتی از تغییر نام کتاب «شاه همدان» به «میر همدان» گفت: کتاب شاه همدان که در احوال آثار میرسیدعلی همدانی توسط بنده نوشته شده است و در برگزاری نخستین همایش بین‌المللی میرسیدعلی همدانی رونمایی می‌شود با استناد به اینکه کلمه «شاه» منفور است، نام آن تغییر داده شد.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد همدان بیان کرد: دلیل اطلاق لقب شاه به میرسیدعلی همدانی از سوی مردم مشرق زمین در این کتاب آورده شده است که یکی از دلایل آن تقابل میرسید علی همدانی با شاهان و سلاطین ستمگر است و مشاهده می‌کنیم که به سادات علوی نیز لقب شاه اختصاص داده شده و این به جهت بزرگ‌منشی آنها است و تداخلی با حاکمان ستمگر ندارد.

وی عنوان کرد: میرسیدعلی همدانی از سادات حسینی بوده و طبق گفته خود وی در آثارش، پدر وی رئیس شهر بوده چرا که سادات حسنی و حسینی در یک بازه تاریخی حاکم همدان بوده‌اند و می‌توان این استباط را کرد که پدر میرسیدعلی نیز از آن دسته از سادات حسینی است که حاکم همدان بوده است.

تقابل میرسید علی همدانی با شاهان و سلاطین ستمگر

اذکایی بیان کرد: نکته حائز اهمیت درباره شخصیت میرسیدعلی همدانی ملقب به شاه همدان به آثار عرفانی‌اش نیست، چراکه سایر عرفا نیز صاحب تصانیف برجسته‌ای در این جهت هستند بلکه بعد فعالیت‌های سیاسی و مبارزات او علیه سلاطین، میرسید علی همدانی را مهم کرده است.

وی بیان کرد: میرسیدعلی همدانی از دوران کودکی زیر نظر دایی‌اش به نام «سیّد علاء الدّین»، که از اولیاءالله و مرد عارفی بوده، پرورش یافت و مقدمات تصوف شامل ذکر غیبت، دعا و غیره را از او فرا می‌گیرد، پس از گذراندن این مراحل دایی میر سیدعلی یک معلم که به گفته خودش عالم متقی بوده و از مریدان شیخ محمود مَزدَقانی (مرید و جانشین علاءالدّولۀ سمنانی) بود برای تعلیم او می‌گمارد که مقدمات سلوک عرفان و تصوف را نزد آن معلم می‌آموزد و آن معلم وسیلۀ راهنمایی میرسیدعلی در ۱۲سالگی به خدمت مزدقانی شد.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد همدان ادامه داد: روزی میر سید علی از ذکری که معلمش بیان می‌کرد، سئوال کرد که معلم پاسخ می‌دهد که این ذکر از شیخ محمود مزدقانی است و در اینجا سیدعلی از معلم می‌خواهد که نزد شیخ محمود مزدقانی برود که از عرفای برجسته آن دوره بوده، برود.

میر سید علی همدانی ریاضت را نزد شیخ محمود آموخت

وی افزود: میر سید علی همدانی مراحل عبادات و ریاضت در صوفیه را نزد شیخ محمود آموخت و در سنین کودکی به همراه پدر خود در یک مجمع اکابر که 1400 نفر در آن دعوت بودند، در شهر سلطانیه حضور پیدا کرد، پدر میر سید علی همدانی از عرفای آنجا برای فرزندش طلب دعا و حدیث کرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد همدان بیان کرد: پس از این دوره سید علی به سمنان رفت و نزد رئیس خانقاه شیخ علاءالدوله رکن‌الدین سمنانی که به علاءالدوله سمنانی شهرت داشت و از عارفای مشهور ایران بود، مورد تعلیم قرار گرفت، پس از فوت استاد به دلیل وی اذکایی اضافه کرد: سفارش او قبل از مرگ میر سیدعلی همدانی نزد شیخ محمود مزدقانی باز می‌گردد و باید بدانیم که در این زمان بر اثر تحولات سیاسی و اجتماعی همدان و حکومت چوپانیان که حکومت ظالم و ستمگری بودند خاندان میر سید علی همدانی دچار شرایط سختی می‌شوند که آنها را به مهاجرت از همدان وا می‌دارد.

میر سید علی همدانی به دستور مزدقانی همدان را ترک می‌کند

وی گفت: میر سید علی همدانی به دستور شیخ محمود مزدقانی همدان را ترک می‌کند، از این پس وی به سیر و سفر می‌پردازد و باید گفت که وی یکی از بزرگ‌ترین سیاحان عالم اسلام است، به طوریکه در وصف او گفته شده سه کرر معموره عالم را گردیده یعنی سه بار جهان را سیاحت کرده همچنین وی چندین باربه حج سفر کرده است. متأسفانه سفرنامه‌ای از او باقی نمانده و در آثارش سفرهای وی مشهود است و  این سفرهای مکرر او در کشورهای مختلف او را به نام «صوفی سیاح» مشهور کرده ‌است.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد همدان تأکید کرد: 20سال از تاریخ زندگی میرسید علی همدانی یعنی از سال 740 تا 760 هجری قمری برای ما نامعلوم است که بنده حدس می‌زنم درآن دوره وی نزد سربه‌داران خراسان بوده است به این دلیل که از نهضت‌های ملی که رنگ مذهبی به ویژه شیعه داشتند و منجر به قیام‌‌های ضد سلطه مغول شده است، سربه داران بوده است.

بیشتر مریدان میرسیدعلی همدانی از فقرا بودند

این استاد دانشگاه اظهار کرد: در بررسی تاریخ  آن دوران می‌بینیم که در سلوک و عرفان فقرا گرد سیدعلی می‌آمدند و بیشتر مریدان او از فقرا بودند که ستم مغول به آنها شده‌ بود و جمع شدن این افراد نزد میر سید علی همدانی باعث تشکیل نیرو و جنبش می‌شد و این امر سلاطین را دچار وحشت می‌کرد.

وی خاطرنشان کرد: در آن زمان تیمور لنگ جنایتکار در حال ظهور بود و پس از تصرف سمرقند به خوارزم نزدیک می‌شود که در این دوره از نفوذ میرسید علی همدانی دچار هراس می‌شود و از به خطر افتادن سلطنتش از سوی وی به هراس می‌افتد، تیمور او را نزد خود فرا می‌خواند و به او می‌گوید: شنیده‌ام که خیال سلطنت داری. سید علی در پاسخش می‌گوید: خیالت راحت باشد سلطنت جهان را در واقع عالم(اصطلاح صوفیانه) به ما عرضه کرده‌اند و من این سلطنت را چون استخوان آن را به دور پرتاب کردم که سگی لنگ بیامد و آن را با خود ببرد.

اذکایی افزود: در سال 774 هجری قمری میر سید علی همدانی عازم کشمیر می‌شود و می‌گوید که من مأموریت الهی دارم که مردم آن سرزمین را به دین اسلام دعوت کنم و با توجه به اینکه  شبه قاره هند که بودایی مسلک بودند، او به این سرزمیت سفر می‌کند، وی در طول حیات خود سه بار به کشمیر سفر کرده که یک مرتبه آن در رأس 700 تن از یاران، شاگردان و پیروانش که غالبا از سادات، مشاهیر و عرفا و هنرمندان (شالبافی، بافندگی، سفالگری و خوش نویسی) چیره ‌دست بودند به کشمیر آمد و در آنجا نفوذ زیادی بدست آوردند.

پیروزی میرسیدعلی همدانی بر هندوها و بودایی‌ها

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد همدان با تأکید بر اینکه سید علی همدانی در کشمیر با عالمان و کاهنان مذاهب مختلفی چون هندوها و بودایی‌ها مناظره‌های پیچیده‌ای انجام می‌داد و بر آنان غالب آمد، افزود: میر سید علی همدانی یک سازمان تبلیغی هدف‌دار و برنامه‌ریزی شده در کشمیر پدید آورد و تحت نظارت دقیق او، واعظان و مبلّغان برای ارشاد مردم، مهیّا می‌گردیدند، سپس به نواحی گوناگون اعزام می‌شدند تا معارف قرآن و عترت را به مردم معرفی کنند.

وی خاطرنشان کرد: او خدمات ارزنده و ماندگاری در منطقه جامو و کشمیر انجام داد، مدرسه القرآن، مدرسه‌ای وسیع و مهم بود که به درخواست سید در کشمیر ساخته شد و از تمامی نواحی کشمیر، طالبان علم و معرفت گرد آمدند و بزرگترین معاریف و شاگردان سید در همین مدرسه پرورش یافتند.

توسعه زبان و فرهنگ فارسی از اقدامات برجسته میر سید است

وی توسعه زبان و فرهنگ فارسی در این منطقه و کشور پاکستان را از جمله اقدامات ارزشمند میرسید علی عنوان کرد و گفت: اینکه زبان رسمی مردم پاکستان تا قرن‌ها فارسی است به دلیل حضور و فعالیت میر سید علی همدانی در این کشورها است و باید گفت که وی مرد بزرگی بوده و از نوابغ مشرق است و اقدامات فرهنگی او در کشمیر باعث می‌شود تا افراد بسیاری از هندو و بودایی از مذهب یوگا، مرید میر سید علی همدانی شوند.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد همدان ادامه داد: از سلاطین آنجا چون قطب‌الدین و شهاب‌الدین به اسلام روی می‌آورند و میر سید علی همدانی کتابی در فن حکومت‌داری به نام «ذخیره الملوک» برای شاهان آن منطقه جهت ترویج عدالت اجتماعی و  برحذر داشتن حاکمان  از ظلم و ستم می‌نویسد.

«ذخیره الملوک» یکی از کتاب‌های مهم سیاسی است

وی عنوان کرد: کتاب «ذخیره الملوک» یکی از کتاب‌های مهم سیاسی است و این اقدام وی باعث می‌شود تا یکی از محبوب‌ترین اشخاص نزد مردم باشد تا حدی که مردم شبه قاره هند به ویژه ناحیه کشمیر، فاخریه و پاکستان سعادت و پیشرفت خود را از برکات حضور میر سید علی همدانی می‌دانند.

اذکایی ابراز کرد: اینگونه نقل شده که در سفر نخست وی به کشمیر 300 هزار نفر مسلمان می‌شوند و مسلمانان امروزی در این منطقه و کشور پاکستان مرهون اقدامات میرسیدعلی همدانی است و باید توجه کرد که حدود 100هزار نفر از نوادگان میر سید علی همدانی در پاکستان و کشمیرزندگی می‌کنند و بنیادی با نام شاه همدان راه اندازی کرده‌اند و ما شاهد فعالیت مجمع سادات همدانی نیز در کشور پاکستان هستیم .

وی اضافه کرد: میر سید محمد عارف همدانی فرزند میر سید علی همدانی در کشمیر متولد می‌شود و راه پدرش را ادامه می‌دهد و همانند پدر به ساختن مسجد و خانقاه مشغول می‌شود ، میر سید علی همدانی در سال876 هجری قمری و در آخرین سفر خود قصد می‌کند از راه کشمیر به سفر حج برود که در بین کشمیر و تاجیکستان بیمار می‌شود و فوت می‌کند که جسد او را به ناحیه ختلان که مرکز آن کولاب، در تاجیکستان است، می‌آورند و او را دفن می‌کنند که آرامگاه او هم اکنون در این شهر است.

یادآور می‌شود، همایش «میرسیدعلی همدانی» با حضور شخصیت‌های علمی، فرهنگی ایران و کشورهایی همچون تاجیکستان، هند، کشمیر و غیره در روزهای ۲۰-۲۱ آبان ماه در همدان برگزار می‌شود.

مریم بیگدلو از همدان