کتاب؛ میدانی برای عبرتآموزی/ تنبلی در مطالعه کتاب، بدترین نوع تنبلی است
گروه اندیشه: کتاب عامل پیشرفت و میدان عبرتآموزی از سرنوشت خوبان و بدان روزگاران است. یکی از بدترین تنبلیها، تنبلی در کتاب خواندن است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، کتاب و مطالعه از جمله موضوعاتی است که پیشینه آن به قدمت آفرینش انسان است و هیچگاه انسان از آن بینیاز نبوده است. کتاب انبار علم و اندیشه بشر بوده و خواهد بود و اقوام انسانی نیازمند استفاده از تجربیات و اندوختههای یکدیگرند.
آدمی از راه کتاب و مطالعه با بهترین انسانها دیدار و گفتوگو میکند و از هم کلامشدن با آنها بهرهها میبرد و در دریای اندیشههای بزرگ مرواریدهای رخشان صید میکند.
کتاب عامل پیشرفت است. کتاب عامل شناخت انسانها و جوامع پیشرفته است. کتاب میدان عبرتآموزی از سرنوشت خوبان و بدان است.
هر کدام از ما در دوران ابتدایی با خواندن شعر یار مهربان که میگفت: «من یار مهربانم دانا و خوش زبانم/ گویم سخن فراوان با آن که بیزبانم/ پندت دهم فراوان من یار پند دانم/ من دوستی هنرمند با سود و بیزیانم/ از من مباش غافل من یار پند دانم» با اهمیت کتاب در زندگی و اینکه کتاب میتواند برایمان از هر دوستی سودمندتر و مفیدتر باشد، آشنا شدیم.
متأسفانه امروز سرگرمیهای فراوانی که رد اطراف ما هستند و بهسهولت همه میتوانند به آنها دسترسی داشته باشند تا حدود زیادی بین ما و کتاب بهویژه نسل نوجوان و جوان با کتاب فاصله انداخته است.
سرگرمیهایی مثل اینترنت، بازیهای رایانهای و ... اینها اگرچه میتوانند گوشههایی از اوقات ما را پُر کرده و ما را سرگرم سازند اما نمیتوانند برای ما آموزنده باشند حتی در مواردی باعث گمراهی ما نیز خواهند شد و امروزه شاهدیم اغلب کودکان و نوجوانان ما که اوقات خود را با این قیبل سرگرمیها میگذرانند پرخاشگر شده و در درس و کارهایشان نیز دچار افت شدید میشوند درحالی که گذراندن وقت با کتاب نهتنها منجر به استرس و اضطراب و فشار نمیشود بلکه بهنوعی به ما آرامش میدهد و راه صحیح زندگی کردن را نیز به ما میآموزد.
نقش کتاب در هدایت، رستگاری، و پیشرفت علمی و فرهنگی انسانها و جامعه بشری بسیار تعیین کننده است و اهمیت کتاب و کتابخوانی و عظمت و شرافت کتاب در اسلام تا حدی است که خداوند متعال یکی از سورههای قرآن را به نام «قلم» نامگذاری کرده به قلم و به آنچه مینویسد، در کتاب خود قسم یاد میکند: چنانکه در آیه یک سوره قلم آمده است: «ن وَالْقَلَمِ وَمَا یَسْطُرُونَ؛ نون سوگند به قلم و آنچه مىنویسند».
همچنین، در آیه یک سوره حجر در این رابطه آمده است: « الَرَ تِلْکَ آیَاتُ الْکِتَابِ وَقُرْآنٍ مُّبِینٍ؛ الف لام راء این است آیات کتاب [آسمانى] و قرآن روشنگر».
خداوند متعال در آیه 29 سوره جاثیه فرموده است: «هَذَا کِتَابُنَا یَنطِقُ عَلَیْکُم بِالْحَقِّ إِنَّا کُنَّا نَسْتَنسِخُ مَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ؛ این است کتاب ما که علیه شما به حق سخن مىگوید ما از آنچه مىکردید نسخه بر مىداشتیم».
همچنین در آیه 61 سوره یونس در این رابطه آمده است: «وَمَا تَکُونُ فِی شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِن قُرْآنٍ وَلاَ تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلاَّ کُنَّا عَلَیْکُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِیضُونَ فِیهِ وَمَا یَعْزُبُ عَن رَّبِّکَ مِن مِّثْقَالِ ذَرَّةٍ فِی الأَرْضِ وَلاَ فِی السَّمَاء وَلاَ أَصْغَرَ مِن ذَلِکَ وَلا أَکْبَرَ إِلاَّ فِی کِتَابٍ مُّبِینٍ؛ و در هیچ کارى نباشى و از سوى او [=خدا] هیچ [آیهاى] از قرآن نخوانى و هیچ کارى نکنید مگر اینکه ما بر شما گواه باشیم آنگاه که بدان مبادرت مىورزید و هموزن ذرهاى نه در زمین و نه در آسمان از پروردگار تو پنهان نیست و نه کوچکتر و نه بزرگتر از آن چیزى نیست مگر اینکه در کتابى روشن [درج شده] است».
خداوند متعال در آیه 20 سوره آلعمران فرموده است: «فَإنْ حَآجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّهِ وَمَنِ اتَّبَعَنِ وَقُل لِّلَّذِینَ أُوْتُواْ الْکِتَابَ وَالأُمِّیِّینَ أَأَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُواْ فَقَدِ اهْتَدَواْ وَّإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا عَلَیْکَ الْبَلاَغُ وَاللّهُ بَصِیرٌ بِالْعِبَادِ؛ پس اگر با تو به محاجه برخاستند بگو من خود را تسلیم خدا نمودهام و هر که مرا پیروى کرده [نیز خود را تسلیم خدا نموده است] و به کسانىکه اهل کتابند و به مشرکان بگو آیا اسلام آوردهاید پس اگر اسلام آوردند قطعاً هدایت یافتهاند و اگر روى برتافتند فقط رساندن پیام بر عهده توست و خداوند به [امور] بندگان بیناست».
همچنین، در آیه 9 سوره زمر در این رابطه آمده است: «أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاء اللَّیْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا یَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَیَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ؛ [آیا چنین کسى بهتر است] یا آن کسىکه او در طول شب در سجده و قیام اطاعت [خدا] مىکند [و] از آخرت مىترسد و رحمت پروردگارش را امید دارد بگو آیا کسانىکه مىدانند و کسانىکه نمىدانند یکسانند تنها خردمندانند که پندپذیرند».
ارزش خواندن و مطالعه در صدر اسلام بهحدی بود که در پایان جنگ بدر که تعداد زیادی از مشرکین به اسارت مسلمانان در آمدند، اعلام شد که هر یک از مشرکین اگر فدیه بپردازد یا به 10 نفر از مسلمانان سواد خواندن و نوشتن را بیاموزد آزاد خواهد شد که این امر از اهمیت علم و مطالعه در اسلام، آن هم بدترین شرایط جنگ خبر میدهد، تا آن جا که اسلام سواد و مطالعه را با مصالح کلی خود حتی در شرایط جنگی یکی میداند.
قرآن و دین اسلام کتاب و کتاب خواندن را بهعنوان یکی از واجبات بهشمار آورده است چنانچه در سوره مزمل آیه 20 می گوید: «فاقروا ما تیسر من القرآن؛ تا آنجا که میتوانید قرآن بخوانید» و در این خصوص و بهخاطر تاکید بر آن اولین آیات نازل شده بر پیامبر را با کلمه «اقرا» بهمعنای بخوان آغاز کرده است.
با توجه به این اهمیت ویژه میتوان دانست که اگر انسانها کتاب نداشتند و خواندن و نوشتن را فرا نمیگرفتند حجت بر آنها تمام نمیشد و مشخص است که کتابخوانی و مطالعه موجب رستگاری انسان و خشنودی خداوند شده و خداوند همواره تاکید خاصی بر این موضوع دارد و برای اهالی علم و اندیشه جایگاه ویژه و خاصی در بارگاه خود قائل شده است.
مکتب اسلام که بر مبنای رشد و تعالی انسانها در مسیر حق بنا نهاده شده است نیز تأکید بسیاری بر نیروی تعقل و تفکر دارد.
اسلام دینی است که با کتاب و کتابت عجین شده است و معجزه آن، امُالکتاب یعنی قرآن کریم بوده و بسیار در تشویق و ترغیب به امر کتابخوانی و گسترش و توسعه کتابخانه سفارش نموده است.
پیامبر اسلام(ص) فرمودهاند: «علم بجویید که علم یار مؤمن است و بردباری وزیر اوست و عقل دلیل اوست و عمل سرپرست اوست».
رشد اندیشه و فرهنگ یک جامعه نیز پیرو رشد و تعالی نخبگان جامعه است و نخبگان جامعه از تأثیرگذارترین افراد بر حکومت و خطدهی مسیر تعقلی و اندیشهورزی جامعه محسوب میشوند.
دانشجویان بهعنوان نخبگان جامعه ما، نقش مهمی در راه رشد فکری و تعقلی افراد دارند و این نقش حساس بدون مرارت مطالعه و تفکر و تعقل ادا نخواهد شد؛ از سوی دیگر، لازمه کار فرهنگی و سیاسی در دانشگاهها منوط به گسترش مطالعه کتاب و کتابخوانی و تفکر بین دانشجویان است.
رهبر معظم انقلاب اسلامی برای کتابخوانی جایگاه والایی قائل هستند و در این باره میفرمایند: «کتاب دروازهای بهسوی جهان گسترده دانش و معرفت است و کتاب خوب یکی از ابزارهای کمال بشری است. برای یک ملت خسارتی بزرگ است که با کتاب سروکار نداشته باشد و برای یک فرد توفیقی عظیم است که با کتاب مانوس و همواره در حال بهرهگیری از آن یعنی، آموختن چیزهای تازه باشد».
امروزه کتاب و کتابخوانی به یک وظیفه تبدیل شده است و همه مردم برای رشد فکری خود و داشتن یک زندگی مطلوب در اجتماع میبایست به مطالعه اهمیت بدهند و از کتابهای مفید بهره بگیرند.
کتابخوانی نباید فقط منوط به کتابهای درسی باشد، چه اینکه کتب درسی در هر سطحی با طبقهبندی درست، راه را برای رسیدن به تخصص مناسب در اجتماع هموار میکند لکن افراد باید سعی کنند در همه زمینهها اطلاعات داشته باشند، چراکه علم داشتن در همه زمینهها ولو اندک، سرمایهای پنهان و بزرگ است که شاید بسیاری افراد ارزش و اهمیت آنرا ندانند.
افرادیکه با علم و دانش هستند مطمئنا قویتر از دیگران میتوانند زندگی کنند و با دانشی که دارند و چراغ راهشان است کمتر از مسیر صحیح زندگی غافل میشوند، از اینرو کتابخوانی برای همه ضروری و انکارناپذیر بوده و میبایست در کنار کارهای روزمره به آن اهمیت خاصی داده شود.
دوام داشتن مطالعه بسیار با اهمیت است و اینکه چگونه میتوان به این هدف مهم دست یافت فقط بستگی به پشتکار و انگیزه اشخاص دارد اما اگر مطالعه هدفمند باشد بهگونهای که افراد با مطالعه بتوانند جواب پرسشهای خود را بگیرند و مجهولات ذهنشان جواب داده شود مطالعه کردن دوام پیدا میکند و جزء کارهای روزمره میشود.
متاسفانه در کشورمان به کتابخوانی اهمیت زیادی داده نمیشود و از لحاظ آماری در سطح پایینی قرار داریم ولی باید دانست که کتابخوانی فرصتی است که نباید از دست برود و برای آن باید ارزش ویژهای قائل بود.
ما اگر روزانه به برنامه کاریمان توجه کنیم میبینیم که چهقدر فرصتهایی برای مطالعه داشتهایم و از دست رفته است و چه کارهای غیرضروری بودهاند که ما انجام دادهایم و میتوانستیم بهجای آن کتاب بخوانیم!
به هرحال مطالعه و کتابخوانی و استمرار آن بستگی مستقیم به انگیزه، هدف، برنامهریزی و احساس نیاز به آن دارد و تا زمانیکه انسان خود را بینیاز از کتاب و کتابخوانی میداند، نمیتوان جامعهای با اندیشه علمی و رو به پیشرفت را انتظار داشت.
حجتالاسلام والمسلمین قاسم متقینیا، امام جمعه موقت خرمآباد در گفتوگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با هفته کتاب و کتابخوانی، گفت: باید بگوییم که در زمینه کتاب و کتابخوانی نه مردم و نه مسئولان مرتبط کارنامه خوبی ندارند.
وی با بیان اینکه یکی از بدترین تنبلیها، تنبلی در کتاب خواندن است، تصریح کرد: تنها راه رسیدن به رشد و توسعه، کتاب خواندن و مطالعه است.
متقینیا با تأکید بر اینکه توجه به نیازهای جامعه در تالیف کتب ضروری است، اضافه کرد: ترویج کتابخوانی وظیفه سنگین دستگاههای دولتی است که متاسفانه درگیر کارهای سیاسینما و مسائل دیگر شدهاند.
امامجمعه موقت خرمآباد با اشاره به اینکه باید این وضعیت جبران شود، اظهارکرد: باید تحول بزرگی در مسئله کتاب و کتابخوانی در جامعه داشته باشیم.
