پاسخ دبیر اجرایی کنگره بین‌المللی علوم قرآن و حدیث به انتقادات

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، نخستین کنگره بین‌المللی علوم قرآن و حدیث که قرار است اواخر دی‌ماه در سالن همایش‌های بین‌المللی دانشگاه شهید بهشتی برگزار شود، با ابهاماتی نظیر نداشتن مجوز شورای پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی، چگونگی درج مقالات شرکت‌کنندگان در مجلات ISI، محورهای فراخوان که سرفصل‌های درسی است و ... روبه‌رو است. برای پاسخ به این ابهامات به سراغ محمد شیرازی‌پور، دبیر اجرایی کنگره علوم قرآن و حدیث رفتیم، متن کامل این گفت‌وگو در ادامه می‌آید:

ایکنا: کنگره بین‌المللی علوم قرآن و حدیث را در دانشگاه شهید بهشتی برگزار می‌کنید و گفته می‌شود که از شورای پژوهشی این دانشگاه مجوز ندارید.

این کنگره ربطی به دانشگاه شهید بهشتی ندارد. برگزارکننده دانشگاه شهید بهشتی نیست که نیاز باشد از آنجا مجوز داشته باشیم. دانشگاه شهید بهشتی سالن مرکز همایش‌های بین‌المللی‌اش را به‌صورت روزانه در کل سال به مراکز مختلف اجاره می‌دهد و ما هم آن سالن را اجاره کرده‌ایم.

ایکنا: برگزاری کنگره در دانشگاه، آیا نیاز به مجوز شورای پژوهشی دانشگاه ندارد؟

تابحال «شبکه دانشگاه‌های جهان اسلام» 11 کنگره را در خود دانشگاه شهید بهشتی برگزار کرده است. ظاهراً در مورد این کنگره، یکی از اعضای هیئت علمی آنجا، چون از او دعوت نشده موضع گرفته است.

نیازی نیست از شورای پژوهش آنجا مجوز بگیریم. خودمان شورای پژوهش داریم. سالن همایش‌های بین‌المللی دانشگاه شهید بهشتی را به‌عنوان محل برگزاری اجاره کردیم، آنجا را طبق دستورالعمل خودشان به همه مراکز علمی اجاره می‌دهند و اصلاً روال ‌اینطور نیست که هر کس می‌خواهد آنجا را اجاره کند نیاز به مجوز شورای پژوهشی داشته باشد؛ اگر اینکار باید انجام شود قبل از قرارداد باید گفته شود نه اینکه قرارداد امضا و مهر دانشگاه بر آن زده شود. بعد که یکی از اعضای هیئت علمی آنجا مطلع شده که قرار است چنین کنگره‌ای برگزار شود و ایشان هیچ نقشی نداشته باشد، با غرض‌ورزی سعی دارد کار آکادمیک و علمی را زیر سؤال ببرد.

ایکنا: شبکه دانشگاه‌های جهان اسلام که اشاره کردید در این کنگره دخیل است؟

57  کشور اسلامی، اجلاسی را به طور دوره‌ای دارند؛ چند سال پیش که این اجلاس در ایران برگزار شد، یکی از مصوبات آن راه‌اندازی شبکه دانشگاه‌های مجازی جهان اسلام بود، چون در آن سال، اجلاس در ایران برگزار شد شبکه دانشگاه‌های مجازی جهان اسلام هم در ایران مستقر شد؛ آن موقع با ارتباطاتی که پیام نور با وزارت علوم و ریاست جمهوری داشت این شبکه را در دانشگاه پیام نور مستقر کردند؛ هم‌اکنون فعالیت‌های علمی و بحث ارتباطات بین‌الملل بین دانشگاه‌های مختلف را انجام می‌دهد. یکی از همکارهای ما در بحث برگزاری خود همین شبکه است. نشست‌ها و جلسات همه کمیته‌های راهبردی‌مان را در همین شبکه به‌عنوان یکی از همکاران علمی‌مان برگزار کرده‌ایم.

ایکنا: ابهام دیگر در مورد محورهای فراخوان است، محورها همان سرفصل‌‌های رشته علوم قرآن و حدیث هستند، با چه دیدگاهی، سرفصل‌ها به‌عنوان محورهای کنگره انتخاب شده‌اند؟

به‌طور مثال در حوزه مدیریت که حوزه تخصصی‌ام است، در هر سال تقریباً 30، 40 کنگره در شاخه‌های مدیریت دانش،‌ مدیریت ارتباطات، مدیریت فناوری و ... برگزار می‌شود. متأسفانه در علوم قرآن و حدیث همیشه مراکز فقهی و قرآنی بانی این کار بوده‌اند و مراکز مختلفی که بوده‌‌اند هیچ وقت به‌صورت آکادمیک و علمی قضیه را بررسی نکرده‌اند؛ بلکه همیشه در بحث علوم قرآن و حدیث جمعی از افراد خاص که تابحال کار دست آن‌ها بوده، برنامه‌ریزی کرده‌اند و در مورد یک موضوع خاصی با بودجه‌های کلانی که دارند همایش‌هایی را برگزار کرده‌اند.

محور یعنی چه؟ کسی که در رشته‌ای می‌خواهد فوق لیسانس، ‌کارشناسی و دکتری بگیرد، هر درسی یک موضوع دارد، به‌طور مثال در رشته‌ای 30 درس دارید، این 30 درس محورهای این رشته هستند وقتی کسی می‌خواهد یک تزی ارائه کند، از درس‌های همان رشته استفاده می‌کند، من که رشته‌ام مدیریت است و می‌خواهم مقاله‌ ارائه کنم، از عناوین همین رشته مثل رفتار سازمانی، منابع انسانی و زیر شاخه‌های آن‌ها مقاله می‌دهم؛ محورهای ما همین‌ها می‌شود.

متأسفانه چون تا حالا نداشته‌ایم با دبیرخانه تماس می‌گیرند و سردرگم هستند، می‌خواهند پایان‌نامه‌شان را در کنگره شرکت دهند تماس می‌گیرند که چکار کنیم؟ چکیده چیست؟ واژگان کلیدی چیست؟ دو سه کارشناس گذاشته‌ایم که برای مقاله‌نویسی افراد را راهنمایی می‌کنند، حتی راهنمایی می‌کنند که در حوزه علوم قرآن چگونه مقاله نوشته شود، چرا اینگونه است؟ چون تابحال نداشته‌ایم. اگر در اینترنت عبارت «کنگره بین‌المللی علوم قرآن و حدیث» را جست‌وجو کنید می‌بینید که تابحال به این جامعیت در این زمینه کنگره‌ای در کشورمان نداشته‌ایم، ابهامی نیست که وارد باشد.

ایکنا: به‌طور مثال قرائت و درک متون حدیثی یکی از محورهاست، قرائت چطور می‌تواند محور فراخوان باشد؟

این یکی از موضوعاتی بود که در جلساتمان مطرح شد. «قرائت»، خواندن نیست. لفظ قرائت اصلاً در این رشته معنای خواندن نمی‌دهد. ما که عوام هستیم در مورد کلمه قرائت عربی در ذهنمان جا افتاده که یعنی خواندن؛ اما قرائت در این رشته اصلاً معنای خواندن نمی‌دهد. اصلاً معنای صدایی نمی‌دهد، بلکه به مفهوم توجه دارد، یعنی کلمه با فتحه بیاید چه مفهومی می‌دهد، با ضمه و کسره چه مفهومی می‌دهد؟ یکی از مباحثی که در جلسه ‌کمیته علمی با شورای راهبردی مطرح شد همین موضوع بود، افرادی بودند که فوق لیسانس داشتند و با این قضیه درگیر بودند و نمی‌دانستند، کمیته راهبردی پاسخشان را داد و قانع شدند که موضوع به این نحو است.

ایکنا: در مورد کمیته علمی توضیح می‌دهید؟ چرا از چهره‌های شناخته‌شده‌ و مطرح کمتر استفاده شده؟

من 26 ساله بودم که رئیس دانشگاه شدم، 29 ساله که شدم رئیس یک دانشگاه بزرگتر شدم،‌ دانشگاه پیام نور ایذه و سلفچگان بودم. نظرم این است که همیشه قرار نیست از اساتید باتجربه‌ای که حوصله پژوهش ندارند استفاده کنیم؛ بلکه باید تلفیق شود. وجود باتجربه‌ها را هم در کنار خودمان داریم. ایده و خلاقیت در سنین 25 تا 35 سال است، کسی که 50 سال سن دارد ایده و خلاقیت در ذهنش نیست فقط باید کنارمان باشند و از تجربیاتشان استفاده کنیم. وقتی اساتید طراز اول کشور می‌آیند قضیه فرق می‌کند و کار از دست افراد خارج می‌شود؛ چه بسا در رشته‌های دیگر هم ما این تجربه را داشته‌ایم. سیستم روال عادی خود را طی نمی‌کند. چون این افراد اینجا هستند پس تندیس فقط باید به آن‌ها داده شود، چرا؟ چون شأن اساتید طراز اول باید رعایت شود.

کارمان را بر این مبنا و چارچوب گذاشته‌ایم که نگوییم جوان‌ها تجربه ندارند و عالم نیستند؛ گروه ما نزدیک 80 نفر هستند، یعنی این 80 نفر به اندازه 5 نفر بنام نیستند؟ 5 نفر بنام فقط استفاده ابزاری است. چون دنبال کار بودیم واقعاً دنبال نام نرفتیم.

بسیاری از افراد با استعدادی که در نقطه شروع هستند، فوق لیسانس یا دکتری دارند و کنج خانه نشسته‌اند و هیچ‌گونه مجالی به آن‌ها داده نشده که کار کنند، اما در اینجا اسمشان به‌عنوان کمیته علمی درج شده، مسیر زندگی‌اش متحول می‌شود؛ اما آن استاد بنامی که باید با رایزنی و رابطه راضی‌اش کنی که بیاید، یک دفعه کل کار را به هم می‌ریزد. این عین واقعیت است و با صداقت می‌گویم، قطعاً برداشت خودتان را خواهید کرد.

ایکنا: سؤال دیگر در مورد چاپ مقالات در مجلات ISI و هزینه 900 هزار تومانی است که از شرکت‌کنندگان اخذ می‌شود، اگر کسی به این کنگره مقاله بدهد، از کجا معلوم می‌شود که مجلات ISI ‌مقاله‌اش را چاپ کنند؟ هزینه‌ای هم بابت ترجمه اخذ می‌شود که تقریباً شرکت در همایش حدود دو میلیون تومان تمام می‌شود.

روال کنگره به این صورت است که مقاله را برای ارزیابی می‌فرستیم. هر مقاله‌ای را سه داور ارزیابی می‌کنند و اگر که یک داور از سه داور این مقاله را پذیرش کند، این مقاله به پذیرش نهایی می‌رود. پذیرش نهایی هم سه گونه است؛ ارائه شفاهی، پوستر و فقط چاپ. اگر سه داور تأیید کنند ارائه شفاهی، اگر دو داور تأیید کنند پوستر و اگر یک داور تأیید کند فقط برای چاپ می‌رود.

ایکنا: چرا حتی اگر یک داور هم مقاله را پذیرش کند برای چاپ می‌رود؟

چون فصل مشترک تعریف همایش، کنگره، کنفرانس، نشست‌های علمی و ... «حضور حداکثری» است. سیاست همه همایش‌ها بر حضور حداکثری است. وقتی اسم همایش، کنگره، کنفرانس و ... می‌آید یعنی همه، هم ضعیف و قوی بیایند و همه دور هم بنشینند و در مورد مباحث و موضوعاتی با هم بحث کنند.

بحث مقالات ISI را برای اینکه جاذبه برای فرد ایجاد شود گنجانده‌ایم. مقالات ISI هم از سیاست‌های غلط وزارت علوم است که باعث خروح ارز از کشورمان می‌شود و افراد را به این سمت سوق داده است. اگر یک عضو هیئت علمی می‌خواهد ارتقا پیدا کند می‌گویند باید پنج مقاله ISI داشته باشد. سیاست‌های غلط وزارت علوم است که به جای اینکه افراد را به سمت مسائل کاربردی کشور سوق بدهند که دغدغه کشور و یک مشکل از کشور حل شود به سمت مقالات ISI سوق داده‌اند، بالای 90 درصد ژورنال‌های ISI پولی هستند، رایگان هم هست که البته دو سال در صف داوری می‌مانند.

بعضی‌ از مقالات قوی و یا ضعیف هستند و این نیست که هر کسی هر متنی برای ما بفرستد در ISI چاپ شود. دبیر علمی داریم، هر محوری یک ناظر دارد، هر مقاله‌ای سه داور دارد؛ یعنی هر مقاله‌ای سه مرحله نظارت را پشت سر می‌گذارد؛ اما اینطور نیست که سخت‌گیری شود، از سه داور یک داور هم تأیید کند، مقاله تأیید می‌شود. اینطور نیست که هر کس هر متنی داد ادعای ISI بودن آن را داشته باشیم.

از لحاظ هزینه‌ هم، این اصلاً ربطی به کنگره ندارد، ISI یک آیتم تشویقی با هدف افزایش امتیازبخشی برای پژوهشگران است وگرنه کنگره از اول تا آخر روالش را طی می‌کند و خود مقاله در مجموعه مقالات کنگره به چاپ می رسد و افراد، گواهی‌نامه‌ها و تندیس‌های مختلفی را می‌گیرند. برای اینکه شرکت‌کنندگان امتیاز بیشتری بگیرند ما تأیید آن ژورنال را گرفته‌ایم.

ایکنا: کدام ژورنال و چگونه آن ژورنال پذیرفته که بدون داوری، مقالات کنگره چاپ شود؟

انتشارت اِلزِویر Elsevier قدمت زیادی دارد و قدیمی‌ترین انتشارات علمی دنیاست، مقالات گالیله در این انتشارات چاپ شده است. کمیته علمی‌مان را به این انتشارات معرفی و مکاتبه کرده‌ایم که داورها و ناظرهای ما این افراد هستند. آن‌ها مقالات ما را ندیدند که بگویند ما ندیده می‌پذیریم، آن‌ها داورها و کمیته علمی ما را دیده‌اند و تأیید کرده‌اند. ناظرها را تأیید کرده‌اند و اینکه هر چیزی که ناظرها تأیید کنند مورد تأیید آن‌هاست. الزویر یکسری کمیته و داور دارد، سه نفر از داورهایی که  معرفی شده‌اند داور ژورنال‌های آن‌ها در مناطق مختلف هستند.

انتشارات الزویر از ما پذیرفته که هر چیزی که کمیته علمی‌مان تأیید کند را آن‌ها هم تأیید و چاپ کنند. خود آن ژورنال هزینه دارد این طور نیست که ما بخواهیم هزینه‌ای را از افراد بگیریم. البته سودی هم برای خود مجموعه که کار می‌کنند دارد. اینطور نیست که از جاهای مختلف بودجه‌های کلان داشته باشیم، کارهای علمی که ما انجام می‌دهیم با همین حداقل هزینه‌ها و با یک سود حاشیه‌ای است که در هر کاری هست، برای ما هم هست. کارهایمان را از محل همین هزینه‌ها دنبال می‌کنیم. کل این مبلغ را ما نمی‌گیریم، خود ژورنال یک مبلغی را می‌گیرد، یک سودی هم برای ما دارد.

ترجمه هم اصلاً با ما نیست، فردی که می‌خواهد مقاله‌اش را چاپ کند، مقاله‌ باید انگلیسی باشد، مقاله فارسی و عربی را در ISI چاپ نمی‌کنند. هر کسی هم می‌تواند خودش ترجمه مقاله را به ما تحویل بدهد، ما هم یک گروه ترجمه را معرفی کرده‌ایم که مترجم مورد تأیید الزویر است و از ادیتورهای ژورنال‌های الزویر است.
سال 2011، با هزینه حدود 13، 14 میلیون تومان، 2 مقاله به الزویر دادم، سه بار برگشت خورد و بالاخره بعد از سه بار برگشت چاپ شد.

ایکنا: ممکن است مقالات شرکت‌کنندگان هم برگشت بخورد؟

نه!، ما اینجا هستیم که کارها را انجام بدهیم، اشاره کرده‌ایم که احتمال دارد مسئولان الزویر اگر طبق اصول نباشد برگشت بزنند. الزویر گفته مقاله 3500 کلمه باشد، شرکت‌کننده می‌گوید مقاله من 40 صفحه است. این چارچوب به ما داده شده و باید طبق همین چارچوب پیش رفت. اشاره کرده‌ایم که هر کسی طبق موارد خواسته شده، شکل و شمایل مقاله خود را درست کند. اگر از لحاظ محتوایی برگشت زدند کمیته علمی‌‌مان کارها را انجام می‌‌دهد و فرد را درگیر نمی‌کنیم.

ایکنا: چرا این پول از همه گرفته می‌شود؟

نه! از همه گرفته نمی‌شود. شما زمانی وجه را می‌ریزید که مقاله‌تان پذیرش نهایی شده است. یک نفر را معرفی کنید که مقاله‌اش تأیید نشده و ما از او پول گرفته‌ایم. حتی داوری‌مان رایگان است. در عرض یک دقیقه در سایت ما ثبت نام کنید و مقاله‌ای را آپلود کنید. نتیجه داوری در عرض دو روز می‌آید. ببینید ما از شما پول می‌خواهیم؟، نه! فرد مقاله را می‌فرستند داوری هم می‌شود هیچ هزینه‌ای هم ندارد. اگر کسی خواست در کنگره حضور پیدا کند و گواهی‌نامه‎ها را بگیرد، هزینه کنفرانس از او گرفته می‌شود. ISI فاز دوم است که تشویقی و اختیاری است.

ایکنا: هزینه کنفرانس چقدر است؟

الان که در مراحل پایانی هستیم هزینه فرق کرده، برای الکترونیکی قبلاً 190 تومان بود الان 230 تومان شده، حضوری‌ها هم قبلاً 290 تومان و الان 320 تومان شده است که بابت یک روز حضور و گواهینامه european certification group و تندیس که به نامشان حک و اعطا می‌شود، کتاب مجموعه مقالات و خلاصه مقالات و حضور در جلسات اخذ می‌شود.

ایکنا: نام برخی از داوران به‌عنوان کمیته علمی درج شده که گفته می‌شود نوعی تخلف است.

نه اینطور نیست، داور چطور نمی‌تواند کمیته علمی باشد؟ پس کار داور چیست؟ آیا بحث ارزیابی مقالات یک کار اجرایی است و علمی نیست؟ کار تندیس آماده کردن، امضا کردن، پوشه بستن و پاکت درست کردن که نیست. ارزیابی مقالات کار علمی است دیگر. ارزیابی مقالات و داوری، کار کمیته علمی است و اینها کمیته علمی هستند.

گفت‌وگو از لیلا شرف